Opracował: dr Grzegorz Duniec, dyrektor Centrum Meteorologicznej Osłony Kraju.

W najbliższą środę, 12 sierpnia 2026 roku, będziemy świadkami, w godzinach późno popołudniowych, przed zachodem Słońca, niezwykłego spektaklu na niebie jakim jest całkowite zaćmienie Słońca. Obszar Polski znajdzie się w obszarze stożka półcienia Księżyca i dla obserwatora się w nim znajdującego tylko część tarczy słonecznej będzie zasłonięta przez Księżyc. Z terenu Polski zaćmienie będzie widoczne jako częściowe zaćmienie Słońca. W stożku półcienia księżycowego ponadto znajdować się obszar północnej część Ameryki Północnej, północno-zachodniej część Afryki, Europy środkowej i zachodniej oraz zachodnie krańce Syberii, a także północny Atlantyk [1]. Obserwatorzy z tego obszaru obserwować będą częściowe zaćmienie Słońca, o różnych fazach. Astronomowie i miłośnicy astronomii z obszarów zachodniego wybrzeża Islandii, północnego Atlantyku (od zachodniej strony Wielkiej Brytanii), wybrzeża Hiszpani, północnych dzielnic Madrytu oraz z archipelagu Balearów wraz z wyspą Majorką znajdą się wewnątrz stożka cienia Księżyca i obserwować będą mogli całkowite zaćmienie Słońca [1]. Najdłużej zaćmienie będzie można obserwować w miejscowości Leon, czas trwania całkowitej zaćmienia wyniesie 1^m45^s [1]. Zaćmienie rozpocznie się o 18^h57^m54^s na Morzu Łaptiewów (przy zachodnim wybrzeżu półwyspu Tajmyr), a zakończy się o 20^h33^m57^s na Morzu Śródziemnym w odległości 200 km na wschód od Majorki [1] (Ryc. 1).

Ryc. 1. Przebieg pasa całkowitego zaćmienia Słońca 12 sierpnia 2026 roku oraz poglądowa wizualizacja maksymalnej fazy zaćmienia częściowego Słońca widocznego z Polski. Źródło: Roman Karol Janiczek, Jan Mietelski, Marek Zawilski, Kalendarz Astronomiczny na XXI wiek, Prószyński i S-ka SA, 2004.

Zaćmienie rozpocznie się z chwilą pierwszego kontaktu Księżyca z tarczą słoneczną, czyli w chwili zewnętrznego zetknięcia tarczy księżycowej z tarczą słoneczną, który nastąpi po zachodniej stronie brzegu tarczy słonecznej. Od tej chwili rozpoczyna się częściowe zaćmienie Słońca. Z upływem czasu tarcza księżycowa zakrywać będzie coraz to większą część tarczy słonecznej, pozostawiając coraz to mniejszy sierp widocznej części tarczy Słońca. W obszarze, gdzie obserwator znajdować się będzie we wnętrzu stożka cienia księżycowego, czyli obszarze występowania zaćmienia całkowitego, za chwilę rozpoczęcia całkowitego zaćmienia uważa się moment, kiedy tarcza Księżyca styka się wewnętrznie z zachodnim brzegiem tarczy słonecznej. Zaćmienie całkowite zakończy się z chwilą, kiedy nastąpi wewnętrzna styczność tarczy księżycowej ze wschodnim brzegiem tarczy Słońca. Zaś zaćmienie częściowe zakończy się w momencie zewnętrznego kontaktu tarczy Księżyca ze wschodnim brzegiem tarczy Słońca [2, 11] (Ryc. 2).

Ryc. 2. Cztery kontakty podczas całkowitego zaćmienia Słońca (strzałka określa ruch Księżyca). Źródło: P. G. Kulikowski, Poradnik miłośnika astronomii, PWN, Warszawa, 1976, str. 260.

Co ciekawe pas całkowitego zaćmienia przebiegać będzie niezwykle blisko bieguna północnego, bo zaledwie w odległości 100 km [1], a maksymalna faza częściowego zaćmienia Słońca wyniesie 0,986 [8] (Ryc. 3).

Ryc. 3. Obszar widzialności zaćmienia Słońca, 12 sierpnia 2026 roku. Źródło: Jean Meeus, Mathematical Astronomy Morsels, Willmann-Bell, Inc, 2000.

