{"id":49600,"date":"2026-03-04T09:48:35","date_gmt":"2026-03-04T08:48:35","guid":{"rendered":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=49600"},"modified":"2026-03-04T10:03:38","modified_gmt":"2026-03-04T09:03:38","slug":"49600-2","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=49600","title":{"rendered":"#AkademiaCMM \u2013 Co si\u0119 kr\u0119ci w atmosferze? – wir polarny i nag\u0142e ocieplenia stratosferyczne"},"content":{"rendered":"\n

Co si\u0119 kr\u0119ci w atmosferze? – wir polarny i nag\u0142e ocieplenia stratosferyczne<\/strong><\/h1>\n\n\n\n

Autorzy: Marta Wenta, Artur Surowiecki, Piotr Szuster, IMGW-PIB CMOK-LMM<\/p>\n\n\n\n

1. Czym jest wir polarny? R\u00f3\u017cnice pomi\u0119dzy troposferycznym a stratosferycznym wirem polarnym<\/h1>\n\n\n\n

Termin „wir polarny” sta\u0142 si\u0119 w ostatnich latach bardzo popularny w mediach informacyjnych, poniewa\u017c jest to jeden z g\u0142\u00f3wnych uk\u0142ad\u00f3w kszta\u0142tuj\u0105cych cyrkulacj\u0119 atmosferyczn\u0105 w skali globalnej i ma zasadnicze znaczenie dla przebiegu pogody w polarnych i umiarkowanych szeroko\u015bciach geograficznych. Najog\u00f3lniej m\u00f3wi\u0105c, jest to rozleg\u0142y obszar obni\u017conego ci\u015bnienia zawieraj\u0105cy ch\u0142odne powietrze, kt\u00f3ry wyst\u0119puje w strefie polarnej obydw\u00f3ch p\u00f3\u0142kul i nasila si\u0119 w miesi\u0105cach zimowych (Ryc. 1.). W rejonie granicy wiru, w strefie silnego poziomego gradientu termicznego, rozwijaj\u0105 si\u0119 w\u0105skie i d\u0142ugie strefy silnego wiatru zachodniego, kt\u00f3re nazywamy pr\u0105dami strumieniowymi. Wp\u0142yw aktywno\u015bci wiru w okre\u015blonych sytuacjach zaznacza si\u0119 nawet w strefie podzwrotnikowej. Niestety, w og\u00f3lnym przekazie wyst\u0119puj\u0105 pewne nie\u015bcis\u0142o\u015bci dotycz\u0105ce informacji na temat wiru polarnego. Przede wszystkim brakuje rozr\u00f3\u017cnienia wiru polarnego na wir wyst\u0119puj\u0105cy troposferze i w stratosferze. Wiry te, cho\u0107 zasadniczo zbudowane w podobny spos\u00f3b, maj\u0105 jednak inn\u0105 charakterystyk\u0119 wyst\u0119powania oraz wp\u0142yw na przebieg pogody przy powierzchni ziemi. Na wysoko\u015bci izobarycznej 100 hPa (oko\u0142o 15.8 km n.p.m.) wyst\u0119puje wyra\u017ana strefa nieci\u0105g\u0142o\u015bci pomi\u0119dzy obydwoma wirami.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Ryc.1. \u015arednia wi\u0105zkowa ECMWF na 10 hPa prognoza na dzie\u0144 25 luty 2026: temperatura (cieniowanie, \u00b0C) i wysoko\u015b\u0107 geopotencja\u0142u (czarne izolinie). Najch\u0142odniejsze (ciemniejsze) barwy oraz g\u0119ste, zamkni\u0119te izolinie geopotencja\u0142u wskazuj\u0105 rdze\u0144 stratosferycznego wiru polarnego (obszar najni\u017cszego geopotencja\u0142u i najsilniejszego przep\u0142ywu wok\u00f3\u0142 bieguna) [\u017ar\u00f3d\u0142o: ECMWF].<\/p>\n\n\n\n

Do najbardziej istotnych r\u00f3\u017cnic, obok wysoko\u015bci, na kt\u00f3rej obydwa wiry wyst\u0119puj\u0105, mo\u017cna zaliczy\u0107 zmienno\u015b\u0107 czasow\u0105 obydwu wir\u00f3w. O ile wir polarny wyst\u0119puj\u0105cy w troposferze trwa w zasadzie przez ca\u0142y rok, jednak charakteryzuje si\u0119 stosunkowo cz\u0119stymi zmianami swojej aktywno\u015bci, o tyle wir stratosferyczny rozwija si\u0119 w miesi\u0105cach jesiennych, osi\u0105gaj\u0105c swoje maksimum aktywno\u015bci zaraz po przesileniu zimowym, a nast\u0119pnie stopniowo trac\u0105c swoj\u0105 aktywno\u015b\u0107. Taka zmienno\u015b\u0107 czasowa stratosferycznego wiru polarnego wynika ze zjawiska nocy polarnej i zwi\u0105zanego z ni\u0105 radiacyjnego wych\u0142adzania atmosfery. Na p\u00f3\u0142kuli p\u00f3\u0142nocnej stratosferyczny wir polarny zaczyna rozwija\u0107 si\u0119 na og\u00f3\u0142 w pa\u017adzierniku, a swoje maksimum aktywno\u015bci osi\u0105ga na prze\u0142omie grudnia i stycznia. Wir zupe\u0142nie zanika w kwietniu (Ryc. 2.) lub na pocz\u0105tku maja, jednak jego dok\u0142adny termin zaniku uwarunkowany jest r\u00f3\u017cnymi czynnikami maj\u0105cymi wp\u0142yw na cyrkulacj\u0119 powietrza w skali globalnej i decyduj\u0105cymi o aktywno\u015bci wiru w miesi\u0105cach zimowych.<\/p>\n\n\n\n

Kolejn\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105 jest kszta\u0142t wir\u00f3w i ich zdolno\u015b\u0107 do generowania d\u0142ugich fal geopotencjalnych, kt\u00f3ra w przypadku polarnego wiru troposferycznego jest wysoka, natomiast w przypadku polarnego wiru stratosferycznego niska.<\/p>\n\n\n\n

2. Czym jest Sudden Stratospheric Warming?<\/h1>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Ryc. 2. Z lewej: \u015aredni wiatr strefowy U na 10 hPa (60\u00b0N) jako wska\u017anik si\u0142y stratosferycznego wiru polarnego: niebieskie \u2013 cz\u0142onkowie i \u015brednia prognozy wi\u0105zkowej, \u017c\u00f3\u0142te pasma \u2013 rozk\u0142ad klimatyczny modelu (zakres typowej zmienno\u015bci) wraz z czarn\u0105 lini\u0105 oznaczaj\u0105c\u0105 \u015bredni\u0105 klimatologiczn\u0105, linia 0 m\/s oddziela wiatry zachodnie od wschodnich. Z prawej: Prognoza wiatr\u00f3w strefowych na 10 hPa \u2013 zej\u015bcie poni\u017cej 0 m\/s oznacza prognozowane odwr\u00f3cenie wiatr\u00f3w (sygna\u0142 SSW\/\u201emajor\u201d wg kryterium U10hPa@60\u00b0N), a rozrzut realizacji pokazuje niepewno\u015b\u0107 co do czasu i skali zaburzenia [\u017ar\u00f3d\u0142o: ECMWF].<\/p>\n\n\n\n

Sudden Stratospheric Warming, czyli nag\u0142e ocieplenie stratosferyczne (w skr\u00f3cie SSW), to wyst\u0119puj\u0105ce przewa\u017cnie raz na dwa lata w miesi\u0105cach zimowych os\u0142abienie stratosferycznego wiru polarnego, kt\u00f3re prowadzi do wyst\u0105pienia du\u017cego ocieplenia w stratosferze nad ko\u0142em podbiegunowym, a tak\u017ce do zmiany po\u0142o\u017cenia lub rozpadu stratosferycznego wiru polarnego (Ryc.2.). Jak sama nazwa zjawiska wskazuje, przebiega ono do\u015b\u0107 gwa\u0142townie i zwykle potrzeba zaledwie kilku dni, aby w stratosferze dosz\u0142o do drastycznych zmian w rozk\u0142adzie temperatury oraz wiatru. Zjawisko SSW zwi\u0105zane jest przede wszystkim z p\u00f3\u0142kul\u0105 p\u00f3\u0142nocn\u0105 i w zwi\u0105zku z tym wyst\u0119puje od grudnia do marca. Czas trwania SSW w \u015brodkowej stratosferze wynosi oko\u0142o 3 tygodni.<\/p>\n\n\n\n

Nag\u0142e ocieplenie stratosferyczne na p\u00f3\u0142kuli p\u00f3\u0142nocnej skutkuje zanikiem w stratosferze nad rejonem r\u00f3wnole\u017cnika 60\u00b0N wiatru zachodniego i pojawieniem si\u0119 wiatru wschodniego (Ryc. 2). Nad ko\u0142em podbiegunowym powietrze z wy\u017cszych partii atmosfery zaczyna dynamicznie osiada\u0107, prowadz\u0105c do adiabatycznego ogrzania \u015brodkowej cz\u0119\u015bci stratosfery znajduj\u0105cej si\u0119 na wysoko\u015bci ok. 30 km (poziom 10 hPa). Nast\u0119pnie powietrze kontynuuje osiadanie, co przyczynia si\u0119 do wzrostu temperatury w dolnej cz\u0119\u015bci stratosfery. W tym samym czasie g\u00f3rna cz\u0119\u015b\u0107 stratosfery na skutek wyst\u0105pienia ruch\u00f3w wznosz\u0105cych powietrza ulega wych\u0142odzeniu. Podczas SSW temperatura powietrza w \u015brodkowej i dolnej stratosferze mo\u017ce wzrosn\u0105\u0107 nawet o ponad 50\u00b0C1<\/sup>. W niekt\u00f3rych przypadkach oznacza to wzrost temperatury do ok. 0\u00b0C, podczas gdy normalna temperatura tej warstwy atmosfery w miesi\u0105cach zimowych kszta\u0142tuje si\u0119 w zakresie od -65\u00b0C do -55\u00b0C.<\/p>\n\n\n\n

SSW inicjowane jest stopniowym os\u0142abianiem i rozci\u0105gni\u0119ciem stratosferycznego wiru polarnego oraz przesuni\u0119ciem jego \u015brodka w stron\u0119 ni\u017cszych szeroko\u015bci geograficznych. Dzieje si\u0119 tak na skutek propagowania ku g\u00f3rze fal planetarnych (nazywanych r\u00f3wnie\u017c falami Rossby’ego) wyst\u0119puj\u0105cych w troposferze. Fale te os\u0142abiaj\u0105 zachodni przep\u0142yw powietrza wok\u00f3\u0142 wiru, wyra\u017anie go zniekszta\u0142caj\u0105 i zmieniaj\u0105 jego po\u0142o\u017cenie. Nast\u0119pnie wir mo\u017ce zosta\u0107 jeszcze bardziej zepchni\u0119ty w kierunku umiarkowanych szeroko\u015bci geograficznych lub podzieli\u0107 si\u0119 na dwie cz\u0119\u015bci (Ryc. 3), co cz\u0119sto prowadzi do jego ca\u0142kowitego rozpadu. Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce w dolnej cz\u0119\u015bci stratosfery zmiany zwi\u0105zane z wyst\u0105pieniem SSW trwaj\u0105 znacznie d\u0142u\u017cej, ni\u017c w \u015brodkowej. Po kilkunastu dniach od rozpocz\u0119cia nag\u0142ego ocieplenia stratosferycznego, jego wp\u0142yw cz\u0119sto uwidacznia si\u0119 tak\u017ce w troposferze, mocno zaburzaj\u0105c aktywno\u015b\u0107 troposferycznego wiru polarnego.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Ryc. 3. \u015arednia wi\u0105zkowa ECMWF na 10 hPa (prognoza wa\u017cna: 08.03.2026 00 UTC): temperatura (cieniowanie) i geopotencja\u0142 (czarne izolinie) pokazuj\u0105 sygna\u0142 rozdzielenia si\u0119 stratosferycznego wiru polarnego \u2014 dwa zamkni\u0119te minima geopotencja\u0142u [\u017ar\u00f3d\u0142o: ECMWF].<\/p>\n\n\n\n

