{"id":40400,"date":"2024-03-04T08:31:59","date_gmt":"2024-03-04T07:31:59","guid":{"rendered":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=40400"},"modified":"2024-03-04T08:53:05","modified_gmt":"2024-03-04T07:53:05","slug":"akademiacmm-maksimum-libracyjne-ksiezyca","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=40400","title":{"rendered":"#AkademiaCMM &#8211; Maksimum libracyjne Ksi\u0119\u017cyca"},"content":{"rendered":"<div class=\"wp-block-post-date\"><time datetime=\"2024-03-04T08:31:59+01:00\">4 marca 2024<\/time><\/div>\n\n\n\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\"><strong>Maksimum libracyjne Ksi\u0119\u017cyca<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 12pt;\"><em>Opracowanie: dr Grzegorze Duniec, dr Marcin Kolonko, IMGW-PIB CMM.<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">&nbsp;&nbsp; Ksi\u0119\u017cyc w wyniku dzia\u0142ania si\u0142 przyp\u0142ywowych ju\u017c dawno osi\u0105gn\u0105\u0142 rotacj\u0119 synchroniczn\u0105 [1,2]. Nasz\u0105 planet\u0119 czeka podobny efekt w przysz\u0142o\u015bci [3,4]. W wyniku rotacji synchronicznej Ksi\u0119\u017cyc zawsze jest zwr\u00f3cony do obserwatora ziemskiego t\u0119 sam\u0105 stron\u0105 (ze wzgl\u0119du na to, \u017ce ruch obrotowy Ksi\u0119\u017cyca wok\u00f3\u0142 w\u0142asnej osi odbywa si\u0119 w tym samym kierunku orbitalnym). Z takim zjawiskiem mamy do czynienia wtedy, kiedy okres obiegu Ksi\u0119\u017cyca wok\u00f3\u0142 Ziemi jest zr\u00f3wnany z okresem obrotu Ksi\u0119\u017cyca wok\u00f3\u0142 w\u0142asnej osi. Jest to tzw. rotacja zwi\u0105zana (lub inaczej synchroniczna). Na pierwszy rzut oka mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce obserwator widzi dok\u0142adnie 50 % jego powierzchni (a dok\u0142adniej nieco mniej, ze wzgl\u0119du na niewielk\u0105 odleg\u0142o\u015b\u0107 od Ziemi) Czy tak jest w rzeczywisto\u015bci?<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">&nbsp;&nbsp; Rozpocznijmy analiz\u0119 od za\u0142o\u017cenia polegaj\u0105cego na tym, \u017ce ruch obiegowy Ksi\u0119\u017cyca wok\u00f3\u0142 Ziemi odbywa\u0107 si\u0119 b\u0119dzie po orbicie kolistej oraz niech o\u015b obrotu Ksi\u0119\u017cyca b\u0119dzie prostopad\u0142a do p\u0142aszczyzny jego orbity. Dzi\u0119ki drugiemu za\u0142o\u017ceniu, \u017caden punkt na powierzchni Ksi\u0119\u017cyca nie b\u0119dzie wykonywa\u0142 pozornych ruch\u00f3w wzgl\u0119dem obserwatora w kierunku p\u00f3\u0142nocnym lub po\u0142udniowym podczas obiegu wok\u00f3\u0142 Ziemi. Przeanalizujmy pozorny ruch wybranego punktu na powierzchni Ksi\u0119\u017cyca (np. niech to b\u0119dzie \u015brodek, czyli punkt o wsp\u00f3\u0142rz\u0119dnych 0\u00b0 szeroko\u015bci i d\u0142ugo\u015bci selenograficznej). Przy za\u0142o\u017ceniu ko\u0142owej orbity pr\u0119dko\u015b\u0107 k\u0105towa Ksi\u0119\u017cyca poruszaj\u0105cego si\u0119 po orbicie jest identyczna z pr\u0119dko\u015bci\u0105 k\u0105tow\u0105 jego obrotu wok\u00f3\u0142 w\u0142asnej osi. Zatem punkt wybrany przez obserwatora na powierzchni Ksi\u0119\u017cyca nie b\u0119dzie