Kolejne zaćmienie Słońca należące do tego samego cyklu Saros, który wydarzy się w pobliżu północnego bieguna Ziemi, które też będzie całkowitym zaćmieniem, wystąpi 23 sierpnia 2044 roku [6, 8] (Ryc. 4).

Ryc. 4. Całkowite zaćmienie Słońca, 23 sierpnia 2044 roku. Źródło: Fred Espenak, Jean Meeus, Five Millennium Catalog of Solar Eclipses -1999 to +3000, first edition, January 2009, NASA/TP-2009-214174.

Nieco wcześniej, bo 30 marca 2033 roku nastąpi również całkowite zaćmienie Słońca w pobliżu naszego północnego bieguna Ziemi, jednak będzie należało do innego cyklu Saros [8] (Ryc. 5).

Ryc. 5. Całkowite zaćmienie Słońca, 30 marca 2033 roku. Źródło: Fred Espenak, Jean Meeus, Five Millennium Catalog of Solar Eclipses -1999 to +3000, first edition, January 2009, NASA/TP-2009-214174.

Aby zaćmienie Słońca było możliwe Księżyc musi znajdować się w pobliżu jednego ze swoich węzłów księżycowych. Jeżeli różnica w długości ekliptycznej węzła orbity księżycowej i środka tarczy Księżyca w fazie nowiu jest nie mniejsza niż 15°21’, wówczas zajdzie zaćmienie całkowite lub częściowe Słońca. Przy różnicy kątowej większej od 15°21’ i mniejszej niż 18°31’ zaćmienie może wystąpić, ale w sprzyjających okolicznościach, które zależą od wzajemnych odległości ciał w układzie Ziemia-Księżyc oraz Ziemia-Słońce. Oba ciała poruszają się po orbitach w przybliżeniu eliptycznych (ze względu na perturbacje ze strony innych ciał niebieskich), których mimośród orbit zmienia się w czasie [3, 8, 10]. Przy różnicy długości ekliptycznej większej niż 18°31’ zaćmienie się nie wydarzy [2,7,10].

Wielkość fazy maksymalnej wyniesie 1,0386, co oznacza, że pozorna wielkość tarczy słonecznej będzie o 3,86 % większa od pozornej wielkości tarczy księżycowej [1,4]. Wielkość parametru Gamma wynosić będzie 0,8977 [4]. Parametr Gamma określa minimalną odległość między osią stożka cienia księżycowego o środkiem Ziemi wyrażona w jednostkach promienia równikowego Ziemi. Wartość tego parametru jest dodatnia zatem oś stożka cienia księżycowego tranzytować będzie na północ od środka Ziemi. Jeżeli wartość parametru Gamma waha się w granicach od -0,997 do +0,997 to wówczas zaćmienie jest centralne i możemy obserwować zaćmienie całkowite, obrączkowe lub hybrydowe [3]. Powyższe granice parametru Gamma nie są stałe i zmieniają się od 0,9970 do 0,9974 z zaćmienia na zaćmienie [9].

Zbliżające się zaćmienie jest 48 zaćmieniem z spośród 72 zaćmień 126 cyklu Saros. Sto dwudziesty szósty cykl rozpoczął się 10 marca 1179 roku, a zakończy się 3 maja 2459 roku. W cyklu tym będą aż 72 zaćmienia z czego aż 31 to zaćmienia częściowe, 28 to zaćmienia obrączkowe, 3 zaćmienia hybrydowe oraz 10 to zaćmienia całkowite [3] (Ryc. 6).

Ryc. 6. Przebieg całkowitego zaćmienia Słońca, 12 sierpnia 2026 roku, źródło: Tomasz Ściężor, Almanach Astronomiczny na rok 2026, Polskie Towarzystwo Astronomiczne, Warszawa 2025 roku, https://www.urania.edu.pl/almanach/2026.

Geocentryczne współrzędne podczas maksimum fazy zaćmienia Słońca i Księżyca wyniosą [4] (Ryc. 7):

Słońce:

Rektascensja: 09^h29^m47,3^s

Deklinacja: +14°48’04,5”

Promień kątowy Słońca: 00°15’47”

Ryc. 7. Położenie Słońca i Księżyca na tle gwiazd, 12 sierpnia 2026 roku, o godz.: 20:11. Źródło: https://stellarium-web.org/

Księżyc:

Rektascensja: 09^h31^m17,3^s

Deklinacja: +15°36’58,5”

Promień kątowy Słońca: 00°16’16,9”

Odległość Księżyca od Ziemi: 366 900 km.