SSW po raz pierwszy w historii zosta\u0142o zaobserwowane i udokumentowane w 1952 roku przez profesora Wolnego Uniwersytetu w Berlinie, Richarda Scherhaga. W styczniu 1951 r. na by\u0142ym lotnisku Berlin-Tempelhof Scherhag rozpocz\u0105\u0142 wykonywanie radiosonda\u017cy atmosferycznych. Do ich wykonania u\u017cywane by\u0142y urz\u0105dzenia i balony neoprenowe posiadaj\u0105ce zdolno\u015b\u0107 do dolatywania do \u015brodkowych partii stratosfery, na wysoko\u015b\u0107 oko\u0142o 30 km. W styczniu 1952 roku na podstawie wykonanych pomiar\u00f3w Scherhag stwierdzi\u0142, \u017ce w stratosferze dosz\u0142o do gwa\u0142townego ocieplenia, a jego rozmiar by\u0142 zbyt du\u017cy, aby wyt\u0142umaczy\u0107 to adwekcj\u0105 ciep\u0142ej masy powietrza. Scherhag nazwa\u0142 zaobserwowane w stratosferze ocieplenie „zjawiskiem berli\u0144skim”. Wyst\u0105pi\u0142o ono pod koniec stycznia, gdy w ci\u0105gu zaledwie dw\u00f3ch dni temperatura na wysoko\u015bci 13 hPa wzros\u0142a o 30\u00b0C i w dniu 30 stycznia 1952 r. osi\u0105gn\u0119\u0142a -23\u00b0C, po czym zacz\u0119\u0142a raptownie spada\u0107. Co ciekawe, miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej w \u015brodkowej stratosferze nad Berlinem wyst\u0105pi\u0142o jeszcze silniejsze SSW, ze wzrostem temperatury w ci\u0105gu dw\u00f3ch d\u00f3b o 37\u00b0C. W dniu 23 lutego na poziomie 10 hPa zmierzono \u201312.4\u00b0C, a kierunek wiatru stratosferycznego zmieni\u0142 si\u0119 na po\u0142udniowo-wschodni.<\/p>\n\n\n\n

Zasadniczo nag\u0142e ocieplenia stratosferyczne mo\u017cemy podzieli\u0107 na 2 rodzaje \u2013 SSW z przemieszczeniem si\u0119 wiru polarnego oraz SSW z rozpadem wiru na dwie cz\u0119\u015bci (Ryc. 3). Na podstawie danych o 36 nag\u0142ych ociepleniach stratosferycznych w latach 1958-2015 wynika, \u017ce jedn\u0105 trzeci\u0105 wszystkich przypadk\u00f3w stanowi\u0142y sytuacje z przemieszczeniem si\u0119 wiru, a kolejn\u0105 jedn\u0105 trzeci\u0105 – sytuacje z rozpadem wiru na dwie cz\u0119\u015bci. Pozosta\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 zaobserwowanych przypadk\u00f3w by\u0142a trudna do jednoznacznego sklasyfikowania. Zjawiska SSW mo\u017cemy te\u017c podzieli\u0107 ze wzgl\u0119du na ich wielko\u015b\u0107 i zasi\u0119g (ma\u0142e SSW i du\u017ce SSW) oraz ze wzgl\u0119du na czynnik prowadz\u0105cy do ich wyst\u0105pienia. W tym drugim z podzia\u0142\u00f3w mo\u017cna wyr\u00f3\u017cni\u0107 sytuacje, w kt\u00f3rych w troposferze na p\u00f3\u0142kuli p\u00f3\u0142nocnej rozwija si\u0119 uk\u0142ad z jedn\u0105 b\u0105d\u017a dwiema falami planetarnymi (Rossby’ego). W przypadku, gdy planetarna liczba falowa wynosi 1, w troposferze dochodzi do rozwoju silnego obszaru niskiego ci\u015bnienia nad P\u00f3\u0142nocnym Pacyfikiem oraz silnego wy\u017cu blokuj\u0105cego cyrkulacj\u0119 zachodni\u0105 nad Atlantykiem i Europ\u0105. Taki uk\u0142ad mo\u017ce skutkowa\u0107 zar\u00f3wno przesuni\u0119ciem si\u0119 stratosferycznego wiru polarnego, jak i jego podzia\u0142em na dwie cz\u0119\u015bci. W przypadku, gdy planetarna liczba falowa wynosi 2, przed wyst\u0105pieniem SSW silne wy\u017ce blokuj\u0105ce rozci\u0105gaj\u0105 si\u0119 nad p\u00f3\u0142nocnym Pacyfikiem oraz nad p\u00f3\u0142nocnym Atlantykiem i Skandynawi\u0105. W takim przypadku najcz\u0119\u015bciej dochodzi do rozbicia stratosferycznego wiru polarnego na dwie cz\u0119\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

3. Wp\u0142yw Sudden Stratospheric Warming na pogod\u0119 w Europie<\/h1>\n\n\n\n

G\u0142\u00f3wnym skutkiem wyst\u0105pienia SSW jest spadek wska\u017anika Oscylacji Arktycznej. Zwykle dzieje si\u0119 to po 10-15 dniach od momentu wyst\u0105pienia SSW. Oznacza to, \u017ce polarny pr\u0105d strumieniowy, kt\u00f3ry wcze\u015bniej wia\u0142 bardziej wzd\u0142u\u017c r\u00f3wnole\u017cnik\u00f3w nad stref\u0105 szeroko\u015bci umiarkowanych, zaczyna mocniej meandrowa\u0107, a wi\u0119c skr\u0119ca\u0107 bardziej na po\u0142udnie i na p\u00f3\u0142noc. Transport mas powietrza z zachodu na wsch\u00f3d w troposferze znacz\u0105co s\u0142abnie. Pomi\u0119dzy meandrami pr\u0105du strumieniowego tworz\u0105 si\u0119 g\u0142\u0119bokie doliny fal Rossby’ego wype\u0142nione ch\u0142odnym powietrzem sp\u0142ywaj\u0105cym z p\u00f3\u0142nocy, z rejonu ko\u0142a podbiegunowego. Z kolei poza tymi dolinami, po drugiej stronie pr\u0105du strumieniowego, rozwijaj\u0105 si\u0119 silne i trwa\u0142e, wolno przemieszczaj\u0105ce si\u0119 wy\u017ce, kt\u00f3re poprzez swoj\u0105 du\u017c\u0105 rozci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 po\u0142udnikow\u0105 stanowi\u0105 czynnik blokuj\u0105cy transport mas powietrza z zachodu na wsch\u00f3d. Z silnie rozbudowanych dolin geopotencja\u0142u mog\u0105 z czasem wykszta\u0142ci\u0107 si\u0119 ni\u017ce odci\u0119te, znacznie wp\u0142ywaj\u0105ce na pogod\u0119 w po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci strefy szeroko\u015bci umiarkowanych, gdzie sprowadzaj\u0105 ch\u0142\u00f3d i du\u017ce opady.<\/p>\n\n\n\n