zmienia\u0142 swojego po\u0142o\u017cenia wzgl\u0119dem obserwatora ziemskiego, podobnie z pozosta\u0142ymi punktami na jego powierzchni. Obserwator z Ziemi obserwowa\u0107 b\u0119dzie prawie 50 % jego powierzchni. Jak doskonale wszystkim wiadomo, postawione za\u0142o\u017cenia nie s\u0105 prawdziwe. Ze wzgl\u0119du na eliptyczno\u015b\u0107 orbity oraz braku prostopad\u0142o\u015bci osi obrotu do p\u0142aszczyzny jego orbity prosta \u0142\u0105cz\u0105ca \u015brodek Ksi\u0119\u017cyca i S\u0142o\u0144ca nie przechodzi przez ten sam punkt na jego powierzchni tak jak to by by\u0142o przy wy\u017cej postawionych za\u0142o\u017ce\u0144. Cz\u0142owiek obserwuj\u0105cy Ksi\u0119\u017cyc w powierzchni Ziemi odnosi wra\u017cenie jakby Ksi\u0119\u017cyc ko\u0142ysa\u0142 si\u0119 wzgl\u0119dem tej prostej (waha\u0142 si\u0119). Nazwa zjawiska <em>libracji<\/em> pochodzi od \u0142aci\u0144skiego s\u0142owa <em>libra<\/em> \u2013 waga. W wyniku powy\u017cszego zjawiska obserwator ziemski ma mo\u017cliwo\u015b\u0107 zaobserwowania 59 % jego powierzchni. Zastan\u00f3wmy si\u0119, dlaczego tak si\u0119 dzieje.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">&nbsp;&nbsp; Teoria ruchu Ksi\u0119\u017cyca wok\u00f3\u0142 Ziemi zosta\u0142a opracowana w 1693 roku przez Giovanniego Domenico Cassiniego (kt\u00f3rego imieniem nazwano przerw\u0119 w pier\u015bcieniach Saturna oraz sond\u0119 kosmiczn\u0105) a jego spostrze\u017cenia zosta\u0142y wyra\u017cone w trzech empirycznych prawach [5,6]:<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt; text-decoration: underline;\">I prawo Cassiniego<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt; color: #ff6600;\">Ksi\u0119\u017cyc obraca si\u0119 ruchem jednostajnym wok\u00f3\u0142 sta\u0142ej osi, przy czym czas jednego pe\u0142nego obrotu wynosi 27,321666 dnia.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt; text-decoration: underline;\">II prawo Cassiniego<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt; color: #ff6600;\">Nachylenie osi obrotu Ksi\u0119\u017cyca do p\u0142aszczyzny jego orbity pozostaje sta\u0142e i wynosi 83\u00b018\u2019.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt; text-decoration: underline;\">III prawo Cassiniego<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt; color: #ff6600;\">O\u015b obrotu Ksi\u0119\u017cyca, o\u015b ekliptyki oraz o\u015b orbity Ksi\u0119\u017cyca le\u017c\u0105 w jednej p\u0142aszczy\u017anie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">&nbsp;&nbsp; Z III prawa wynika, \u017ce przeci\u0119cie p\u0142aszczyzny r\u00f3wnika ksi\u0119\u017cycowego, p\u0142aszczyzny orbity Ksi\u0119\u017cycowej z p\u0142aszczyzn\u0105 ekliptyki przecinaj\u0105 si\u0119 z lini\u0105 w\u0119z\u0142\u00f3w. W\u0119ze\u0142 zst\u0119puj\u0105cy r\u00f3wnika ksi\u0119\u017cycowego jest zbie\u017cny z w\u0119z\u0142em wst\u0119puj\u0105cym orbity ksi\u0119\u017cycowej. Z powy\u017cszego prawa empirycznego wynika jeszcze to, \u017ce precesja osi ksi\u0119\u017cycowej zbiega si\u0119 z okresem jednego pe\u0142nego obrotu w\u0119z\u0142\u00f3w ksi\u0119\u017cycowych (6798,38 dni wzgl\u0119dem punktu r\u00f3wnonocy wiosennej lub 6793,48 dni wzgl\u0119dem gwiazd) [6].