Geocentryczne złączenie Księżyca i Słońca w długości ekliptycznej nastąpi: 19^h03^m39,9^s [1].

Współrzędne geograficzne wystąpienia centralnej fazy zaćmienia całkowitego [1,4]:

Szerokość geograficzna: 65°13,4’ N

Długość geograficzna: 25°13,7’ W

Przy zachodnich wybrzeżach Islandii

Wielkość fazy maksymalnej: 1,0386

Maksymalny czas trwania zaćmienia: 2^m18,3^s

Maksymalna szerokość pasa zaćmienia: 294.0 km

Przebieg zaćmienia, symulowany widok zaćmienia z obszaru Polski centralnej (Łódź) (Ryc. 8–9)

(Źródło: https://stellarium-web.org/).

a) b) c)

Ryc. 8. Faza zaćmienia o godzinie: a) 19:15, b) 19:16, c) 19:30. Źródło: https://stellarium-web.org/

a) b) c)

Ryc. 9. Faza zaćmienia o godzinie: a) 19:40, b) 19:50, c) 20:00. Źródło: https://stellarium-web.org/

Maksimum fazy zaćmienia częściowego widziane z różnych miejscowości w Polsce (Ryc. 10–15, Tab. 1).

Ryc. 10. Maksimum fazy zaćmienia widziane z Białegostoku o godz.: 20:01, podczas zachodu Słońca. Maksymalna faza zaćmienia: 0,792. Źródło: https://stellarium-web.org/

Ryc. 11. Maksimum fazy zaćmienia widziane z Gdańska o godz.: 20:05, maksymalna faza zaćmienia: 0,855. Źródło: https://stellarium-web.org/

Ryc. 12. Maksimum fazy widziane z Łodzi (lewa) i Szczecina (prawa) o godz. 20:08. Maksymalna faza zaćmienia: 0,866 w Łodzi i 0,867 w Szczecinie. Źródło: https://stellarium-web.org/

Ryc. 13. Maksimum fazy widziane z Poznania o godz.: 20:10. Maksymalna faza zaćmienia: 0,867. Źródło: https://stellarium-web.org/

Ryc. 14. Maksimum fazy widziane z Warszawy o godz.: 20:07. Maksymalna faza zaćmienia: 0,861. Źródło: https://stellarium-web.org/

Ryc. 15. Maksimum fazy widziane z Wrocławia o godz.: 20:12. Maksymalna faza zaćmienia: 0,874. Źródło: https://stellarium-web.org/

Miasto	Tp	Tmax	Tk	Fmax
Białystok	19h13m	—	20h01m	(0.792)
Gdańsk	19h11m	20h05m	20h23m	0.855
Kraków	19h18m	—	20h04m	(0.711)
Łódź	19h16m	20h08m	20h12m	(0.866)
Poznań	19h15m	20h10m	20h24m	0.867
Szczecin	19h14m	20h08m	20h36m	0.867
Warszawa	19h15m	20h07m	20h07m	0.861
Wrocław	19h17m	20h12m	20h19m	0.874

T_p – początek zaćmienia;

T _max – maksimum zaćmienia Słońca;

T_k – koniec zaćmienia Słońca widzianego z terytorium danego miasta;

F_max– maksymalna widoczna faza;

() – podczas zachodu Słońca.

Tab. 1. Przebieg zaćmienia dla wybranych miast w Polsce. Źródło: Tomasz Ściężor, Almanach Astronomiczny na rok 2026, Polskie Towarzystwo Astronomiczne, Warszawa 2025 roku, https://www.urania.edu.pl/almanach/2026.

Kiedy w Polsce będzie można obserwować całkowite zaćmienie Słońca?

Niestety, ale w XXI wieku nie będziemy świadkami całkowitego zaćmienia Słońca, które można by było obserwować z terytorium naszego kraju. Najbliższe zaćmienie całkowite widoczne w Polsce wystąpi dopiero 7 października 2135 roku na Dolnym Śląsku i w Małopolsce [5]. Centralna faza nastąpi o godzinie 09^h00^m03^s TD^[1], w punkcie o szerokości geograficzna: 20,3°N i długości geograficznej: 57,6°E. Wielkość fazy maksymalnej wyniesie 1,0603. Maksymalny czas trwania fazy całkowitej wyniesie 4^m50^s. Maksymalna szerokość pasa zaćmienia wynosić będzie 224 km [6]. Pas zaćmienia całkowitego przebiegać będzie nad południowo-zachodnią częścią kraju (Ryc. 16).