Nag\u0142e ocieplenie stratosferyczne cz\u0119sto skutkuje tak\u017ce spadkiem warto\u015bci wska\u017anika Cyrkulacji P\u00f3\u0142nocnoatlantyckiej (NAO). Dzieje si\u0119 tak wtedy, gdy w rejonie Islandii i Grenlandii dochodzi do rozwoju uk\u0142adu wysokiego ci\u015bnienia, podczas gdy wy\u017c znad rejonu Azor\u00f3w jest s\u0142aby lub w jego miejscu pojawiaj\u0105 si\u0119 ni\u017ce. W takiej sytuacji polarny pr\u0105d strumieniowy wyst\u0119puj\u0105cy nad Atlantykiem zwykle zostaje przesuni\u0119ty na po\u0142udnie, a silne ni\u017ce nios\u0105ce ze sob\u0105 sztormy i ulewne opady deszczu docieraj\u0105 do rejonu P\u00f3\u0142wyspu Pirenejskiego, zamiast do Wysp Brytyjskich. Szacuje si\u0119, \u017ce nawet dwie trzecie zjawisk SSW wi\u0105\u017ce si\u0119 ze spadkiem indeksu NAO do warto\u015bci ujemnych2<\/sup>. Co istotne, do\u015b\u0107 silna dodatnia anomalia w polu ci\u015bnienia atmosferycznego rozwija si\u0119 nie tylko w rejonie P\u00f3\u0142nocnego Atlantyku i Europy, ale dotyczy praktycznie ca\u0142ego ko\u0142a podbiegunowego p\u00f3\u0142nocnego. Mechanizm odpowiadaj\u0105cy za t\u0119 anomali\u0119 nie jest do ko\u0144ca znany, ale wiadomo, \u017ce w dolnej cz\u0119\u015bci troposfery jest ona wyra\u017anie wi\u0119ksza, ni\u017c ta wyst\u0119puj\u0105ca w stratosferze. Propagowanie impulsu powoduj\u0105cego wzrost ci\u015bnienia atmosferycznego ze stratosfery ku do\u0142owi jedynie cz\u0119\u015bciowo b\u0119dzie odpowiada\u0142o za wzrost ci\u015bnienia przy powierzchni ziemi. W procesie wzmocnienia anomalii w polu ci\u015bnienia atmosferycznego przy powierzchni ziemi udzia\u0142 bior\u0105 fale wyst\u0119puj\u0105ce w atmosferze \u2013 zar\u00f3wno te o skali planetarnej, jak i synoptycznej. Cz\u0119\u015b\u0107 bada\u0144 wskazuje, \u017ce potencjaln\u0105 przyczyn\u0105 wzmocnienia anomalii w polu ci\u015bnienia w obr\u0119bie ko\u0142a podbiegunowego p\u00f3\u0142nocnego jest powstawanie wy\u017c\u00f3w (antycyklon\u00f3w) na skutek wypromieniowywania ciep\u0142a. Je\u015bli masa powietrza zalegaj\u0105ca w rejonie ko\u0142a podbiegunowego si\u0119 wych\u0142adza, to tym samym ulega ona skurczeniu, zaci\u0105gaj\u0105c ku biegunowi p\u00f3\u0142nocnemu dodatkowe masy powietrza pochodz\u0105ce z ni\u017cszych szeroko\u015bci geograficznych1<\/sup>. Inne badania wskazuj\u0105 na rol\u0119 propagacji fal planetarnych w g\u00f3rnej troposferze i dolnej stratosferze w kierunku bieguna oraz zwi\u0105zanego z nimi po\u0142udnikowego przep\u0142ywu mas powietrza przez ko\u0142o podbiegunowe p\u00f3\u0142nocne3<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Powy\u017cej wskazane zmiany w rozk\u0142adzie uk\u0142ad\u00f3w barycznych i pr\u0105d\u00f3w strumieniowych dotycz\u0105 w du\u017cym stopniu rejonu Europy. W normalnych warunkach w miesi\u0105cach zimowych nad tym kontynentem dominuje silna cyrkulacja zachodnia, a z zachodu na wsch\u00f3d przemieszczaj\u0105 si\u0119 ni\u017ce i fronty atmosferyczne, przynosz\u0105c cz\u0119ste i dynamiczne zmiany w pogodzie. Na skutek wyst\u0105pienia SSW g\u0142\u00f3wny szlak przemieszczania si\u0119 ni\u017c\u00f3w przez kontynent europejski ulega znacznemu przesuni\u0119ciu na po\u0142udnie i obejmuje obszar od P\u00f3\u0142wyspu Pirenejskiego po \u015brodkowo-wschodni\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Europy. Taki przebieg szlaku przemieszczania si\u0119 ni\u017c\u00f3w skutkuje wyst\u0119powaniem du\u017cej dodatniej anomalii w opadach na obszarze praktycznie ca\u0142ej po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci Europy, a tak\u017ce ujemnej anomalii na p\u00f3\u0142nocnym zachodzie kontynentu. Szczeg\u00f3lnie du\u017ce opady wyst\u0119puj\u0105 na zachodzie P\u00f3\u0142wyspu Pirenejskiego, podczas gdy na Wyspach Brytyjskich opad\u00f3w jest znacznie mniej ni\u017c zazwyczaj. W po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci Europy zdecydowanie cz\u0119\u015bciej pojawiaj\u0105 si\u0119 sytuacje z wiatrem zachodnim, z kolei na p\u00f3\u0142nocy kontynentu wiatr zachodni jest wyra\u017anie s\u0142abszy lub cz\u0119\u015bciej wyst\u0119puje wiatr z kierunk\u00f3w wschodnich. Odmienny szlak w\u0119dr\u00f3wek ni\u017c\u00f3w przez kontynent europejski ma swoje odzwierciedlenie w rozk\u0142adzie \u015brednich anomalii ci\u015bnienia atmosferycznego zredukowanego do poziomu morza w miesi\u0105cach zimowych. W znacznej cz\u0119\u015bci Europy Po\u0142udniowej w latach z SSW wyst\u0119puje ni\u017csze o 1-3 hPa \u015brednie ci\u015bnienie atmosferyczne. Z kolei na p\u00f3\u0142nocy Europy \u015brednia warto\u015b\u0107 ci\u015bnienia w porach ch\u0142odnych z SSW jest wy\u017csza o ok. 2-3 hPa4<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Temperatura powietrza podczas okresu ch\u0142odnego z SSW w Europie jest ni\u017csza, w szczeg\u00f3lno\u015bci na p\u00f3\u0142nocy i wschodzie kontynentu. Wed\u0142ug przeprowadzonych w 2019 r. bada\u0144, \u015brednia minimalna temperatura w porze ch\u0142odniej z SSW na obszarze Finlandii, p\u00f3\u0142nocno-zachodniej Rosji i pa\u0144stw ba\u0142tyckich by\u0142a ni\u017csza o 1\u00b0C wzgl\u0119dem \u015bredniej warto\u015bci temperatury minimalnej w latach bez SSW. Z kolei na rozleg\u0142ym obszarze Europy Wschodniej, P\u00f3\u0142nocnej i \u015arodkowej \u015brednia warto\u015b\u0107 temperatury maksymalnej by\u0142a ni\u017csza o 0,5\u00b0C w porach ch\u0142odnych z SSW wzgl\u0119dem warto\u015bci \u015brednich z ch\u0142odnych p\u00f3r roku bez SSW. W du\u017cej cz\u0119\u015bci Europy P\u00f3\u0142nocnej najni\u017csze temperatury minimalne i maksymalne podczas p\u00f3r ch\u0142odnych z SSW by\u0142y nawet o 2,5\u00b0C ni\u017csze w por\u00f3wnaniu z latami bez SSW4<\/sup>. Z bada\u0144 przeprowadzonych na podstawie danych z reanaliz wynika, \u017ce w sytuacji, gdy stratosferyczny wir polarny jest s\u0142aby i ulega zaburzeniom, istnieje o ponad 50% wi\u0119ksze prawdopodobie\u0144stwo wyst\u0119powania fal mroz\u00f3w na obszarze Europy w okresie zimowym5<\/sup>. Zazwyczaj zwi\u0105zane s\u0105 one z rozbudow\u0105 silnego wy\u017cu nad p\u00f3\u0142nocn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 kontynentu, co skutkuje dotarciem wych\u0142odzonego powietrza znad p\u00f3\u0142nocnej Rosji do \u015brodkowej, a czasami nawet do zachodniej cz\u0119\u015bci Europy.<\/p>\n\n\n\n

4. Zmienno\u015b\u0107 skutk\u00f3w SSW i rola troposfery<\/h1>\n\n\n\n

Nale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce wyst\u0105pienie SSW nie oznacza automatycznie och\u0142odzenia przy powierzchni ziemi. Cho\u0107 zjawisko to silnie zaburza stratosfer\u0119, jego wp\u0142yw na troposfer\u0119 jest zmienny: w cz\u0119\u015bci przypadk\u00f3w sygna\u0142 w og\u00f3le nie propaguje w d\u00f3\u0142, a nawet gdy to nast\u0105pi, odpowied\u017a w troposferze mo\u017ce by\u0107 s\u0142aba, op\u00f3\u017aniona albo wyra\u017anie zr\u00f3\u017cnicowana regionalnie. Problem w tym, \u017ce nawet gdy typowy schemat si\u0119 sprawdza, si\u0142a i dok\u0142adna lokalizacja ch\u0142odu mog\u0105 diametralnie r\u00f3\u017cni\u0107 si\u0119 mi\u0119dzy kolejnymi epizodami. Analizy zbior\u00f3w historycznych przypadk\u00f3w SSW pokazuj\u0105, \u017ce znaczna cz\u0119\u015b\u0107 rozrzutu skutk\u00f3w przy powierzchni wynika z chaotycznej zmienno\u015bci samej troposfery, a nie tylko z charakteru zaburzenia w stratosferze.<\/p>\n\n\n\n

Jak du\u017ca jest ta zmienno\u015b\u0107? Dla Wysp Brytyjskich i Europy \u015arodkowej oko\u0142o 45% przypadk\u00f3w SSW ko\u0144czy si\u0119 ch\u0142odniejsz\u0105 ni\u017c zwykle pogod\u0105 \u2014 pozosta\u0142e 55% przynosi temperatury powy\u017cej normy lub w normie. Dla Skandynawii proporcje s\u0105 podobne, z lekk\u0105 przewag\u0105 epizod\u00f3w ch\u0142odnych (oko\u0142o 51% do 43%), ale i tam nie ma jednoznacznej regu\u0142y6<\/sup>. Co wi\u0119cej, ta r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 skutk\u00f3w nie ma zwi\u0105zku z „morfologi\u0105” samego SSW \u2014 nie zale\u017cy od tego, czy wir si\u0119 rozpad\u0142, czy tylko przesun\u0105\u0142, ani od tego, jak d\u0142ugo trwa\u0142o os\u0142abienie wiatr\u00f3w w stratosferze6<\/sup>. Decyduje sytuacja synoptyczna w momencie wyst\u0105pienia SSW: silny wy\u017c nad Europ\u0105 sprzyja nap\u0142ywowi zimnego powietrza, ale gdy przez kontynent ci\u0105gn\u0105 atlantyckie ni\u017ce, zima mo\u017ce pozosta\u0107 \u0142agodna7<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Znaczenie ma te\u017c moment w sezonie. Po wczesnozimowych SSW (grudzie\u0144\u2013stycze\u0144) zwykle obserwuje si\u0119 wi\u0119ksze wahania temperatury i opad\u00f3w nad Europ\u0105 ni\u017c po tych p\u00f3\u017anozimowych (luty\u2013marzec). Trzeba jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 tego efektu mo\u017ce by\u0107 pozorna, bo standardowe kryteria klasyfikacji \u0142atwiej wychwytuj\u0105 wczesnozimowe przypadki jako silne8<\/sup>, a dodatkowo dziel\u0105c zdarzenia na podgrupy pracujemy na ma\u0142ej liczbie przypadk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

SSW niekoniecznie oznacza zimniejsz\u0105 zim\u0119 jako ca\u0142o\u015b\u0107, a raczej wp\u0142ywaj\u0105 na ekstrema. \u015arednie temperatury zmieniaj\u0105 si\u0119 umiarkowanie, za to najzimniejsze dni potrafi\u0105 by\u0107 znacznie bardziej mro\u017ane \u2014 nawet o 3\u20135\u00b0C poni\u017cej normy. Ro\u015bnie wi\u0119c ryzyko kr\u00f3tkich, ale ostrych uderze\u0144 zimna4<\/sup>. Po gwa\u0142townych ociepleniach stratosferycznych obserwuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c wi\u0119ksz\u0105 frekwencj\u0119 opad\u00f3w \u015bniegu, szczeg\u00f3lnie w zachodniej Europie, gdzie \u015bnieg jest oko\u0142o 1,3 razy bardziej prawdopodobny po SSW6<\/sup>. Jednak te efekty dotycz\u0105 g\u0142\u00f3wnie epizod\u00f3w, kt\u00f3re faktycznie ko\u0144cz\u0105 si\u0119 och\u0142odzeniem6<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

\u015awietn\u0105 ilustracj\u0105 roli troposfery jest analiza SSW ze stycznia 2021 roku i nast\u0119puj\u0105cej po tym zdarzeniu rekordowej fali mroz\u00f3w w Ameryce P\u00f3\u0142nocnej w lutym. Szczeg\u00f3\u0142owe eksperymenty modelowe wykaza\u0142y, \u017ce samo SSW nie by\u0142o przyczyn\u0105 tego och\u0142odzenia \u2014 za ekstremalne temperatury odpowiada\u0142a utrzymuj\u0105ca si\u0119 cyrkulacja w troposferze, niezale\u017cna od tego, co dzia\u0142o si\u0119 w stratosferze9<\/sup>. Ten przyk\u0142ad podwa\u017ca tradycyjn\u0105 interpretacj\u0119, kt\u00f3ra zak\u0142ada, \u017ce sygna\u0142 po SSW „sp\u0142ywa” ze stratosfery w d\u00f3\u0142 i odciska si\u0119 na pogodzie przy powierzchni. Badania sugeruj\u0105 raczej proces sprz\u0119\u017cenia zwrotnego \u2014 troposfera „wci\u0105ga” sygna\u0142 stratosferyczny w d\u00f3\u0142, a nie odwrotnie9<\/sup>. Innymi s\u0142owy: troposfera nie jest biernym odbiorc\u0105 impuls\u00f3w ze stratosfery, lecz aktywnym wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rc\u0105 tego, czy i jak SSW prze\u0142o\u017cy si\u0119 na pogod\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Do tego dochodz\u0105 inne wielkoskalowe czynniki: El Ni\u00f1o, oscylacja Maddena-Juliana, oscylacja QBO \u2014 ka\u017cdy z nich mo\u017ce wzmocni\u0107 lub st\u0142umi\u0107 ca\u0142y \u0142a\u0144cuch przyczynowo-skutkowy. Wida\u0107 to na przyk\u0142adzie dw\u00f3ch SSW: z lutego 2018 i stycznia 2019 roku. W obu przypadkach wir polarny rozpad\u0142 si\u0119 na dwie cz\u0119\u015bci, a mimo to rok 2018 przyni\u00f3s\u0142 powa\u017cne skutki pogodowe w Europie, podczas gdy 2019 przeszed\u0142 przy powierzchni prawie bez \u015bladu. Badania wskazuj\u0105, \u017ce o skutkach zdecydowa\u0142y telekoneksje, czyli oddzia\u0142ywania mi\u0119dzy odleg\u0142ymi obszarami atmosfery, a nie sam rozpad wiru10<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Jest jeszcze jeden wa\u017cny kontekst: zmiany klimatu. Analiza danych z lat 1950\u20132021 oraz modeli CMIP6 pokazuje, \u017ce „ciep\u0142e” epizody po SSW staj\u0105 si\u0119 coraz cz\u0119stsze, a „zimne” coraz rzadsze6<\/sup>. Tempo ocieplenia po SSW odpowiada og\u00f3lnemu tempu ocieplania si\u0119 zim \u2014 co oznacza, \u017ce nawet je\u015bli SSW nadal b\u0119d\u0105 wp\u0142ywa\u0107 na pogod\u0119, ich zimowe skutki mog\u0105 by\u0107 coraz \u0142agodniejsze na tle rosn\u0105cych \u015brednich temperatur6<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