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">&nbsp;&nbsp; Powy\u017csze empiryczne prawa (opublikowany przez syna Cassiniego w 1721 r.) t\u0142umacz\u0105 efekty libracyjne Ksi\u0119\u017cyca. Wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 cztery rodzaje libracji: w d\u0142ugo\u015bci, w szeroko\u015bci oraz paralaktyczna zwana te\u017c dobow\u0105. Te trzy wymienione rodzaje libracji nale\u017c\u0105 do tzw. libracji geometrycznych czy te\u017c inaczej nazywanych optycznych. Czwartym rodzajem libracji jest libracja fizyczna.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt; color: #ff6600; text-decoration: underline;\">Libracje w d\u0142ugo\u015bci<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">&nbsp;&nbsp; Pierwszy rodzaj libracji w d\u0142ugo\u015bci wynikaj\u0105 wprost z pierwszego prawa Cassiniego. Libracja w d\u0142ugo\u015bci zosta\u0142a odkryta przez Heweliusza w 1654 roku. Ksi\u0119\u017cyc porusza si\u0119 po orbicie w przybli\u017ceniu eliptycznej. Dok\u0142adna orbita eliptyczna wyst\u0119puje w zagadnieniu dw\u00f3ch cia\u0142. Ksi\u0119\u017cyc obiega Ziemi, ponadto doznaje oddzia\u0142ywania grawitacyjnego ze strony S\u0142o\u0144ca, cia\u0142a, kt\u00f3re najbardziej zaburza jego ruch. Ponadto na ruch Ksi\u0119\u017cyca wp\u0142ywa, w mniejszym stopniu Wenus oraz Jowisz. W efekcie ruch obiegowy Ksi\u0119\u017cyca odbywa si\u0119 po orbicie w przybli\u017ceniu eliptycznej. Z II prawa Keplera wiadomo, \u017ce pr\u0119dko\u015b\u0107 liniowa z jak\u0105 porusza si\u0119 Ksi\u0119\u017cyc po orbicie nie jest sta\u0142a, podobnie jak jego pr\u0119dko\u015b\u0107 k\u0105towa w ruchu orbitalnym. Kiedy Ksi\u0119\u017cyc znajduje si\u0119 w perygeum swojej orbity w\u00f3wczas porusza si\u0119 z najwi\u0119ksz\u0105 pr\u0119dko\u015bci\u0105 zatem jego pr\u0119dko\u015b\u0107 k\u0105towa ruchu orbitalnego jest wi\u0119ksza od pr\u0119dko\u015bci k\u0105towej jego rotacji wok\u00f3\u0142 w\u0142asnej osi. W apogeum mamy sytuacj\u0119 odwrotn\u0105, pr\u0119dko\u015b\u0107 k\u0105towa ruchu orbitalnego jest mniejsza od jego pr\u0119dko\u015bci k\u0105towej rotacji wok\u00f3\u0142 w\u0142asnej osi. Zatem czy wybrany przez obserwatora punkt b\u0119dzie zachowywa\u0142 sta\u0142e po\u0142o\u017cenie wzgl\u0119dem obserwatora? Szybka analiza wskazuje, \u017ce nie. Rozwa\u017cania rozpocznijmy od sytuacji, kiedy Ksi\u0119\u017cyc znajduje si\u0119 w \u015bredniej odleg\u0142o\u015bci od Ziemi, przy kt\u00f3rej pr\u0119dko\u015b\u0107 k\u0105towa w ruchu obiegowym jest r\u00f3wna pr\u0119dko\u015bci k\u0105towej rotacji Ksi\u0119\u017cyca wok\u00f3\u0142 w\u0142asnej osi. Kiedy Ksi\u0119\u017cyc kontynuuje sw\u00f3j ruch orbitalny zwi\u0119kszaj\u0105c swoj\u0105 odleg\u0142o\u015b\u0107, pr\u0119dko\u015b\u0107 k\u0105towa w ruchu orbitalnym staje si\u0119 mniejsza od pr\u0119dko\u015bci k\u0105towej jego rotacji. Skutkuje to tym, \u017ce punkt