Ryc. 16. Całkowite zaćmienie Słońca, 7 października 2135 roku. Źródło: Fred Espenak, Jean Meeus, Five Millennium Catalog of Solar Eclipses -1999 to +3000, first edition, January 2009, NASA/TP-2009-214174.

Kolejnego zaćmienia należy się spodziewać 25 maja 2142 roku na Pomorzu [5]. Centralna faza nastąpi o godzinie 09^h32^m37^s UTC, w punkcie o szerokości geograficzna: 57,4°N i długości geograficznej: 31,9°E. Wielkość fazy maksymalnej wyniesie 1,0449. Maksymalny czas trwania fazy całkowitej wyniesie 3^m17^s. Maksymalna szerokość pasa zaćmienia wynosić będzie 187 km [6]. Pas całkowitego zaćmienia przebiegać będzie nad północną Polską (Ryc. 17).

Ryc. 17. Całkowite zaćmienie Słońca, 25 maja 2142 roku. Źródło: Fred Espenak, Jean Meeus, Five Millennium Catalog of Solar Eclipses -1999 to +3000, first edition, January 2009, NASA/TP-2009-214174.

Ostatnie w XXII wieku całkowite zaćmienie Słońca widoczne z Polski będzie można obserwować
14 kwietnia 2200 roku w Polsce północno-zachodniej i centralnej w pobliżu zachodu Słońca [5]. Centralna faza nastąpi o godzinie 15^h49^m57^s TD, w punkcie o szerokości geograficzna: 43,8°N i długości geograficznej: 68,3°W. Wielkość fazy maksymalnej wyniesie 1,0165. Maksymalny czas trwania fazy całkowitej wyniesie 1^m23^s. Maksymalna szerokość pasa zaćmienia wynosić będzie 69 km [6] (Ryc. 18).

Ryc. 18. Całkowite zaćmienie Słońca, 14 kwietnia 2200 roku. Źródło: Fred Espenak, Jean Meeus, Five Millennium Catalog of Solar Eclipses -1999 to +3000, first edition, January 2009, NASA/TP-2009-214174.

W XXI wieku natomiast będzie można zaobserwować dwa zaćmienia obrączkowe. Pierwsze wystąpi
13 lipca 2075 roku oraz 23 lipca 2093 roku.

Pierwsze z nich będzie można obserwować 13 lipca 2075 roku [5]. Centralna faza nastąpi o godzinie 6^h05^m44^s TD, w punkcie o szerokości geograficzna: 63,1°N i długości geograficznej: 95,2°E. Wielkość fazy maksymalnej wyniesie 0,9467. Maksymalny czas trwania fazy całkowitej wyniesie 4^m45^s. Maksymalna szerokość pasa zaćmienia wynosić będzie 262 km [6] (Ryc. 19).

Ryc. 19. Obrączkowe zaćmienie Słońca, 13 lipca 2075 roku. Źródło: Fred Espenak, Jean Meeus, Five Millennium Catalog of Solar Eclipses -1999 to +3000, first edition, January 2009, NASA/TP-2009-214174.

Pas zaćmienia obrączkowego przebiegać będzie przez południowo wschodnią część terytorium Polski (Ryc. 20). Zaćmienie będzie widoczne w Europie południowej i wschodniej, w północnej Rosji oraz na Syberii i północnym Pacyfiku [5].

Ryc. 20. Przebieg pasa obrączkowego zaćmienia Słońca, 13 lipca 2075 roku. Źródło: Roman Karol Janiczek, Jan Mietelski, Marek Zawilski, Kalendarz Astronomiczny na XXI wiek, Prószyński i S-ka SA, 2004.

Kolejne będzie można zaobserwować 23 lipca 2093 roku [5]. Centralna faza nastąpi o godzinie 12^h32^m04^s TD, w punkcie o szerokości geograficzna: 54,6°N i długości geograficznej: 1,3°E. Wielkość fazy maksymalnej wyniesie 0,9463. Maksymalny czas trwania fazy całkowitej wyniesie 5^m11^s. Maksymalna szerokość pasa zaćmienia wynosić będzie 241 km [6] (Ryc. 21). Zaćmienie będzie widoczne w Ameryce północnej, na Atlantyku południowym, w Europie środkowej oraz w Azji południowo-zachodniej. Pas zaćmienia będzie przebiegał nad Polską południowo-zachodnią oraz południową (Ryc. 22–23).

