{"id":44026,"date":"2024-11-12T10:05:48","date_gmt":"2024-11-12T09:05:48","guid":{"rendered":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=44026"},"modified":"2024-11-12T10:05:49","modified_gmt":"2024-11-12T09:05:49","slug":"akademiacmm-krotki-komentarz-do-czesto-pojawiajacego-sie-pytania-co-sie-dzialo-z-klimatem-przed-epoka-industrialna-czyli-przed-rokiem-1850","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=44026","title":{"rendered":"#AkademiaCMM &#8211; Kr\u00f3tki komentarz do cz\u0119sto pojawiaj\u0105cego si\u0119 pytania \u201eCo si\u0119 dzia\u0142o z klimatem przed epok\u0105 industrialn\u0105, czyli przed rokiem 1850\u201d"},"content":{"rendered":"<div class=\"wp-block-post-date\"><time datetime=\"2024-11-12T10:05:48+01:00\">12 listopada 2024<\/time><\/div>\n\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 16px;\">Kr\u00f3tki komentarz do cz\u0119sto pojawiaj\u0105cego si\u0119 pytania \u201eCo si\u0119 dzia\u0142o z klimatem przed epok\u0105 industrialn\u0105, czyli przed rokiem 1850\u201d<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 16px;\"><em>Prof. Mariusz J. Figurski<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 16px;\">Wielokrotnie spotykam si\u0119 z pytaniem, co si\u0119 dzia\u0142o z klimatem przed epok\u0105 pomiar\u00f3w, sk\u0105d wiemy, jak zmienia\u0142 si\u0119 klimat w ostatnim tysi\u0105cleciu. Najmniejszy problem mamy z rekonstrukcj\u0105 klimatu z okresu ostatnich 200-250 lat, poniewa\u017c dysponujemy regularnymi pomiarami i obserwacjami meteorologicznymi si\u0119gaj\u0105cymi XVIII wieku. Natomiast do odtworzenia klimatu w przesz\u0142o\u015bci si\u0119gaj\u0105cej setek lub tysi\u0119cy lat musimy korzysta\u0107 z danych po\u015brednich (ang. proxy data). Badanie klimatu w przesz\u0142o\u015bci to odtwarzanie serii danych klimatycznych, czyli np. serii temperatury powietrza czy opad\u00f3w, kt\u00f3re mo\u017cna uzyska\u0107 z bada\u0144: dendrologicznych, koralowc\u00f3w, rdzeni osad\u00f3w g\u0142\u0119binowych i rdzeni lodowych. Takie dane po\u015brednie wymagaj\u0105 odpowiedniego opracowania, aby mo\u017cna z nich uzyska\u0107 informacje o klimacie. Czym wi\u0119cej danych posiadamy oraz z im bardziej zr\u00f3\u017cnicowanych metod pochodz\u0105, tym rekonstrukcje bli\u017csze b\u0119d\u0105 prawdy. Wymienione metody stanowi\u0105 trzon dla okre\u015blenia klimatu zamierzch\u0142ej historii Ziemi. W perspektywie ostatnich tysi\u0119cy lat uzupe\u0142niane s\u0105 o dane pochodz\u0105ce z analizy osad\u00f3w jeziornych, osad\u00f3w torfowych, czy muszli niekt\u00f3rych organizm\u00f3w. W przypadku ostatniego tysi\u0105clecia pomagaj\u0105 nam te\u017c r\u00f3\u017cnego rodzaju dokumenty historyczne. W Polsce korzystanie z nich mo\u017cliwe jest dla XVI i XVII wieku i lat p\u00f3\u017aniejszych, wcze\u015bniej ilo\u015b\u0107 \u017ar\u00f3de\u0142 historycznych jest niewystarczaj\u0105ca i ma\u0142o wiarygodna dla skutecznej rekonstrukcji klimatu. Ogromny wk\u0142ad w badania przesz\u0142ych scenariuszy klimatycznych w ostatnich latach w\u0142o\u017cy\u0142o stowarzyszenie PAGES, kt\u00f3re integruje wszystkich naukowc\u00f3w zainteresowanych badaniem w tym obszarze. Nauka w ramach PAGES jest prowadzona przez grupy robocze, kt\u00f3re s\u0105 otwarte dla wszystkich paleonaukowc\u00f3w pracuj\u0105cych nad tym tematem. Jeden z zespo\u0142\u00f3w (PAGES2k) dzia\u0142aj\u0105cych w ramach stowarzyszenia opracowa\u0142 rekonstrukcj\u0119 globalnej temperatury si\u0119gaj\u0105c\u0105 roku 1 n.e. Rekonstrukcja obejmuje dane z szerokiej gamy danych po\u015brednich takich jak s\u0142oje drzew, osady jaskiniowe, koralowce itp. (rys.1). Na za\u0142\u0105czonym rysunku wida\u0107, \u017ce ocieplenie w ci\u0105gu ostatnich 50 lat jest wyra\u017ane w por\u00f3wnaniu do zmian, kt\u00f3re wyst\u0105pi\u0142y naturalnie w ci\u0105gu ostatnich 2000 lat.