zaczyna si\u0119 pozornie przesuwa\u0107 na wsch\u00f3d. Oczywi\u015bcie dotyczy to wszystkich jego punkt\u00f3w powierzchni. Kiedy punkty przesuwaj\u0105 si\u0119 wzgl\u0119dem obserwatora na wsch\u00f3d obserwatorowi ukazuj\u0105 si\u0119 tak\u017ce obszary zalegaj\u0105ce za wschodni\u0105 kraw\u0119dzi\u0105. Oznacza to, \u017ce obserwatorowi zaczyna ukazywa\u0107 si\u0119 fragment powierzchni za wschodniej kraw\u0119dzi. Pocz\u0105tkowo fragment ma niewielkie rozmiary, jednak w miar\u0119 up\u0142ywu czasu, jak Ksi\u0119\u017cyc zaczyna zbli\u017ca\u0107 si\u0119 do apogeum orbity cz\u0142owiek mo\u017ce obserwowa\u0107 coraz wi\u0119kszy obszar za wschodniej jego kraw\u0119dzi. Ksi\u0119\u017cyc znajduj\u0105cy si\u0119 w apogeum porusza si\u0119 najwolniej, a wi\u0119c zostaje ods\u0142oni\u0119ty maksymalnie wschodni fragment. Po mini\u0119ciu apogeum Ksi\u0119\u017cyc zaczyna zbli\u017ca\u0107 si\u0119 do Ziemi, zwi\u0119ksza swoj\u0105 pr\u0119dko\u015b\u0107 k\u0105tow\u0105, dost\u0119pny do obserwacji fragment powierzchni za wschodniej kraw\u0119dzi zmniejsza si\u0119, a wybrany przez nas punkt porusza si\u0119 w kierunku zachodnim. Kiedy Ksi\u0119\u017cyc osi\u0105gnie pozycj\u0119 na orbicie, w kt\u00f3rej nast\u0119puje zr\u00f3wnanie pr\u0119dko\u015bci k\u0105towej ruchu orbitalnego i rotacyjnego, wybrany punkt osi\u0105gnie stan pocz\u0105tkowy, z kt\u00f3rego rozpocz\u0119li\u015bmy analiz\u0119. Ksi\u0119\u017cyc kontynuuj\u0105c ruch zaczyna si\u0119 porusza\u0107 z pr\u0119dko\u015bci\u0105 k\u0105tow\u0105 wi\u0119ksza od pr\u0119dko\u015bci k\u0105towej rotacji wok\u00f3\u0142 w\u0142asnej osi. Wybrany punkt w dalszym ci\u0105gu porusza si\u0119 w kierunku zachodnim, a obserwator ma mo\u017cliwo\u015b\u0107 obserwacji zachodniego fragmentu wy\u0142aniaj\u0105cego si\u0119 z zachodniej kraw\u0119dzi powierzchni, kt\u00f3re wcze\u015bniej by\u0142a niedost\u0119pna obserwacjom. W perygeum Ksi\u0119\u017cyc porusza si\u0119 z najwi\u0119ksz\u0105 pr\u0119dko\u015b\u0107, wybrany punkt przesun\u0105\u0142 si\u0119 maksymalnie na zach\u00f3d, a obserwator mo\u017ce podziwia\u0107 najwi\u0119kszy fragment powierzchni, kt\u00f3ry wy\u0142oni\u0142a si\u0119 z zachodniej jego kraw\u0119dzi. Przy dalszym ruchu pr\u0119dko\u015b\u0107 liniowa jak k\u0105towa w ruchu orbitalnym maleje, Ksi\u0119\u017cyc oddala si\u0119 od Ziemi, wybrany punkt zaczyna porusza\u0107 si\u0119 w kierunku wschodnim, zachodni obszar za zachodniej kraw\u0119dzi dost\u0119pny obserwacj\u0105 maleje. Wybrany punkt osi\u0105ga wyj\u015bciowe po\u0142o\u017cenie, kiedy nast\u0119puje zr\u00f3wnanie pr\u0119dko\u015bci k\u0105towych ruchu orbitalnego i rotacji w\u00f3wczas obserwator nie ma mo\u017cliwo\u015bci podziwiania element\u00f3w powierzchni za zachodniej kraw\u0119dzi jego powierzchni. \u015aledz\u0105c ruch wybranego punktu na powierzchni Ksi\u0119\u017cyca obserwator z Ziemi odnosi wra\u017cenie jakby wybrany punkt, a tym ca\u0142a bry\u0142a ksi\u0119\u017cycowa, wykonywa\u0142 (wykonywa\u0142a) ruch drgaj\u0105cy