5. Czynniki maj\u0105ce wp\u0142yw na kondycj\u0119 wiru polarnego oraz nag\u0142e ocieplenia stratosferyczne<\/h1>\n\n\n\n

Istnieje wiele czynnik\u00f3w maj\u0105cych wp\u0142yw na kondycj\u0119 wiru polarnego oraz cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 wyst\u0119powania i si\u0142\u0119 nag\u0142ego ocieplenia stratosferycznego. Przydatne w ich prognozowaniu s\u0105 czynniki telekoneksyjne. S\u0105 to statystycznie istotne korelacje mi\u0119dzy anomaliami parametr\u00f3w meteorologicznych (takich jak ci\u015bnienie atmosferyczne, temperatura powietrza czy temperatura powierzchni morza) zachodz\u0105cymi w regionach oddalonych od siebie o du\u017ce odleg\u0142o\u015bci rz\u0119du tysi\u0119cy kilometr\u00f3w. Wzorce telekoneksyjne klasyfikuje si\u0119 zazwyczaj wed\u0142ug ich zasi\u0119gu geograficznego oraz skali czasowej.<\/p>\n\n\n\n

Skala dekadowa i wielodekadowa, obejmuj\u0105ca AMO (Atlantic Multidecadal Oscillation) oraz PDO (Pacific Decadal Oscillation) uwzgl\u0119dnia zjawiska o niskiej cz\u0119stotliwo\u015bci, kt\u00f3re tworz\u0105 swego rodzaju „t\u0142o”. Mog\u0105 one wzmacnia\u0107 lub os\u0142abia\u0107 dzia\u0142anie kr\u00f3tszych wzorc\u00f3w, ale nie maj\u0105 bezpo\u015bredniego wp\u0142ywu na wir polarny i nag\u0142e ocieplenia stratosferyczne.<\/p>\n\n\n\n

Skala mi\u0119dzyroczna obejmuje wzorce o po\u015bredniej cz\u0119stotliwo\u015bci o cyklach trwaj\u0105cych do kilku lat. Do niej zaliczaj\u0105 si\u0119 IOD (Indian Ocean Dipole), QBO (Oscylacja Quasi-Dwuletnia), ENSO (El Ni\u00f1o-Southern Oscillation). Maj\u0105 one wp\u0142yw na zmienno\u015b\u0107 warunk\u00f3w meteorologicznych w poszczeg\u00f3lnych latach.<\/p>\n\n\n\n

Skala wewn\u0105trzsezonowa (tygodnie do miesi\u0119cy) obejmuje zjawiska o najwi\u0119kszej dynamice, kt\u00f3re bezpo\u015brednio kszta\u0142tuj\u0105 wzorce pogodowe w trakcie trwania jednej pory roku. Zaliczane do nich s\u0105 NAO (Oscylacja P\u00f3\u0142nocnoatlantycka), AO \/ NAM (Oscylacja Arktyczna). Mog\u0105 one wskazywa\u0107, jak zmieni\u0105 si\u0119 warunki w ci\u0105gu miesi\u0119cy lub reagowa\u0107 na nag\u0142e zdarzenia w stratosferze.<\/p>\n\n\n\n

W meteorologii istotna jest analiza superpozycji czynnik\u00f3w telekoneksyjnych oraz znanych sprz\u0119\u017ce\u0144 zwrotnych co pozwala wykonywa\u0107 prognozy sezonowe w oparciu o wzorce.<\/p>\n\n\n\n

Poni\u017cej znajduje si\u0119 kr\u00f3tki opis wybranych czynnik\u00f3w maj\u0105cych wp\u0142yw na wir polarny oraz nag\u0142e ocieplenie stratosferyczne oraz wp\u0142yw na warunki meteorologiczne zim\u0105 w Europie Centralnej.<\/p>\n\n\n\n

AMO \u2013 Atlantic Multidecadal Oscillation (Atlantycka Oscylacja Wielodekadowa)<\/h3>\n\n\n\n

Atlantycka Oscylacja Wielodekadowa stanowi jeden z kluczowych wska\u017anik\u00f3w telekoneksyjnych opisuj\u0105cych naturaln\u0105 zmienno\u015b\u0107 klimatyczn\u0105 w basenie Oceanu Atlantyckiego. Zjawisko to definiuje si\u0119 jako d\u0142ugookresowe wahania \u015bredniej temperatury powierzchni morza w p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci tego oceanu, obejmuj\u0105cej obszar od r\u00f3wnika a\u017c po okolice Grenlandii i Islandii. Charakterystyczn\u0105 cech\u0105 AMO jest jej niska cz\u0119stotliwo\u015b\u0107, co oznacza, \u017ce poszczeg\u00f3lne fazy ciep\u0142e i ch\u0142odne trwaj\u0105 zazwyczaj od dwudziestu do czterdziestu lat, tworz\u0105c pe\u0142ny cykl oscylacji zamykaj\u0105cy si\u0119 w przedziale od sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu do osiemdziesi\u0119ciu lat.<\/p>\n\n\n\n

Mechanizm fizyczny le\u017c\u0105cy u podstaw tej oscylacji jest \u015bci\u015ble powi\u0105zany z dynamik\u0105 cyrkulacji termohalinowej, a w szczeg\u00f3lno\u015bci z Atlantyck\u0105 Po\u0142udnikow\u0105 Cyrkulacj\u0105 Wymienn\u0105. Przyjmuje si\u0119, \u017ce okresowe przyspieszenie tego ogromnego systemu pr\u0105d\u00f3w oceanicznych skutkuje zwi\u0119kszonym transportem ciep\u0142ych w\u00f3d tropikalnych w wysokie szeroko\u015bci geograficzne, co inicjuje faz\u0119 dodatni\u0105 wska\u017anika. Odwrotnie, os\u0142abienie tego przep\u0142ywu prowadzi do relatywnego och\u0142odzenia w\u00f3d powierzchniowych i przej\u015bcia w faz\u0119 ujemn\u0105.<\/p>\n\n\n\n

W fazie dodatniej, gdy powierzchnia p\u00f3\u0142nocnego Atlantyku jest cieplejsza od wieloletniej \u015bredniej, obserwuje si\u0119 tendencj\u0119 do silniejszego zasilania atmosfery ciep\u0142em i wilgoci\u0105. Skutkuje to cz\u0119stszym wyst\u0119powaniem rozleg\u0142ych ni\u017c\u00f3w barycznych nad p\u00f3\u0142nocnym Atlantykiem i aktywniejszym zachodnim przenoszeniem mas powietrza w kierunku Europy. Dla Europy \u015arodkowej oznacza to statystycznie cz\u0119stszy nap\u0142yw \u0142agodnych, wilgotnych mas powietrza oceanicznego zim\u0105, a co za tym idzie wi\u0119ksze prawdopodobie\u0144stwo zim cieplejszych, z cz\u0119stymi odwil\u017cami, dodatnimi temperaturami w ci\u0105gu dnia oraz znacznym udzia\u0142em opad\u00f3w deszczu i deszczu ze \u015bniegiem zamiast trwa\u0142ej pokrywy \u015bnie\u017cnej.<\/p>\n\n\n\n

W fazie ujemnej, kiedy p\u00f3\u0142nocny Atlantyk jest relatywnie ch\u0142odniejszy, klimat Europy \u015arodkowej cz\u0119\u015bciej znajduje si\u0119 pod wp\u0142ywem uk\u0142ad\u00f3w sprzyjaj\u0105cych nap\u0142ywowi ch\u0142odniejszych mas powietrza z p\u00f3\u0142nocy i ze wschodu. Cyrkulacja staje si\u0119 mniej wyra\u017anie zachodnia, a ro\u015bnie udzia\u0142 sytuacji, w kt\u00f3rych wy\u017ce kontynentalne nad wschodni\u0105 Europ\u0105 lub Rosj\u0105 blokuj\u0105 atlantyckie ni\u017ce. W takich warunkach zima ma wi\u0119ksz\u0105 szans\u0119 przybiera\u0107 charakter ch\u0142odniejszy, z cz\u0119stszymi i d\u0142u\u017cszymi okresami mrozu oraz lepszymi warunkami do utrzymywania si\u0119 pokrywy \u015bnie\u017cnej.<\/p>\n\n\n\n

Ze wzgl\u0119du na d\u0142ugotrwa\u0142y charakter oscylacji AMO nie nadaje si\u0119 ona bezpo\u015brednio do okre\u015blania prawdopodobie\u0144stwa wyst\u0105pienia nag\u0142ego ocieplenia stratosferycznego oraz prognozowania intensywno\u015bci wiru polarnego.<\/p>\n\n\n\n