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 16px;\"><img loading=\"lazy\" width=\"3780\" height=\"2126\" class=\"wp-image-44027 aligncenter\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/obraz-zawierajacy-zrzut-ekranu-tekst-wielobarwno.png\" alt=\"Obraz zawieraj\u0105cy zrzut ekranu, tekst, Wielobarwno\u015b\u0107, linia\n\nOpis wygenerowany automatycznie\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/obraz-zawierajacy-zrzut-ekranu-tekst-wielobarwno.png 3780w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/obraz-zawierajacy-zrzut-ekranu-tekst-wielobarwno-300x169.png 300w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/obraz-zawierajacy-zrzut-ekranu-tekst-wielobarwno-1024x576.png 1024w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/obraz-zawierajacy-zrzut-ekranu-tekst-wielobarwno-768x432.png 768w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/obraz-zawierajacy-zrzut-ekranu-tekst-wielobarwno-1536x864.png 1536w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/obraz-zawierajacy-zrzut-ekranu-tekst-wielobarwno-2048x1152.png 2048w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/obraz-zawierajacy-zrzut-ekranu-tekst-wielobarwno-800x450.png 800w\" sizes=\"(max-width: 3780px) 100vw, 3780px\" \/><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 16px;\">Rys.1. Zmiany temperatury powierzchni Ziemi od pocz\u0105tku naszej ery do roku 2019, na podstawie danych paleoklimatycznych i pomiar\u00f3w instrumentalnych.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 16px;\">Rekonstrukcja PAGES2k zawiera r\u00f3wnie\u017c oszacowanie niepewno\u015bci, dzi\u0119ki czemu mo\u017cna j\u0105 wizualizowa\u0107 w bardziej standardowy spos\u00f3b, dodaj\u0105c kluczowe istotne wydarzenia globalne, takie jak du\u017ce erupcje wulkaniczne, minimum s\u0142oneczne Maundera i historyczne daty odkry\u0107 naukowych.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 16px;\"><img loading=\"lazy\" width=\"3780\" height=\"2126\" class=\"wp-image-44028 aligncenter\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/obraz-zawierajacy-tekst-zrzut-ekranu-czcionka-d.png\" alt=\"Obraz zawieraj\u0105cy tekst, zrzut ekranu, Czcionka, diagram\n\nOpis wygenerowany automatycznie\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/obraz-zawierajacy-tekst-zrzut-ekranu-czcionka-d.png 3780w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/obraz-zawierajacy-tekst-zrzut-ekranu-czcionka-d-300x169.png 300w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/obraz-zawierajacy-tekst-zrzut-ekranu-czcionka-d-1024x576.png 1024w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/obraz-zawierajacy-tekst-zrzut-ekranu-czcionka-d-768x432.png 768w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/obraz-zawierajacy-tekst-zrzut-ekranu-czcionka-d-1536x864.png 1536w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/obraz-zawierajacy-tekst-zrzut-ekranu-czcionka-d-2048x1152.png 2048w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/obraz-zawierajacy-tekst-zrzut-ekranu-czcionka-d-800x450.png 800w\" sizes=\"(max-width: 3780px) 100vw, 3780px\" \/><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 16px;\">Rys.2. Zmiany temperatury powierzchni Ziemi od pocz\u0105tku naszej ery do roku 2019, na podstawie danych paleoklimatycznych i pomiar\u00f3w instrumentalnych z oszacowaniem niepewno\u015bci wynik\u00f3w. Na osi pionowej pokazano zmiany temperatury wzgl\u0119dem referencyjnego okresu 1850-1900. Czarna linia na wykresie to najbardziej prawdopodobna warto\u015b\u0107, szary obszar \u2013 zakres niepewno\u015bci oszacowany na podstawie wielu uwzgl\u0119dnionych rekonstrukcji. Okres nazywany dzi\u015b \u201c\u015aredniowiecznym Okresem Ciep\u0142ym\u201d zaznaczono cieniowaniem czerwonym, a \u201cMa\u0142\u0105 Epok\u0105 Lodow\u0105\u201d niebieskim.