wsch\u00f3d-zach\u00f3d. Tego typu zjawisko nazywa si\u0119 libracj\u0105 w d\u0142ugo\u015bci. W wyniku tego zjawiska cz\u0142owiek ma mo\u017cliwo\u015b\u0107 zaobserwowania obszar\u00f3w Ksi\u0119\u017cyca o d\u0142ugo\u015bci selenograficznej \u00b197\u00b054\u2019 [7,8]. Okres libracji w d\u0142ugo\u015bci wynosi dok\u0142adnie tyle i trwa miesi\u0105c anomalistyczny, czyli czas jaki up\u0142ywa mi\u0119dzy dwoma przej\u015bciami Ksi\u0119\u017cyca przez perygeum orbity i jest nieznacznie d\u0142u\u017cszy od okresu gwiazdowego. \u015arednia d\u0142ugo\u015b\u0107 miesi\u0105ca anomalistycznego wynosi 27<sup>d<\/sup>13<sup>h<\/sup>18<sup>m<\/sup>33<sup>s<\/sup> [9]. W wyniku perturbacji orbity d\u0142ugo\u015b\u0107 miesi\u0105ca nie jest sta\u0142a. G\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em zaburze\u0144 jest S\u0142o\u0144ce. Kiedy r\u00f3\u017cnica w d\u0142ugo\u015bci ekliptycznej S\u0142o\u0144ca i perygeum wynosi 0\u00b0 lub 180\u00b0 w\u00f3wczas d\u0142ugo\u015b\u0107 miesi\u0105ca anomalistycznego jest najd\u0142u\u017csza i wynosi 28,5 dnia [9]. Przy r\u00f3\u017cnicy w d\u0142ugo\u015bci wynosz\u0105cej 90\u00b0 lub 270\u00b0 miesi\u0105c anomalistyczny jest kr\u00f3tszy od \u015bredniego miesi\u0105ca anomalistycznego. Poniewa\u017c S\u0142o\u0144ce powoduje perturbacje w zwi\u0105zku z tym odleg\u0142o\u015b\u0107 Ziemi od S\u0142o\u0144ca r\u00f3wnie\u017c b\u0119dzie wp\u0142ywa\u0107 na okres jaki up\u0142ywa mi\u0119dzy dwoma przej\u015bciami Ksi\u0119\u017cyca przez perygeum orbity. Kiedy r\u00f3\u017cnica w d\u0142ugo\u015bci ekliptycznej perygeum Ksi\u0119\u017cyca i peryhelium Ziemi wynosi 0\u00b0 w\u00f3wczas d\u0142ugo\u015b\u0107 miesi\u0105ca anomalistycznego jest ekstremalnie d\u0142uga i wynosi 28 dni 13 godzin [10]. Najkr\u00f3tszy miesi\u0105c anomalistyczny wynosi 24 dni i 16 godzin [10]. Jako ciekawostk\u0119, mo\u017cna rozpatrze\u0107 interwa\u0142 czasu mi\u0119dzy dwoma przej\u015bciami Ksi\u0119\u017cyca przez apogeum orbity. Okazuje si\u0119, \u017ce zmienno\u015b\u0107 r\u00f3\u017cnicy interwa\u0142\u00f3w czasu (r\u00f3\u017cnica czasu mi\u0119dzy aktualn\u0105 i \u015bredni\u0105 d\u0142ugo\u015bci\u0105 miesi\u0105ca anomalistycznego) mi\u0119dzy dwoma przej\u015bciami Ksi\u0119\u017cyca przez apogeum jest mniejsza w por\u00f3wnaniu z r\u00f3\u017cnic\u0105 interwa\u0142\u00f3w czasowych przej\u015bcia Ksi\u0119\u017cyca przez perygeum i waha si\u0119 od 26 dni i 23,5 godzin do 27 dni i 21,5 godzin [10].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt;\"><img loading=\"lazy\" class=\"wp-image-40401 aligncenter\" src=\"\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-mapa-krag-opis-wygenerowany-au.png\" alt=\"Obraz zawieraj\u0105cy mapa, kr\u0105g\n\nOpis wygenerowany automatycznie\" width=\"349\" height=\"490\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-mapa-krag-opis-wygenerowany-au.png 493w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-mapa-krag-opis-wygenerowany-au-214x300.png 214w\" sizes=\"(max-width: 349px) 100vw, 349px\" \/> <img