Ryc. 21. Obrączkowe zaćmienie Słońca, 23 lipca 2093 roku. Źródło: Fred Espenak, Jean Meeus, Five Millennium Catalog of Solar Eclipses -1999 to +3000, first edition, January 2009, NASA/TP-2009-214174.

Ryc. 22. Przebieg pasa obrączkowego zaćmienia Słońca, 23 lipca 2093 roku. Źródło: Roman Karol Janiczek, Jan Mietelski, Marek Zawilski, Kalendarz Astronomiczny na XXI wiek, Prószyński i S-ka SA, 2004.

Ryc. 23. Obrączkowe zaćmienie Słońca w Rzeszowie i we Wrocławiu. Źródło: Roman Karol Janiczek, Jan Mietelski, Marek Zawilski, Kalendarz Astronomiczny na XXI wiek, Prószyński i S-ka SA, 2004.

Nieco z historii zaćmień w Polsce

W roku 966, kiedy to odbył się Chrzest Polski w pobliżu północno-wschodnich granic ówczesnego Państwa Polskiego (dzisiejsza Suwalszczyzna) lub na krańcach północno-wschodnich również wystąpiło całkowite zaćmienie Słońca [7]. Centralną fazę obserwowano o godzinie 17^h15^m22^s TD, w punkcie o szerokości geograficzna: 72,4°N i długości geograficznej: 23°E. Wielkość fazy maksymalnej wyniosła 1,0556. Maksymalny czas trwania fazy całkowitej wyniósł 2^m55^s. Maksymalna szerokość pasa zaćmienia wynosiła 597 km. Zaćmienie można było obserwować w godzinach późno popołudniowych, kiedy Słońce znajdowało się już nisko nad horyzontem [6]. Z terytorium Polski można było obserwować zaćmienie częściowe (Ryc. 24).

Ryc. 24. Całkowite zaćmienie Słońca, 20 lipca 966 roku. Źródło: Fred Espenak, Jean Meeus, Five Millennium Catalog of Solar Eclipses -1999 to +3000, first edition, January 2009, NASA/TP-2009-214174.

Pod koniec X wieku z terytorium ówczesnej Polskie można obserwować zaćmienie obrączkowe, które wystąpiło 21 października 990 roku. Centralną fazę obserwowano o godzinie 11^h18^m42^s TD, w punkcie o szerokości geograficzna: 49,7°N i długości geograficznej: 32,3°E. Wielkość fazy maksymalnej wyniosła 0,9211. Maksymalny czas trwania fazy całkowitej wyniósł 8^m09^s. Maksymalna szerokość pasa zaćmienia wynosiła 644 km [6]. Pas zaćmienia obejmował praktycznie cały kraj z wyjątkiem krańców południowo-zachodnich i częściowo południowych, na którym można było obserwować zaćmienie częściowe (Ryc. 25).

Ryc. 25. Obrączkowe zaćmienie Słońca, 21 października 990 roku. Źródło: Fred Espenak, Jean Meeus, Five Millennium Catalog of Solar Eclipses -1999 to +3000, first edition, January 2009, NASA/TP-2009-214174.

Pas kolejnego całkowitego zaćmienia Słońca z 20 marca 1140 roku przebiegał nad brzegiem Bałtyku. Zaćmienie można było obserwować w Gdańsku i Wilnie. Centralną fazę obserwowano o godzinie 14^h08^m51^s TD, w punkcie o szerokości geograficzna: 38,6°N i długości geograficznej: 40,8°W. Wielkość fazy maksymalnej wyniosła 1,0607. Maksymalny czas trwania fazy całkowitej wyniósł 4^m42^s. Maksymalna szerokość pasa zaćmienia wynosiła 251 km [6] (Ryc. 26).

Ryc. 26. Całkowite zaćmienie Słońca, 20 marca 1140 roku. Źródło: Fred Espenak, Jean Meeus, Five Millennium Catalog of Solar Eclipses -1999 to +3000, first edition, January 2009, NASA/TP-2009-214174.