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 16px;\">Dane pokazuj\u0105, \u017ce wsp\u00f3\u0142czesny okres bardzo r\u00f3\u017cni si\u0119 od tego, co mia\u0142o miejsce w przesz\u0142o\u015bci. Cz\u0119sto przywo\u0142ywany \u015aredniowieczny Okres Ciep\u0142y i Ma\u0142a Epoka Lodowcowa to zjawiska rzeczywiste, ale niewielkie w por\u00f3wnaniu z ostatnimi zmianami. W tym przyk\u0142adzie okresem odniesienia jest referencyjny okres 1850-1900, kt\u00f3ry jest cz\u0119sto u\u017cywany jako przybli\u017cony poziom \u201eprzedindustrialny\u201d. Wynalezienie silnika parowego w 1790 roku przez Jamesa Watta zapocz\u0105tkowa\u0142o rewolucj\u0119 przemys\u0142ow\u0105 i nasz\u0105 zale\u017cno\u015b\u0107 od spalania paliw kopalnych w celu uzyskania energii. Przynios\u0142o to ludzko\u015bci wiele korzy\u015bci, ale obecnie do\u015bwiadczamy skutk\u00f3w ubocznych tego rozwoju.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 16px;\">Opracowano na podstawie:<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 16px;\">Climate Lab Book, na podstawie danych z mi\u0119dzynarodowego projektu paleoklimatycznego PAGES2k<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 16px;\"><a href=\"https:\/\/naukaoklimacie.pl\/wykres-na-dzis\/zmiany-sredniej-temperatury-globu-w-naszej-erze\">https:\/\/naukaoklimacie.pl\/wykres-na-dzis\/zmiany-sredniej-temperatury-globu-w-naszej-erze<\/a><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 16px;\">PAGES 2k Consortium. Consistent multidecadal variability in global temperature reconstructions and simulations over the Common Era.\u00a0<em>Nat. Geosci.<\/em>\u00a0<strong>12<\/strong>, 643\u2013649 (2019). <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1038\/s41561-019-0400-0\">https:\/\/doi.org\/10.1038\/s41561-019-0400-0<\/a><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 16px;\">PAGES2k Consortium. A global multiproxy database for temperature reconstructions of the Common Era.\u00a0<em>Sci Data<\/em>\u00a0<strong>4<\/strong>, 170088 (2017). <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1038\/sdata.2017.88\">https:\/\/doi.org\/10.1038\/sdata.2017.88<\/a><\/span><\/p>\n\n\n<p><\/p>\n\n\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: 16px;\">&#8212; UDOST\u0118PNIJ &#8212;<\/span><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>#AkademiaCMM &#8211; Kr\u00f3tki komentarz do cz\u0119sto pojawiaj\u0105cego si\u0119 pytania \u201eCo si\u0119 dzia\u0142o z klimatem przed epok\u0105 industrialn\u0105, czyli przed rokiem 1850\u201d<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":44027,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"templates\/landing.php","meta":{"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"off","ocean_display_header":"off","ocean_header_style":"custom","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"2993","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"off","ocean_display_footer_bottom":"off","ocean_custom_footer_template":"0"},"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v19.5.1 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>#AkademiaCMM - Kr\u00f3tki komentarz do cz\u0119sto pojawiaj\u0105cego si\u0119 pytania \u201eCo si\u0119 dzia\u0142o z klimatem przed epok\u0105 industrialn\u0105, czyli przed rokiem 1850\u201d - Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Wielokrotnie spotykam si\u0119 z pytaniem, co si\u0119 dzia\u0142o z klimatem przed epok\u0105 pomiar\u00f3w, sk\u0105d wiemy, jak zmienia\u0142 si\u0119 klimat w ostatnim tysi\u0105cleciu. Najmniejszy