IOD \u2013 Indian Ocean Dipole (Indyjski Dipol Oceaniczny)<\/h3>\n\n\n\n

Indyjski Dipol Oceaniczny jest nieregularn\u0105 oscylacj\u0105 temperatury powierzchni w\u00f3d Oceanu Indyjskiego. Polega na cyklicznych zmianach r\u00f3\u017cnicy temperatur powierzchni morza mi\u0119dzy zachodni\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 oceanu u wybrze\u017cy Afryki Wschodniej a jego cz\u0119\u015bci\u0105 wschodni\u0105 w okolicach Indonezji i Australii. Faza dodatnia charakteryzuje si\u0119 ponadprzeci\u0119tnym wzrostem temperatury w\u00f3d w zachodnim basenie Oceanu Indyjskiego przy jednoczesnym och\u0142odzeniu w\u00f3d na wschodzie. Faza ujemna stanowi odwr\u00f3cenie tego uk\u0142adu, przynosz\u0105c cieplejsze wody i intensywne opady w regionie Australii oraz ch\u0142odniejsze wody i deficyt opad\u00f3w u wybrze\u017cy Afryki. Dodatnia faza IOD prowadzi do przesuni\u0119cia konwekcji atmosferycznej na zach\u00f3d, co skutkuje gwa\u0142townymi opadami deszczu i powodziami w Afryce Wschodniej (East African Short Rains) oraz dotkliwymi suszami i po\u017carami w Australii i Indonezji. Wy\u017csza temperatura w\u00f3d w zachodniej cz\u0119\u015bci Oceanu Indyjskiego sprzyja intensywnemu parowaniu i silnej konwekcji, co przek\u0142ada si\u0119 na zwi\u0119kszone dostawy wilgoci nad subkontynent indyjski. Ponadto w fazie dodatniej dochodzi do znacz\u0105cego wzmocnienia letniego monsunu indyjskiego. Faza ujemna przynosi cieplejsze wody i intensywne opady w regionie Australii oraz ch\u0142odniejsze wody i ni\u017csze opady u wybrze\u017cy Afryki. Podczas tej fazy obserwuje si\u0119 os\u0142abienie monsunu indyjskiego i przesuni\u0119cie centrum opad\u00f3w na wsch\u00f3d. Ch\u0142odniejsze wody u wybrze\u017cy Afryki i zachodnich Indii ograniczaj\u0105 parowanie, co prowadzi do deficytu opad\u00f3w i ryzyka suszy w Azji Po\u0142udniowej. Jednocze\u015bnie faz\u0119 t\u0105 charakteryzuje mocniejszy monsun letni w p\u00f3\u0142nocnej Australii oraz intensyfikacja opad\u00f3w w Indonezji i Malezji.<\/p>\n\n\n\n

Faza dodatnia sprzyja stabilizacji i wzmocnieniu wiru polarnego. W tej fazie dochodzi do os\u0142abienia konwekcji w rejonie Indonezji i zachodniego Pacyfiku, co skutkuje rzadszym powstawaniem i s\u0142absz\u0105 propagacj\u0105 fal Rossby’ego w kierunku wy\u017cszych szeroko\u015bci geograficznych. W konsekwencji prawdopodobie\u0144stwo wyst\u0105pienia nag\u0142ego ocieplenia stratosferycznego jest statystycznie ni\u017csze, co cz\u0119sto przek\u0142ada si\u0119 na przewag\u0119 cyrkulacji strefowej i \u0142agodniejsze zimy w Europie.<\/p>\n\n\n\n

W fazie ujemnej obserwowana jest intensywniejsza konwekcja nad wschodnim Oceanem Indyjskim i Indonezj\u0105 co sprzyja generowaniu fal planetarnych, kt\u00f3re przenosz\u0105 energi\u0119 z troposfery do stratosfery. To zwi\u0119ksza prawdopodobie\u0144stwo wyst\u0105pienia nag\u0142ego ocieplenia stratosferycznego. Dok\u0142adniej relacje mi\u0119dzy IOD, wirem polarnym oraz ENSO i NAO s\u0105 opisane w artykule11<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

PDO \u2013 Pacific Decadal Oscillation (Dekadowa Oscylacja Pacyficzna)<\/h3>\n\n\n\n

Dekadowa Oscylacja Pacyficzna jest oscylacj\u0105 temperatury powierzchni morza (SST) w p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci Oceanu Spokojnego (powy\u017cej 20\u00b0 szeroko\u015bci geograficznej p\u00f3\u0142nocnej). Poszczeg\u00f3lne fazy PDO utrzymuj\u0105 si\u0119 zazwyczaj przez dwie lub trzy dekady, co sprawia, \u017ce jest trwalsza ni\u017c El Nino. W trakcie fazy dodatniej, okre\u015blanej jako ciep\u0142a, dochodzi do wyra\u017anego och\u0142odzenia w\u00f3d w centralnej cz\u0119\u015bci p\u00f3\u0142nocnego Pacyfiku przy jednoczesnym wzro\u015bcie temperatury wzd\u0142u\u017c zachodnich wybrze\u017cy Ameryki P\u00f3\u0142nocnej. Sytuacja ta jest \u015bci\u015ble powi\u0105zana ze wzmocnieniem ni\u017cu aleuckiego, kt\u00f3ry modyfikuje tory cyklon\u00f3w i wp\u0142ywa na re\u017cim opadowy w obu Amerykach oraz Azji. Faza ujemna charakteryzuje si\u0119 cieplejszymi wodami oceanu oraz ch\u0142odniejszymi wodami przybrze\u017cnymi. Faza ujemna cz\u0119sto koreluje z okresami intensywniejszego wyst\u0119powania zjawiska La Ni\u00f1a w strefie mi\u0119dzyzwrotnikowej.<\/p>\n\n\n\n

Dodatnia faza PDO charakteryzuje si\u0119 pog\u0142\u0119bianiem ni\u017cu aleuckiego oraz wzrostem kontrastu termicznego nad p\u00f3\u0142nocnym Pacyfikiem, co sprzyja silniejszemu wzbudzaniu fal Rossby’ego w troposferze co przek\u0142ada si\u0119 na korzystniejsze uwarunkowanie do wyst\u0119powania nag\u0142ego ocieplenia stratosferycznego oraz os\u0142abienia wiru polarnego.<\/p>\n\n\n\n

W ujemnej fazie PDO statystycznie cz\u0119\u015bciej wyst\u0119puje s\u0142abszy ni\u017c aleucki i inna konfiguracja fal Rossby’ego w troposferze nad Pacyfikiem. W takim re\u017cimie wir polarny ma wi\u0119ksz\u0105 tendencj\u0119 do bycia silniejszym, bardziej symetrycznym i stabilnym. Taki stan jest cz\u0119\u015bciej skojarzony z dodatnimi oscylacjami AO\/NAO, a to z kolei sprzyja dominacji cyrkulacji zachodniej w Europie.<\/p>\n\n\n\n

PDO dzia\u0142a jako swego rodzaju „t\u0142o” dekadowe, natomiast uwarunkowania konkretnego sezonu zimowego s\u0105 wynikiem oddzia\u0142ywania bie\u017c\u0105cych czynnik\u00f3w: fazy i intensywno\u015bci ENSO, NAO, QBO w stratosferze, pokrywy \u015bnie\u017cnej Eurazji czy zmienno\u015bci blokad12<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

AO \/ NAM \u2013 Arctic Oscillation \/ Northern Annular Mode (Oscylacja Arktyczna)<\/h3>\n\n\n\n

Oscylacja arktyczna jest oscylacj\u0105 o zmiennym okresie, opart\u0105 o wzorce anomalii wysoko\u015bci geopotencjalnej w rejonie Arktyki w por\u00f3wnaniu do warto\u015bci na obszarach o umiarkowanej szeroko\u015bci geograficznej.<\/p>\n\n\n\n

Faza dodatnia AO jest zwi\u0105zana ni\u017cszym ci\u015bnieniem (ni\u017cszym geopotencja\u0142em) w rejonie Arktyki i wy\u017cszym w \u015brednich szeroko\u015bciach oraz silniejsz\u0105 cyrkulacj\u0105 strefow\u0105 (zachodni\u0105) i bardziej zwartym pr\u0105dem strumieniowym.<\/p>\n\n\n\n

Faz\u0119 ujemn\u0105 AO charakteryzuje wy\u017csze ci\u015bnienie nad Arktyk\u0105 i ni\u017csze w \u015brednich szeroko\u015bciach, co wi\u0105\u017ce si\u0119 z os\u0142abieniem cyrkulacji strefowej oraz wi\u0119ksz\u0105 sk\u0142onno\u015bci\u0105 do przep\u0142ywu po\u0142udnikowego i blokad.<\/p>\n\n\n\n

Indeks AO wyznacza si\u0119 statystycznie najcz\u0119\u015bciej jako projekcj\u0119 bie\u017c\u0105cych anomalii pola wysoko\u015bci geopotencjalnej na poziomie 1000 hPa w szeroko\u015bciach 20\u201390\u00b0N. Dla charakterystyki zar\u00f3wno troposfery jak i stratosfery bardziej w\u0142a\u015bciwy jest NAM, Northern Annular Mode. NAM jest zjawiskiem o charakterze wielkoskalowym, polegaj\u0105cym na cyklicznych zmianach rozk\u0142adu ci\u015bnienia mi\u0119dzy Arktyk\u0105 a \u015brednimi szeroko\u015bciami geograficznymi (ok. 37\u00b0\u201345\u00b0N). NAM jest uwa\u017cany za jeden z najwa\u017cniejszych czynnik\u00f3w kszta\u0142tuj\u0105cych zmienno\u015b\u0107 klimatu na p\u00f3\u0142kuli p\u00f3\u0142nocnej w skali mi\u0119dzyrocznej i dekadalnej. Struktura tego zjawiska przypomina niemal symetryczny pier\u015bcie\u0144 otaczaj\u0105cy Arktyk\u0119. Wska\u017anik NAM wyznacza si\u0119 poprzez analiz\u0119 g\u0142\u00f3wnych sk\u0142adowych pola anomalii wysoko\u015bci geopotencja\u0142u.<\/p>\n\n\n\n

Faza dodatnia charakteryzuje si\u0119 anomalnie niskim ci\u015bnieniem nad obszarem polarnym oraz wysokim ci\u015bnieniem w szeroko\u015bciach umiarkowanych. Skutkuje to wzmocnieniem zachodniego przep\u0142ywu strefowego oraz silnym, stabilnym wirem polarnym. W tej fazie zimne masy powietrza s\u0105 ograniczone do rejon\u00f3w polarnych, co w Europie \u015arodkowej i Ameryce P\u00f3\u0142nocnej sprzyja \u0142agodnym, wilgotnym zimom z dominacj\u0105 cyrkulacji zachodniej.<\/p>\n\n\n\n

Faza ujemna jest zwi\u0105zana z wy\u017cszym ci\u015bnieniem nad Arktyk\u0105 i spadkiem w rejonach o umiarkowanych szeroko\u015bciach geograficznych. Prowadzi to do os\u0142abienia pr\u0105du strumieniowego i jego meandrowania co wi\u0105\u017ce si\u0119 ze wzrostem amplitudy fal Rossby’ego. Wir polarny ulega os\u0142abieniu lub rozbiciu, co umo\u017cliwia adwekcj\u0119 mro\u017anych mas powietrza arktycznego daleko na po\u0142udnie, powoduj\u0105c surowe zimy w Europie, Azji i Ameryce P\u00f3\u0142nocnej.<\/p>\n\n\n\n

Zjawiska zachodz\u0105ce w stratosferze, takie jak nag\u0142e ocieplenie stratosferyczne, objawiaj\u0105 si\u0119 gwa\u0142townym spadkiem indeksu NAM na wysokich poziomach barycznych (np. 10 hPa). Anomalia ta cz\u0119sto propaguje w d\u00f3\u0142, docieraj\u0105c po kilku tygodniach do troposfery13,14,15<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

NAO \u2013 North Atlantic Oscillation (Oscylacja P\u00f3\u0142nocnoatlantycka)<\/h3>\n\n\n\n