W XX wieku, jedyne całkowite zaćmienie Słońca, które można było obserwować z terytorium współczesnej Polski wystąpiło 30 czerwca 1954 roku [7]. Pas całkowitego zaćmienia przebiegał również przez Suwalszczyznę. Centralna faza nastąpiła o godzinie 12^h32^m38^s TD, w punkcie o szerokości geograficzna: 60,5°N i długości geograficznej: 4,2°E. Wielkość fazy maksymalnej wyniosła 1,0357. Maksymalny czas trwania fazy całkowitej wyniósł 2^m35^s. Maksymalna szerokość pasa zaćmienia wynosiła 153 km [6]. Zaćmienie można było obserwować w godzinach wczesnopopołudniowych (Ryc. 27).

Ryc. 27. Całkowite zaćmienie Słońca, 30 czerwca 1954 roku. Źródło: Fred Espenak, Jean Meeus, Five Millennium Catalog of Solar Eclipses -1999 to +3000, first edition, January 2009, NASA/TP-2009-214174.

Ryc. 28. Mapa synoptyczna z 12 sierpnia 2026 roku, z godz.: 00 UTC, Źródło: IMGW-PIB.

Dzisiaj pogodę w Polsce kształtuje układ wysokiego ciśnienia z centrum 1028 hPa nad Niemcami (Ryc. 28). W dzień w południowej i zachodniej części kraju zachmurzenie małe, na pozostałym obszarze umiarkowane okresami duże. Na krańcach północnych i północno-wschodnich możliwe słabe przelotne opady deszczu. Temperatura maksymalna od 18°C nad morzem i w rejonach podgórskich, do 24°C w centrum, na zachodzie i południu. Wiatr słaby, nad morzem umiarkowany, miejscami na północy i w górach porywisty, z kierunków północnych. W Bieszczadach wiatr dość silny i silny (od 35 km/h do 50 km/h), w porywach do 65 km/h, północno-wschodni (Ryc. 29-33) [źródło: meteo.imgw.pl].

Zapraszamy do śledzenia prognoz na stronie meteo.imgw.pl.

Ryc. 29. Synoptyczna prognoza pogody na dzień 12 sierpnia 2026 roku. Źródło: IMGW-PIB.

Ryc. 30. Prognoza numeryczna pola zachmurzenia chmurami piętra niskiego, 12 VIII 2026 roku, godz. 20. Źródło: IMGW-PIB. Modele ICON, COSMO i ALARO.

Ryc. 31. Prognoza numeryczna pola zachmurzenia chmurami piętra średniego, 12 VIII 2026 roku, godz. 20. Źródło: IMGW-PIB. Modele ICON, COSMO i ALARO.

Ryc. 32. Prognoza numeryczna pola zachmurzenia chmurami piętra wysokiego, 12 VIII 2026 roku, godz. 20. Źródło: IMGW-PIB. Modele ICON, COSMO i ALARO.

Ryc. 33. Prognoza numeryczna pola opadu, 12 VIII 2026 roku, godz. 20. Źródło: IMGW-PIB. Modele ICON, COSMO i ALARO.

Literatura

1. Tomasz Ściężor, Almanach Astronomiczny na rok 2026, Polskie Towarzystwo Astronomiczne, Warszawa 2025 roku.
2. Eugeniusz Rybka, Astronomia ogólna, Wydawnictwo Naukowe PWN, 1983.
3. Fred Espenak, Jean Meeus, Five Millennium Catalog of Solar Eclipses -1999 to +3000, second edition, July 2021, Astropixels Publishing, USA.
4. Fred Espenak, Eclipse Almanac 2021 to 2030, Ten Years of Solar and Lunar Eclipses, October 2020, Astropixels Publishing, USA.
5. Roman Karol Janiczek, Jan Mietelski, Marek Zawilski, Kalendarz Astronomiczny na XXI wiek, Prószyński i S-ka SA, 2004.
6. Fred Espenak, Jean Meeus, Five Millennium Catalog of Solar Eclipses -1999 to +3000, first edition, January 2009, NASA/TP-2009-214174.
7. Jerzy M. Kreiner, Ziemia i Wszechświat – astronomia nie tylko dla geografów, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, Kraków, 2009.
8. Jean Meeus, Mathematical Astronomy Morsels, Willmann-Bell, Inc, 2000.
9. Jean Meeus, Astronomical Algorithms, Willmann-Bell, Inc, 2^nd edition, 1998.
10. Jerzy Kreiner, Astronomia z astrofizyką, Wydawnictwa PWN, 1992.
11. P. G. Kulikowski, Poradnik miłośnika astronomii, PWN, Warszawa, 1976.

1. TD – Terrestial Dynamic Time ↑