problem mamy z rekonstrukcj\u0105 klimatu z okresu ostatnich 200-250 lat, poniewa\u017c dysponujemy regularnymi pomiarami i obserwacjami meteorologicznymi si\u0119gaj\u0105cymi XVIII wieku. Natomiast do odtworzenia klimatu w przesz\u0142o\u015bci si\u0119gaj\u0105cej setek lub tysi\u0119cy lat musimy korzysta\u0107 z danych po\u015brednich (ang. proxy data). Badanie klimatu w przesz\u0142o\u015bci to odtwarzanie serii danych klimatycznych, czyli np. serii temperatury powietrza czy opad\u00f3w, kt\u00f3re mo\u017cna uzyska\u0107 z bada\u0144: dendrologicznych, koralowc\u00f3w, rdzeni osad\u00f3w g\u0142\u0119binowych i rdzeni lodowych. Takie dane po\u015brednie wymagaj\u0105 odpowiedniego opracowania, aby mo\u017cna z nich uzyska\u0107 informacje o klimacie.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=44026\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"#AkademiaCMM - Kr\u00f3tki komentarz do cz\u0119sto pojawiaj\u0105cego si\u0119 pytania \u201eCo si\u0119 dzia\u0142o z klimatem przed epok\u0105 industrialn\u0105, czyli przed rokiem 1850\u201d\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Wielokrotnie spotykam si\u0119 z pytaniem, co si\u0119 dzia\u0142o z klimatem przed epok\u0105 pomiar\u00f3w, sk\u0105d wiemy, jak zmienia\u0142 si\u0119 klimat w ostatnim tysi\u0105cleciu. Najmniejszy problem mamy z rekonstrukcj\u0105 klimatu z okresu ostatnich 200-250 lat, poniewa\u017c dysponujemy regularnymi pomiarami i obserwacjami meteorologicznymi si\u0119gaj\u0105cymi XVIII wieku. Natomiast do odtworzenia klimatu w przesz\u0142o\u015bci si\u0119gaj\u0105cej setek lub tysi\u0119cy lat musimy korzysta\u0107 z danych po\u015brednich (ang. proxy data). Badanie klimatu w przesz\u0142o\u015bci to odtwarzanie serii danych klimatycznych, czyli np. serii temperatury powietrza czy opad\u00f3w, kt\u00f3re mo\u017cna uzyska\u0107 z bada\u0144: dendrologicznych, koralowc\u00f3w, rdzeni osad\u00f3w g\u0142\u0119binowych i rdzeni lodowych. Takie dane po\u015brednie wymagaj\u0105 odpowiedniego opracowania, aby mo\u017cna z nich uzyska\u0107 informacje o klimacie.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=44026\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/Meteoimgw\/\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2024-11-12T09:05:49+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/obraz-zawierajacy-zrzut-ekranu-tekst-wielobarwno.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"3780\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"2126\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:title\" content=\"#AkademiaCMM - Kr\u00f3tki komentarz do cz\u0119sto pojawiaj\u0105cego si\u0119 pytania \u201eCo si\u0119 dzia\u0142o z klimatem przed epok\u0105 industrialn\u0105, czyli przed rokiem 1850\u201d\" \/>\n<meta name=\"twitter:description\" content=\"Wielokrotnie spotykam si\u0119 z pytaniem, co si\u0119 dzia\u0142o z klimatem przed epok\u0105 pomiar\u00f3w, sk\u0105d wiemy, jak zmienia\u0142 si\u0119 klimat w ostatnim tysi\u0105cleciu. Najmniejszy problem mamy z rekonstrukcj\u0105 klimatu z okresu ostatnich 200-250 lat, poniewa\u017c dysponujemy regularnymi pomiarami i obserwacjami meteorologicznymi si\u0119gaj\u0105cymi XVIII wieku. Natomiast do odtworzenia klimatu w przesz\u0142o\u015bci si\u0119gaj\u0105cej setek lub tysi\u0119cy lat musimy korzysta\u0107 z danych po\u015brednich (ang. proxy data). Badanie klimatu w przesz\u0142o\u015bci to odtwarzanie serii danych klimatycznych, czyli np. serii temperatury powietrza czy opad\u00f3w, kt\u00f3re mo\u017cna uzyska\u0107 z bada\u0144: dendrologicznych, koralowc\u00f3w, rdzeni osad\u00f3w g\u0142\u0119binowych i rdzeni lodowych. Takie dane po\u015brednie wymagaj\u0105 odpowiedniego opracowania, aby mo\u017cna z nich uzyska\u0107 informacje o klimacie.