Oscylacja p\u00f3\u0142nocnoatlantycka to jeden z najwa\u017cniejszych tryb\u00f3w atmosferycznej zmienno\u015bci na p\u00f3\u0142kuli p\u00f3\u0142nocnej, definiowany jako oscylacja w r\u00f3\u017cnicy ci\u015bnienia mi\u0119dzy obszarem Ni\u017cu Islandzkiego (okolice Islandii, Grenlandii) a Wy\u017cem Azorskim (p\u00f3\u0142nocny Atlantyk podzwrotnikowy). Jest ona kluczowa dla kszta\u0142towania pogody i klimatu w P\u00f3\u0142nocnym Atlantyku, Europie i zachodniej cz\u0119\u015bci basenu Morza \u015ar\u00f3dziemnego, zw\u0142aszcza w sezonie zimowym. Indeks NAO oblicza si\u0119 zwykle jako znormalizowan\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0119 anomalii ci\u015bnienia na poziomie morza mi\u0119dzy stacj\u0105 reprezentuj\u0105c\u0105 obszar ni\u017cu (np. Reykjavik) i wy\u017cu (np. Lizbona lub Ponta Delgada).<\/p>\n\n\n\n

W fazie dodatniej, charakteryzuj\u0105cej si\u0119 znacznym pog\u0142\u0119bieniem Ni\u017cu Islandzkiego i wzmocnieniem Wy\u017cu Azorskiego, dochodzi do intensyfikacji cyrkulacji strefowej, co skutkuje nap\u0142ywem \u0142agodnego i wilgotnego powietrza polarnego morskiego nad Europ\u0119 Zachodni\u0105 i Centraln\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Faza ujemna wi\u0105\u017ce si\u0119 z os\u0142abieniem gradientu ci\u015bnienia i cz\u0119stym wyst\u0119powaniem blokad wy\u017cowych nad Grenlandi\u0105, co sprzyja po\u0142udnikowej wymianie mas powietrza i zwi\u0119ksza prawdopodobie\u0144stwo mro\u017anych epizod\u00f3w w Europie Zachodniej i \u015arodkowej. Europa Po\u0142udniowa i obszar \u015br\u00f3dziemnomorski do\u015bwiadczaj\u0105 wi\u0119cej ni\u017c\u00f3w \u015br\u00f3dziemnomorskich, wzrost opad\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Faza ujemna NAO jest cz\u0119sto zwi\u0105zana z ujemnym NAM\/AO i os\u0142abionym, zaburzonym wirem polarnym. Mi\u0119dzy fazami NAO oraz kondycj\u0105 wiru polarnego istnieje zale\u017cno\u015b\u0107 statystyczna. Silny wir polarny zazwyczaj jest charakterystyczny dla dodatniej fazy NAO. S\u0142aby wir polarny cz\u0119\u015bciej wyst\u0119puje wraz z ujemn\u0105 faz\u0105 NAO.<\/p>\n\n\n\n

NAO jest g\u0142\u00f3wnie miar\u0105 odpowiedzi troposfery na nag\u0142e ocieplenie stratosferyczne, wi\u0119c z definicji bardziej reaguje na stan wiru polarnego ni\u017c go wywo\u0142uje, aczkolwiek d\u0142ugotrwa\u0142e konfiguracje NAO- z blokadami mog\u0105 sprzyja\u0107 silniejszej propagacji fal Rossby’ego do stratosfery nad okre\u015blonymi regionami, co z kolei mo\u017ce u\u0142atwia\u0107 wyst\u0105pienie SSW. W momencie wyst\u0105pienia nag\u0142ego ocieplenia stratosferycznego indeks NAM w stratosferze gwa\u0142townie przechodzi w faz\u0119 ujemn\u0105. W ci\u0105gu kolejnych 10\u201330 dni ujemne anomalie NAM propaguj\u0105 si\u0119 w d\u00f3\u0142 do troposfery, a nast\u0119pnie w troposferze obserwuje si\u0119 cz\u0119sto przej\u015bcie w ujemn\u0105 faz\u0119 NAO oraz blokady nad Atlantykiem i Grenlandi\u0105. Najnowsze badania wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 nast\u0119puj\u0105ce mechanizmy sprz\u0119\u017cenia zwrotnego mi\u0119dzy nag\u0142ym ociepleniem stratosferycznym a oscylacj\u0105 p\u00f3\u0142nocnoatlantyck\u0105. W poch\u0142aniaj\u0105cym sprz\u0119\u017ceniu zwrotnym d\u0142ugotrwa\u0142e oddzia\u0142ywanie fal planetarnych z troposfery powoduje silne os\u0142abienie wiru polarnego co skutkuje wyra\u017anie ujemnym NAM, a to prowadzi do NAO\u2212 i zimnych epizod\u00f3w, szczeg\u00f3lnie w Eurazji. Sprz\u0119\u017cenie zak\u0142adaj\u0105ce odbicie zak\u0142ada bardziej asymetryczny, z\u0142o\u017cony rozk\u0142ad fal Rossby’ego, w kt\u00f3rym wp\u0142yw na NAO i rozk\u0142ad fal ch\u0142odu jest mniej jednoznaczny, czasem silniejszy nad Ameryk\u0105 P\u00f3\u0142nocn\u0105 ni\u017c nad Europ\u0105.<\/p>\n\n\n\n

ENSO \u2013 El Ni\u00f1o\u2013Southern Oscillation<\/h3>\n\n\n\n

Oscylacja El Ni\u00f1o\u2013Southern Oscillation (ENSO) jest dominuj\u0105cym wzorcem klimatycznej zmienno\u015bci w tropikalnym Pacyfiku, obejmuj\u0105cym sprz\u0119\u017cone zmiany w temperaturze powierzchni oceanu oraz w polu ci\u015bnienia atmosferycznego. ENSO wyst\u0119puje w trzech stanach: El Ni\u00f1o, La Ni\u00f1a oraz fazie neutralnej. Zjawisko to odzwierciedla interakcje mi\u0119dzy tropikaln\u0105 cyrkulacj\u0105 atmosferyczn\u0105 (kom\u00f3rka Walkera), upwellingiem wschodniego Pacyfiku oraz termoklin\u0105, tworz\u0105c z\u0142o\u017cony system telekoneksji wp\u0142ywaj\u0105cy na pogod\u0119 i klimat w skali globalnej.<\/p>\n\n\n\n

W fazie El Ni\u00f1o obserwuje si\u0119 os\u0142abienie pasat\u00f3w oraz ocieplenie w\u00f3d powierzchniowych centrum i wschodniej cz\u0119\u015bci r\u00f3wnikowego Pacyfiku. Prowadzi to do zmian w tropikalnej dywergencji mas powietrza oraz przesuni\u0119cia g\u0142\u00f3wnego obszaru g\u0142\u0119bokiej konwekcji na wsch\u00f3d.<\/p>\n\n\n\n

W fazie La Ni\u00f1a proces przebiega odwrotnie: pasaty ulegaj\u0105 wzmocnieniu, a wschodni Pacyfik och\u0142adza si\u0119, co sprzyja intensyfikacji cyrkulacji zwrotnikowej i nasilonemu upwellingowi.<\/p>\n\n\n\n

Wp\u0142yw ENSO na stratosferyczny wir polarny jest wynikiem szeregu telekoneksji atmosferycznych, w kt\u00f3rych reorganizacja cyrkulacji w tropikach wp\u0142ywa na wytwarzanie oraz propagacj\u0119 fal planetarnych w \u015brednich szeroko\u015bciach geograficznych.<\/p>\n\n\n\n

Podczas epizod\u00f3w El Ni\u00f1o obserwuje si\u0119 tendencj\u0119 do wzmo\u017conego transportu ciep\u0142a i momentu p\u0119du z troposfery do stratosfery, co sprzyja silniejszej propagacji fal planetarnych ku biegunowi. Skutkuje to cz\u0119stszym os\u0142abieniem stratosferycznego wiru polarnego, zwi\u0119kszon\u0105 amplitud\u0105 fal Rossby’ego oraz wy\u017csz\u0105 podatno\u015bci\u0105 wiru na zaburzenia. El Ni\u00f1o zwi\u0119ksza prawdopodobie\u0144stwo wyst\u0105pienia s\u0142abego wiru polarnego zim\u0105 na p\u00f3\u0142kuli p\u00f3\u0142nocnej, zw\u0142aszcza w drugiej po\u0142owie sezonu zimowego.<\/p>\n\n\n\n

Podczas La Ni\u00f1a obecna jest silniejsza kom\u00f3rka Walkera i intensywna konwekcja na zachodnim Pacyfiku. Stanowi\u0105 one czynnik sprzyjaj\u0105cy stabilizacji wiru polarnego. Fale Rossby’ego maj\u0105 w tym przypadku mniejsz\u0105 amplitud\u0119, a stratosfera wykazuje tendencj\u0119 do zachowania silnego przep\u0142ywu zachodniego w rejonie oko\u0142obiegunowym.<\/p>\n\n\n\n

El Ni\u00f1o sprzyja warunkom prowadz\u0105cym do silnej emisji fal Rossby’ego z regionu p\u00f3\u0142nocnego Pacyfiku, co zwi\u0119ksza szanse na wyst\u0105pienie nag\u0142ego ocieplenia stratosferycznego. Podczas ciep\u0142ej fazy ENSO obserwuje si\u0119 zatem wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119sto\u015b\u0107 du\u017cych zaburze\u0144 wiru, zw\u0142aszcza epizod\u00f3w jego przemieszczenia oraz silniejszych nag\u0142ych ocieple\u0144 w stratosferze. La Ni\u00f1a natomiast zmniejsza prawdopodobie\u0144stwo nag\u0142ego ocieplenia stratosferycznego, wzmacniaj\u0105c przep\u0142yw zachodni i utrudniaj\u0105c falom Rossby’ego osi\u0105gni\u0119cie wystarczaj\u0105cej amplitudy. Dodatkowo kombinacja El Ni\u00f1o oraz wschodniej QBO jest skorelowana z wyra\u017anie s\u0142abszym stratosferycznym wirem polarnym. La Ni\u00f1a i zachodnia QBO jest zwi\u0105zana z silniejszym wirem polarnym w stratosferze16,17,18<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

QBO \u2013 Quasi-Biennial Oscillation (Quasi-Dwuletnia Oscylacja)<\/h3>\n\n\n\n

Quasi\u2011dwuletnia oscylacja to dominuj\u0105cy tryb zmienno\u015bci wiatru strefowego w r\u00f3wnikowej stratosferze. Polega na naprzemiennym wyst\u0119powaniu pas\u00f3w wiatr\u00f3w wschodnich i zachodnich, kt\u00f3re powoli przemieszczaj\u0105 si\u0119 w d\u00f3\u0142 (od okolic g\u00f3rnej do dolnej stratosfery), po czym cykl si\u0119 odtwarza. Typowy okres QBO wynosi oko\u0142o 22\u201334 miesi\u0119cy (\u015brednio blisko 28), a amplituda anomalii wiatru w okolicy r\u00f3wnika osi\u0105ga zwykle kilkana\u015bcie\u2013kilkadziesi\u0105t m\/s na wybranych poziomach ci\u015bnienia (np. 30\u201350 hPa).<\/p>\n\n\n\n

QBO posiada dwie fazy: wschodni\u0105 E i zachodni\u0105 W. Podczas wschodniej fazy QBO statystycznie ro\u015bnie prawdopodobie\u0144stwo s\u0142abszego, cieplejszego wiru polarnego ze wzgl\u0119du na bardziej korzystne warunki propagacji fal Rossby’ego w atmosferze. Faza zachodnia jest zwi\u0105zana ze statystycznie silniejszym wirem polarnym i mniejszym prawdopodobie\u0144stwem wyst\u0119powania nag\u0142ego ocieplenia stratosferycznego. Najbardziej rozpowszechnion\u0105 relacj\u0105 mi\u0119dzy QBO a kondycj\u0105 wiru polarnego jest zale\u017cno\u015b\u0107 Holtona\u2013Tana19,20,21<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Zasi\u0119g pokrywy lodowej Arktyki<\/h3>\n\n\n\n