\" \/>\n<meta name=\"twitter:image\" content=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/obraz-zawierajacy-zrzut-ekranu-tekst-wielobarwno.png\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@IMGW_CMM\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"14 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=44026\",\"url\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=44026\",\"name\":\"#AkademiaCMM - Kr\u00f3tki komentarz do cz\u0119sto pojawiaj\u0105cego si\u0119 pytania \u201eCo si\u0119 dzia\u0142o z klimatem przed epok\u0105 industrialn\u0105, czyli przed rokiem 1850\u201d - Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#website\"},\"datePublished\":\"2024-11-12T09:05:48+00:00\",\"dateModified\":\"2024-11-12T09:05:49+00:00\",\"description\":\"Wielokrotnie spotykam si\u0119 z pytaniem, co si\u0119 dzia\u0142o z klimatem przed epok\u0105 pomiar\u00f3w, sk\u0105d wiemy, jak zmienia\u0142 si\u0119 klimat w ostatnim tysi\u0105cleciu. Najmniejszy problem mamy z rekonstrukcj\u0105 klimatu z okresu ostatnich 200-250 lat, poniewa\u017c dysponujemy regularnymi pomiarami i obserwacjami meteorologicznymi si\u0119gaj\u0105cymi XVIII wieku. Natomiast do odtworzenia klimatu w przesz\u0142o\u015bci si\u0119gaj\u0105cej setek lub tysi\u0119cy lat musimy korzysta\u0107 z danych po\u015brednich (ang. proxy data). Badanie klimatu w przesz\u0142o\u015bci to odtwarzanie serii danych klimatycznych, czyli np. serii temperatury powietrza czy opad\u00f3w, kt\u00f3re mo\u017cna uzyska\u0107 z bada\u0144: dendrologicznych, koralowc\u00f3w, rdzeni osad\u00f3w g\u0142\u0119binowych i rdzeni lodowych. Takie dane po\u015brednie wymagaj\u0105 odpowiedniego opracowania, aby mo\u017cna z nich uzyska\u0107 informacje o klimacie.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=44026#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=44026\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=44026#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"#AkademiaCMM &#8211; Kr\u00f3tki komentarz do cz\u0119sto pojawiaj\u0105cego si\u0119 pytania \u201eCo si\u0119 dzia\u0142o z klimatem przed epok\u0105 industrialn\u0105, czyli przed rokiem 1850\u201d\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/\",\"name\":\"Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB\",\"description\":\"CMOK-LMM Laboratorium pe\u0142ni pa\u0144stwow\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 hydrologiczno-meteorologiczn\u0105 w zakresie numerycznych prognoz pogody, kt\u00f3rego zadaniem jest konsolidacja kompetencji w obszarze modelowania zjawisk pogodowych oraz dalszego rozwoju numerycznych modeli pogody (NMP).\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#organization\",\"name\":\"Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB\",\"url\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/\",\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/Meteoimgw\/\",\"https:\/\/twitter.com\/IMGW_CMM\"],\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/MODELE_LOGO_UNIFIKACJA_v2.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/MODELE_LOGO_UNIFIKACJA_v2.png\",\"width\":1356,\"height\":365,\"caption\":\"Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"#AkademiaCMM - Kr\u00f3tki komentarz do cz\u0119sto pojawiaj\u0105cego si\u0119 pytania \u201eCo si\u0119 dzia\u0142o z klimatem przed epok\u0105 industrialn\u0105, czyli przed rokiem 1850\u201d - Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB","description":"Wielokrotnie spotykam si\u0119 z pytaniem, co si\u0119 dzia\u0142o z klimatem przed epok\u0105 pomiar\u00f3w, sk\u0105d wiemy, jak zmienia\u0142 si\u0119 klimat w ostatnim tysi\u0105cleciu. Najmniejszy problem mamy z rekonstrukcj\u0105 klimatu z okresu ostatnich 200-250 lat, poniewa\u017c dysponujemy regularnymi pomiarami i obserwacjami meteorologicznymi si\u0119gaj\u0105cymi XVIII wieku. Natomiast do odtworzenia klimatu w przesz\u0142o\u015bci si\u0119gaj\u0105cej setek lub tysi\u0119cy lat musimy korzysta\u0107 z danych po\u015brednich (ang. proxy data). Badanie klimatu w przesz\u0142o\u015bci to odtwarzanie serii danych klimatycznych, czyli np. serii temperatury powietrza czy opad\u00f3w, kt\u00f3re mo\u017cna uzyska\u0107 z bada\u0144: dendrologicznych, koralowc\u00f3w, rdzeni osad\u00f3w g\u0142\u0119binowych i rdzeni lodowych. Takie dane po\u015brednie wymagaj\u0105 odpowiedniego opracowania, aby mo\u017cna z nich uzyska\u0107 informacje o klimacie.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=44026","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"#AkademiaCMM - Kr\u00f3tki komentarz do cz\u0119sto pojawiaj\u0105cego si\u0119 pytania \u201eCo si\u0119 dzia\u0142o z klimatem przed epok\u0105 industrialn\u0105, czyli przed rokiem 1850\u201d","og_description":"Wielokrotnie spotykam si\u0119 z pytaniem, co si\u0119 dzia\u0142o z klimatem przed epok\u0105 pomiar\u00f3w, sk\u0105d wiemy, jak zmienia\u0142 si\u0119 klimat w ostatnim tysi\u0105cleciu. Najmniejszy problem mamy z rekonstrukcj\u0105 klimatu z okresu ostatnich 200-250 lat, poniewa\u017c dysponujemy regularnymi pomiarami i obserwacjami meteorologicznymi si\u0119gaj\u0105cymi XVIII wieku. Natomiast do odtworzenia klimatu w przesz\u0142o\u015bci si\u0119gaj\u0105cej setek lub tysi\u0119cy lat musimy korzysta\u0107 z danych po\u015brednich (ang. proxy data). Badanie klimatu w przesz\u0142o\u015bci to odtwarzanie serii danych klimatycznych, czyli np. serii temperatury powietrza czy opad\u00f3w, kt\u00f3re mo\u017cna uzyska\u0107 z bada\u0144: dendrologicznych, koralowc\u00f3w, rdzeni osad\u00f3w g\u0142\u0119binowych i rdzeni lodowych. Takie dane po\u015brednie wymagaj\u0105 odpowiedniego opracowania, aby mo\u017cna z nich uzyska\u0107 informacje o klimacie.","og_url":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=44026","og_site_name":"Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/Meteoimgw\/","article_modified_time":"2024-11-12T09:05:49+00:00","og_image":[{"width":3780,"height":2126,"url":"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/obraz-zawierajacy-zrzut-ekranu-tekst-wielobarwno.png","type":"image\/png"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_title":"#AkademiaCMM - Kr\u00f3tki komentarz do cz\u0119sto pojawiaj\u0105cego si\u0119 pytania \u201eCo si\u0119 dzia\u0142o z klimatem przed epok\u0105 industrialn\u0105, czyli przed rokiem 1850\u201d","twitter_description":"Wielokrotnie spotykam si\u0119 z pytaniem, co si\u0119 dzia\u0142o z klimatem przed epok\u0105 pomiar\u00f3w, sk\u0105d wiemy, jak zmienia\u0142 si\u0119 klimat w ostatnim tysi\u0105cleciu. Najmniejszy problem mamy z rekonstrukcj\u0105 klimatu z okresu ostatnich 200-250 lat, poniewa\u017c dysponujemy regularnymi pomiarami i obserwacjami meteorologicznymi si\u0119gaj\u0105cymi XVIII wieku. Natomiast do odtworzenia klimatu w przesz\u0142o\u015bci si\u0119gaj\u0105cej setek lub tysi\u0119cy lat musimy korzysta\u0107 z danych po\u015brednich (ang. proxy data). Badanie klimatu w przesz\u0142o\u015bci to odtwarzanie serii danych klimatycznych, czyli np. serii temperatury powietrza czy opad\u00f3w, kt\u00f3re mo\u017cna uzyska\u0107 z bada\u0144: dendrologicznych, koralowc\u00f3w, rdzeni osad\u00f3w g\u0142\u0119binowych i rdzeni lodowych. Takie dane po\u015brednie wymagaj\u0105 odpowiedniego opracowania, aby mo\u017cna z nich uzyska\u0107 informacje o