Zasi\u0119g pokrywy lodowej Arktyki decyduje o wymianie ciep\u0142a i wilgoci mi\u0119dzy oceanem a atmosfer\u0105 w wysokich szeroko\u015bciach geograficznych. Gdy l\u00f3d jest rozleg\u0142y i zwarty, powierzchnia oceanu jest odizolowana od atmosfery. W okresie z niewielk\u0105 powierzchni\u0105 lodu do atmosfery jest uwalniany silny strumie\u0144 ciep\u0142a jawnego i utajonego z cieplejszej wody do ch\u0142odnego powietrza co przek\u0142ada si\u0119 na lokalne ocieplenie dolnej troposfery i zmiana gradient\u00f3w temperatury powoduj\u0105c zaburzenie pola ci\u015bnienia i cyrkulacji w troposferze. Te zmiany modyfikuj\u0105 warunki propagacji fal Rossby’ego z troposfery do stratosfery. Powstaje wtedy r\u00f3wnie\u017c blokuj\u0105cy wy\u017c nad morzami Barentsa oraz Karskim. W literaturze naukowej istnieje natomiast debata, na ile zmiany zasi\u0119gu lodu rzeczywi\u015bcie wp\u0142ywaj\u0105 na nag\u0142e ocieplenie stratosferyczne oraz kondycj\u0119 wiru polarnego. Fizyczny mechanizm \u0142\u0105cz\u0105cy utrat\u0119 lodu z os\u0142abieniem wiru i cz\u0119stszymi nag\u0142ymi ociepleniami stratosferycznymi jest dobrze uargumentowany i wspierany przez liczne prace modelowe, zw\u0142aszcza dla Morza Barentsa\u2013Karskiego natomiast si\u0142a i trwa\u0142o\u015b\u0107 tego zwi\u0105zku w obserwacjach oraz jego znaczenie wobec innych czynnik\u00f3w pozostaj\u0105 aktywnym obszarem bada\u014422,23<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Pokrywa \u015bnie\u017cna na Syberii \/ w Eurazji<\/h3>\n\n\n\n

Pokrywa \u015bnie\u017cna na Syberii \/ w Eurazji (szczeg\u00f3lnie jesieni\u0105 i na pocz\u0105tku zimy) jest jednym z najwa\u017cniejszych czynnik\u00f3w cyrkulacyjnych oddzia\u0142uj\u0105cych na atmosfer\u0119 p\u00f3\u0142kuli p\u00f3\u0142nocnej. Silnie rozwini\u0119ta pokrywa \u015bnie\u017cna w Eurazji (w tym na Syberii), szczeg\u00f3lnie jesieni\u0105 (wrzesie\u0144\u2013listopad) i we wczesnej zimie, prowadzi do silnego och\u0142odzenia powierzchni zwi\u0105zanego z du\u017cym albedo \u015bniegu oraz u\u0142atwia powstawanie silnej inwersji temperatury i gromadzenie bardzo zimnej masy powietrza przy gruncie. Nad silnie wych\u0142odzonym kontynentem utrwala si\u0119 rozleg\u0142y, g\u0142\u0119boki wy\u017c syberyjski, ro\u015bnie kontrast ci\u015bnienia pomi\u0119dzy Syberi\u0105 a obszarami oceanicznymi. Intensyfikuje si\u0119 uk\u0142ad grzbiet nad Uralem \u2013 zatoka nad Azj\u0105 Wschodni\u0105, kt\u00f3ry generuje silne fale Rossby’ego oraz sprzyja ich propagacji do stratosfery24<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Tabele podsumowuj\u0105ce wp\u0142yw czynnik\u00f3w telekoneksyjnych<\/h2>\n\n\n\n

G\u0142\u00f3wne wnioski p\u0142yn\u0105ce z podsumowania powy\u017cszych czynnik\u00f3w zosta\u0142y zebrane i przedstawione w uproszczonej formie w tabelach uwidocznionych poni\u017cej. Fazy poszczeg\u00f3lnych oscylacji oraz wzorce zosta\u0142y w niej pogrupowane wraz z wp\u0142ywem na wir polarny oraz nag\u0142e ocieplenie stratosferyczne.<\/p>\n\n\n\n

Tabela 1. Intensywno\u015b\u0107 stratosferycznego wiru polarnego a fazy oscylacji telekoneksyjnych [\u017ar\u00f3d\u0142o: opracowanie w\u0142asne]. <\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n

Intensywno\u015b\u0107 wiru polarnego<\/strong><\/p>\n<\/td>

\n

AMO<\/strong><\/p>\n<\/td>

\n

IOD<\/strong><\/p>\n<\/td>

\n

PDO<\/strong><\/p>\n<\/td>

\n

AO\/ NAM<\/strong><\/p>\n<\/td>

\n

NAO<\/strong><\/p>\n<\/td>

\n

Zasi\u0119g lodu morskiego w Arktyce<\/strong><\/p>\n<\/td>

\n

ENSO<\/strong><\/p>\n<\/td>

\n

Pokrywa \u015bnie\u017cna w Syberii jesieni\u0105<\/strong><\/p>\n<\/td>

\n

QBO<\/strong><\/p>\n<\/td><\/tr>

\n

silny<\/p>\n<\/td>

\n

S\u0142aby czynnik prognostyczny<\/p>\n<\/td>

\n

+<\/p>\n<\/td>

\n

–<\/p>\n<\/td>

\n

+<\/p>\n<\/td>

\n

+<\/p>\n<\/td>

\n

+<\/p>\n<\/td>

\n

La Ni\u00f1a<\/p>\n<\/td>

\n

–<\/p>\n<\/td>

\n

W<\/p>\n<\/td><\/tr>

\n

s\u0142aby<\/p>\n<\/td>

\n

–<\/p>\n<\/td>

\n

+<\/p>\n<\/td>

\n

–<\/p>\n<\/td>

\n

–<\/p>\n<\/td>

\n

–<\/p>\n<\/td>

\n

–<\/p>\n<\/td>

\n

El Ni\u00f1o<\/p>\n<\/td>

\n

+<\/p>\n<\/td>

\n

E<\/p>\n<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n

Tabela 2. Charakter zimy w Europie Centralnej a fazy oscylacji telekoneksyjnych [\u017ar\u00f3d\u0142o: opracowanie w\u0142asne].<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n