klimacie.","twitter_image":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/obraz-zawierajacy-zrzut-ekranu-tekst-wielobarwno.png","twitter_site":"@IMGW_CMM","twitter_misc":{"Szacowany czas czytania":"14 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=44026","url":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=44026","name":"#AkademiaCMM - Kr\u00f3tki komentarz do cz\u0119sto pojawiaj\u0105cego si\u0119 pytania \u201eCo si\u0119 dzia\u0142o z klimatem przed epok\u0105 industrialn\u0105, czyli przed rokiem 1850\u201d - Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB","isPartOf":{"@id":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#website"},"datePublished":"2024-11-12T09:05:48+00:00","dateModified":"2024-11-12T09:05:49+00:00","description":"Wielokrotnie spotykam si\u0119 z pytaniem, co si\u0119 dzia\u0142o z klimatem przed epok\u0105 pomiar\u00f3w, sk\u0105d wiemy, jak zmienia\u0142 si\u0119 klimat w ostatnim tysi\u0105cleciu. Najmniejszy problem mamy z rekonstrukcj\u0105 klimatu z okresu ostatnich 200-250 lat, poniewa\u017c dysponujemy regularnymi pomiarami i obserwacjami meteorologicznymi si\u0119gaj\u0105cymi XVIII wieku. Natomiast do odtworzenia klimatu w przesz\u0142o\u015bci si\u0119gaj\u0105cej setek lub tysi\u0119cy lat musimy korzysta\u0107 z danych po\u015brednich (ang. proxy data). Badanie klimatu w przesz\u0142o\u015bci to odtwarzanie serii danych klimatycznych, czyli np. serii temperatury powietrza czy opad\u00f3w, kt\u00f3re mo\u017cna uzyska\u0107 z bada\u0144: dendrologicznych, koralowc\u00f3w, rdzeni osad\u00f3w g\u0142\u0119binowych i rdzeni lodowych. Takie dane po\u015brednie wymagaj\u0105 odpowiedniego opracowania, aby mo\u017cna z nich uzyska\u0107 informacje o klimacie.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=44026#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=44026"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=44026#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"#AkademiaCMM &#8211; Kr\u00f3tki komentarz do cz\u0119sto pojawiaj\u0105cego si\u0119 pytania \u201eCo si\u0119 dzia\u0142o z klimatem przed epok\u0105 industrialn\u0105, czyli przed rokiem 1850\u201d"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#website","url":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/","name":"Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB","description":"CMOK-LMM Laboratorium pe\u0142ni pa\u0144stwow\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 hydrologiczno-meteorologiczn\u0105 w zakresie numerycznych prognoz pogody, kt\u00f3rego zadaniem jest konsolidacja kompetencji w obszarze modelowania zjawisk pogodowych oraz dalszego rozwoju numerycznych modeli pogody (NMP).","publisher":{"@id":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#organization","name":"Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB","url":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/","sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/Meteoimgw\/","https:\/\/twitter.com\/IMGW_CMM"],"logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/MODELE_LOGO_UNIFIKACJA_v2.png","contentUrl":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/MODELE_LOGO_UNIFIKACJA_v2.png","width":1356,"height":365,"caption":"Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB"},"image":{"@id":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/44026"}],"collection":[{"href":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=44026"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/44026\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":44030,"href":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/44026\/revisions\/44030"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/44027"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=44026"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}