Zima w Europie Centralnej<\/strong><\/p>\n<\/td>

\n

AMO<\/strong><\/p>\n<\/td>

\n

IOD<\/strong><\/p>\n<\/td>

\n

PDO<\/strong><\/p>\n<\/td>

\n

AO \/ NAM<\/strong><\/p>\n<\/td>

\n

NAO<\/strong><\/p>\n<\/td>

\n

Zasi\u0119g lodu morskiego w Arktyce<\/strong><\/p>\n<\/td>

\n

ENSO<\/strong><\/p>\n<\/td>

\n

Pokrywa \u015bnie\u017cna w Syberii jesieni\u0105<\/strong><\/p>\n<\/td>

\n

QBO<\/strong><\/p>\n<\/td><\/tr>

\n

\u0142agodna<\/p>\n<\/td>

\n

+<\/p>\n<\/td>

\n

+<\/p>\n<\/td>

\n

–<\/p>\n<\/td>

\n

+<\/p>\n<\/td>

\n

+<\/p>\n<\/td>

\n

+<\/p>\n<\/td>

\n

La Ni\u00f1a<\/p>\n<\/td>

\n

–<\/p>\n<\/td>

\n

W<\/p>\n<\/td><\/tr>

\n

surowa<\/p>\n<\/td>

\n

–<\/p>\n<\/td>

\n

–<\/p>\n<\/td>

\n

+<\/p>\n<\/td>

\n

–<\/p>\n<\/td>

\n

–<\/p>\n<\/td>

\n

–<\/p>\n<\/td>

\n

El Ni\u00f1o<\/p>\n<\/td>

\n

+<\/p>\n<\/td>

\n

E<\/p>\n<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n

Bibliografia:<\/p>\n\n\n\n

    \n
  1. Baldwin, M.P., Ayarzag\u00fcena, B., Birner, T., Butchart, N., Butler, A.H., Charlton-Perez, A.J. et al. (2021) 'Sudden stratospheric warmings’, Reviews of Geophysics<\/em>, 59, e2020RG000708. https:\/\/doi.org\/10.1029\/2020RG000708<\/a>.<\/li>\n\n\n\n
  2. Afargan-Gerstman, H. and Domeisen, D.I.V. (2025) 'Winter stratospheric extreme events impact European storm damage’, Communications Earth & Environment<\/em>, 6, 529. https:\/\/doi.org\/10.1038\/s43247-025-02431-w<\/a>.<\/li>\n\n\n\n
  3. Hong, D. and Son, S. (2025) 'Surface amplification of stratospheric sudden warming by poleward mass flux in the upper troposphere and lower stratosphere’, Journal of Climate<\/em>, 38(19), pp. 5069\u20135082. https:\/\/doi.org\/10.1175\/JCLI-D-24-0597.1<\/a>.<\/li>\n\n\n\n
  4. King, A.D., Butler, A.H., Jucker, M., Earl, N.O. and Rudeva, I. (2019) 'Observed relationships between sudden stratospheric warmings and European climate extremes’, Journal of Geophysical Research: Atmospheres<\/em>, 124(24), pp. 13943\u201313961. https:\/\/doi.org\/10.1029\/2019JD030480<\/a>.<\/li>\n\n\n\n
  5. Kolstad, E.W., Breiteig, T. and Scaife, A.A. (2010) 'The association between stratospheric weak polar vortex events and cold air outbreaks in the Northern Hemisphere’, Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society<\/em>, 136, pp. 886\u2013893. https:\/\/doi.org\/10.1002\/qj.620<\/a>.<\/li>\n\n\n\n
  6. Hall, R.J., Mitchell, D.M., Seviour, W.J.M. and Wright, C.K. (2023) 'Surface hazards in North-west Europe following sudden stratospheric warming events’, Environmental Research Letters<\/em>, 18, 064009. https:\/\/doi.org\/10.1088\/1748-9326\/acd0c3<\/a>.<\/li>\n\n\n\n
  7. Domeisen, D.I.V., Grams, C.M. and Papritz, L. (2020) 'The role of North Atlantic\u2013European weather regimes in the surface impact of sudden stratospheric warming events’, Weather and Climate Dynamics<\/em>, 1, pp. 373\u2013388. https:\/\/doi.org\/10.5194\/wcd-1-373-2020<\/a>.<\/li>\n\n\n\n
  8. Monnin, E., Kretschmer, M. and Polichtchouk, I. (2022) 'The role of the timing of sudden stratospheric warmings for precipitation and temperature anomalies in Europe’, International Journal of Climatology<\/em>, 42(6), pp. 3448\u20133462. https:\/\/doi.org\/10.1002\/joc.7426<\/a>.<\/li>\n\n\n\n
  9. Davis, N.A., Richter, J.H., Glanville, A.A., Edwards, J. and LaJoie, E. (2022) 'Limited surface impacts of the January 2021 sudden stratospheric warming’, Nature Communications<\/em>, 13, 1136. https:\/\/doi.org\/10.1038\/s41467-022-28836-1<\/a>.<\/li>\n\n\n\n
  10. Butler, A.H., Lawrence, Z.D., Lee, S.H., Lillo, S.P. and Long, C.S. (2020) 'Differences between the 2018 and 2019 stratospheric polar vortex split events’, Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society<\/em>, 146, pp. 3503\u20133521. https:\/\/doi.org\/10.1002\/qj.3858<\/a>.<\/li>\n\n\n\n
  11. Fereday, D.R., Knight, J.R. and Scaife, A.A. (2025) 'Climate change alters the Indian Ocean Dipole and weakens its North Atlantic teleconnection’, Communications Earth & Environment<\/em>, 6, 152. https:\/\/doi.org\/10.1038\/s43247-025-02131-5<\/a>.<\/li>\n\n\n\n
  12. Woo, S.H., Sung, M.K., Son, S.W. et al. (2015) 'Connection between weak stratospheric vortex events and the Pacific Decadal Oscillation’, Climate Dynamics<\/em>, 45, pp. 3481\u20133492. https:\/\/doi.org\/10.1007\/s00382-015-2551-z<\/a>.<\/li>\n\n\n\n
  13. Thompson, D.W.J. and Wallace, J.M. (2000) 'Annular modes in the extratropical circulation. Part I: Month-to-month variability’, Journal of Climate<\/em>, 13, pp. 1000\u20131016. https:\/\/doi.org\/10.1175\/1520-0442(2000)013<\/a><1000:AMITEC>2.0.CO;2.<\/li>\n\n\n\n
  14. Baldwin, M.P. and Dunkerton, T.J. (1999) 'Propagation of the Arctic Oscillation from the stratosphere to the troposphere’, Journal of Geophysical Research<\/em>, 104(D24), pp. 30937\u201330946. https:\/\/doi.org\/10.1029\/1999JD900445<\/a>.<\/li>\n\n\n\n
  15. Kretschmer, M., Cohen, J., Matthias, V. et al. (2018) 'The different stratospheric influence on cold-extremes in Eurasia and North America’, npj Climate and Atmospheric Science<\/em>, 1, 44. https:\/\/doi.org\/10.1038\/s41612-018-0054-4<\/a>.<\/li>\n\n\n\n
  16. Domeisen, D.I.V., Garfinkel, C.I. and Butler, A.H. (2019) 'The teleconnection of El Ni\u00f1o Southern Oscillation to the stratosphere’, Reviews of Geophysics<\/em>, 57, pp. 5\u201347. https:\/\/doi.org\/10.1029\/2018RG000596<\/a>.<\/li>\n\n\n\n
  17. Wang, H., Rao, J., Guo, D. et al. (2024) 'A revisit of the linearity in the combined effect of ENSO and QBO on the stratosphere: model evidence from CMIP5\/6′, Climate Dynamics<\/em>, 62, pp. 9633\u20139650. https:\/\/doi.org\/10.1007\/s00382-024-07430-9<\/a>.<\/li>\n\n\n\n
  18. Butler, A.H. (2016) 'El Ni\u00f1o and the stratospheric polar vortex’, NOAA Climate.gov<\/em> [online]. Available at: https:\/\/www.climate.gov\/news-features\/blogs\/enso\/el-ni\u00f1o-and-stratospheric-polar-vortex<\/a>.<\/li>\n\n\n\n
  19. Holton, J.R. and Tan, H. (1980) 'The influence of the equatorial quasi-biennial oscillation on the global circulation at 50 mb’, Journal of the Atmospheric Sciences<\/em>, 37, pp. 2200\u20132208. https:\/\/doi.org\/10.1175\/1520-0469(1980)037<\/a><2200:TIOTEQ>2.0.CO;2.<\/li>\n\n\n\n
  20. Holton, J.R. and Tan, H. (1982) 'The quasi-biennial oscillation in the Northern Hemisphere lower stratosphere’, Journal of the Meteorological Society of Japan<\/em>, 60, pp. 140\u2013148.<\/li>\n\n\n\n
  21. Koushik, N., Kumar, K.K. and Pramitha, M. (2022) 'A tropical stratopause precursor for sudden stratospheric warmings’, Scientific Reports<\/em>, 12, 2937. https:\/\/doi.org\/10.1038\/s41598-022-06864-7<\/a>.<\/li>\n\n\n\n
  22. Kim, B.M., Son, S.W., Min, S.K. et al. (2014) 'Weakening of the stratospheric polar vortex by Arctic sea-ice loss’, Nature Communications<\/em>, 5, 4646. https:\/\/doi.org\/10.1038\/ncomms5646<\/a>.<\/li>\n\n\n\n
  23. Kim, J. and Kim, K.Y. (2020) 'Characteristics of stratospheric polar vortex fluctuations associated with sea ice variability in the Arctic winter’, Climate Dynamics<\/em>, 54, pp. 3599\u20133611. https:\/\/doi.org\/10.1007\/s00382-020-05191-9<\/a>.<\/li>\n\n\n\n
  24. Francis, J.A., Skific, N. and Cohen, J. (2026) 'Are stratospheric polar vortex disruptions what they seem? An alternative metric excludes tropospheric influences’, Climate Dynamics<\/em>, 64, 32. https:\/\/doi.org\/10.1007\/s00382-025-08011-0<\/a>.<\/li>\n<\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Co si\u0119 kr\u0119ci w atmosferze? – wir polarny i nag\u0142e ocieplenia stratosferyczne Autorzy: Marta Wenta, Artur Surowiecki, Piotr Szuster, IMGW-PIB CMOK-LMM 1. Czym jest wir polarny? R\u00f3\u017cnice pomi\u0119dzy troposferycznym a stratosferycznym wirem polarnym Termin „wir polarny” sta\u0142 si\u0119 w ostatnich latach bardzo popularny w mediach informacyjnych, poniewa\u017c jest to jeden z g\u0142\u00f3wnych uk\u0142ad\u00f3w kszta\u0142tuj\u0105cych cyrkulacj\u0119 […]<\/p>\n","protected":false},"author":11,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"","ocean_second_sidebar":"","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"","ocean_custom_header_template":"","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"","ocean_menu_typo_font_family":"","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":""},"yoast_head":"\n#AkademiaCMM \u2013 Co si\u0119 kr\u0119ci w atmosferze? - wir polarny i nag\u0142e ocieplenia stratosferyczne - Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=49600\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"#AkademiaCMM \u2013 Co si\u0119 kr\u0119ci w atmosferze? - wir polarny i nag\u0142e ocieplenia stratosferyczne - Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Co si\u0119 kr\u0119ci w atmosferze? – wir polarny i nag\u0142e ocieplenia stratosferyczne Autorzy: Marta Wenta, Artur Surowiecki, Piotr Szuster, IMGW-PIB CMOK-LMM 1. Czym jest wir polarny? R\u00f3\u017cnice pomi\u0119dzy troposferycznym a stratosferycznym wirem polarnym Termin „wir polarny” sta\u0142 si\u0119 w ostatnich latach bardzo popularny w mediach informacyjnych, poniewa\u017c jest to jeden z g\u0142\u00f3wnych uk\u0142ad\u00f3w kszta\u0142tuj\u0105cych cyrkulacj\u0119 […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=49600\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/Meteoimgw\/\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-03-04T09:03:38+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/word-image-49600-1.png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@IMGW_CMM\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"37 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=49600\",\"url\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=49600\",\"name\":\"#AkademiaCMM \u2013 Co si\u0119 kr\u0119ci w atmosferze? - wir polarny i nag\u0142e ocieplenia stratosferyczne - Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#website\"},\"datePublished\":\"2026-03-04T08:48:35+00:00\",\"dateModified\":\"2026-03-04T09:03:38+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=49600#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=49600\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=49600#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"#AkademiaCMM \u2013 Co si\u0119 kr\u0119ci w atmosferze? – wir polarny i nag\u0142e ocieplenia stratosferyczne\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/\",\"name\":\"Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB\",\"description\":\"CMOK-LMM Laboratorium pe\u0142ni pa\u0144stwow\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 hydrologiczno-meteorologiczn\u0105 w zakresie numerycznych prognoz pogody, kt\u00f3rego zadaniem jest konsolidacja kompetencji w obszarze modelowania zjawisk pogodowych oraz dalszego rozwoju numerycznych modeli pogody (NMP).\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#organization\",\"name\":\"Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB\",\"url\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/\",\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/Meteoimgw\/\",\"https:\/\/twitter.com\/IMGW_CMM\"],\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/MODELE_LOGO_UNIFIKACJA_v2.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/MODELE_LOGO_UNIFIKACJA_v2.png\",\"width\":1356,\"height\":365,\"caption\":\"Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"#AkademiaCMM \u2013 Co si\u0119 kr\u0119ci w atmosferze? - wir polarny i nag\u0142e ocieplenia stratosferyczne - Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=49600","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"#AkademiaCMM \u2013 Co si\u0119 kr\u0119ci w atmosferze? - wir polarny i nag\u0142e ocieplenia stratosferyczne - Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB","og_description":"Co si\u0119 kr\u0119ci w atmosferze? – wir polarny i nag\u0142e ocieplenia stratosferyczne Autorzy: Marta Wenta, Artur Surowiecki, Piotr Szuster, IMGW-PIB CMOK-LMM 1. Czym jest wir polarny? R\u00f3\u017cnice pomi\u0119dzy troposferycznym a stratosferycznym wirem polarnym Termin „wir polarny” sta\u0142 si\u0119 w ostatnich latach bardzo popularny w mediach informacyjnych, poniewa\u017c jest to jeden z g\u0142\u00f3wnych uk\u0142ad\u00f3w kszta\u0142tuj\u0105cych cyrkulacj\u0119 […]","og_url":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=49600","og_site_name":"Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/Meteoimgw\/","article_modified_time":"2026-03-04T09:03:38+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/word-image-49600-1.png"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_site":"@IMGW_CMM","twitter_misc":{"Szacowany czas czytania":"37 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=49600","url":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=49600","name":"#AkademiaCMM \u2013 Co si\u0119 kr\u0119ci w atmosferze? - wir polarny i nag\u0142e ocieplenia stratosferyczne - Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB","isPartOf":{"@id":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#website"},"datePublished":"2026-03-04T08:48:35+00:00","dateModified":"2026-03-04T09:03:38+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=49600#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=49600"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=49600#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"#AkademiaCMM \u2013 Co si\u0119 kr\u0119ci w atmosferze? – wir polarny i nag\u0142e ocieplenia stratosferyczne"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#website","url":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/","name":"Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB","description":"CMOK-LMM Laboratorium pe\u0142ni pa\u0144stwow\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 hydrologiczno-meteorologiczn\u0105 w zakresie numerycznych prognoz pogody, kt\u00f3rego zadaniem jest konsolidacja kompetencji w obszarze modelowania zjawisk pogodowych oraz dalszego rozwoju numerycznych modeli pogody (NMP).","publisher":{"@id":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#organization","name":"Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB","url":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/","sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/Meteoimgw\/","https:\/\/twitter.com\/IMGW_CMM"],"logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/MODELE_LOGO_UNIFIKACJA_v2.png","contentUrl":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/MODELE_LOGO_UNIFIKACJA_v2.png","width":1356,"height":365,"caption":"Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB"},"image":{"@id":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/49600"}],"collection":[{"href":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/11"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=49600"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/49600\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":49617,"href":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/49600\/revisions\/49617"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=49600"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}