loading=\"lazy\" class=\"wp-image-40402 aligncenter\" src=\"\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-mapa-linia-opis-wygenerowany-a.png\" alt=\"Obraz zawieraj\u0105cy mapa, linia\n\nOpis wygenerowany automatycznie\" width=\"342\" height=\"488\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-mapa-linia-opis-wygenerowany-a.png 483w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-mapa-linia-opis-wygenerowany-a-210x300.png 210w\" sizes=\"(max-width: 342px) 100vw, 342px\" \/><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Ryc. 1. Zachodni i wschodni pas libracyjny. \u0179r\u00f3d\u0142o: Tomasz \u015aci\u0119\u017cor, <em>Almanach Astronomiczny na rok 2024<\/em>, PTA, Warszawa, 2023.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt;\"><img loading=\"lazy\" width=\"658\" height=\"647\" class=\"wp-image-40403 aligncenter\" src=\"\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-tekst-zrzut-ekranu-diagram-li.png\" alt=\"Obraz zawieraj\u0105cy tekst, zrzut ekranu, diagram, linia\n\nOpis wygenerowany automatycznie\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-tekst-zrzut-ekranu-diagram-li.png 658w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-tekst-zrzut-ekranu-diagram-li-300x295.png 300w\" sizes=\"(max-width: 658px) 100vw, 658px\" \/> <img loading=\"lazy\" width=\"994\" height=\"649\" class=\"wp-image-40404 aligncenter\" src=\"\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-tekst-diagram-plan-linia-opi.png\" alt=\"Obraz zawieraj\u0105cy tekst, diagram, Plan, linia\n\nOpis wygenerowany automatycznie\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-tekst-diagram-plan-linia-opi.png 994w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-tekst-diagram-plan-linia-opi-300x196.png 300w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-tekst-diagram-plan-linia-opi-768x501.png 768w\" sizes=\"(max-width: 994px) 100vw, 994px\" \/><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Ryc. 2. D\u0142ugo\u015b\u0107 miesi\u0105ca anomalistycznego na przestrzeni 5000 lat (histogram &#8211; lewy) i w okresie 2008-2010 (prawy). \u0179r\u00f3d\u0142o: Fred Espenak and Jean Meeus, <em>Five Millennium Catalog of Solar Eclipses: -1999 to +3000 (2000 BCE to 3000 CE)-Revised,<\/em> NASA\/TP &#8211; 2009-214174.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Szeroko\u015b\u0107 zachodniego lub wschodniego pasa libracyjnego zale\u017ce\u0107 b\u0119dzie od mimo\u015brodu orbity ksi\u0119\u017cycowej. Wiadomo, \u017ce Ksi\u0119\u017cyc porusza si\u0119 po orbicie o \u015brednim mimo\u015brodzie 0,0549. Jednak w wyniku perturbacji jego orbity warto\u015b\u0107 mimo\u015brodu si\u0119 zmienia. Z analizy obejmuj\u0105cej 5000 lat przeprowadzonej przez Jeana Meeusa wynika, \u017ce warto\u015b\u0107 mimo\u015brodu zmienia si\u0119 w granicach 0,0255 do 0,0775 [6,9]. Ekscentryczno\u015b\u0107 orbity ksi\u0119\u017cycowej osi\u0105ga maksimum, kiedy o\u015b w\u0119z\u0142\u00f3w pokrywa si\u0119 z kierunkiem S\u0142o\u0144ca, czyli kiedy d\u0142ugo\u015b\u0107 ekliptyczna S\u0142o\u0144ca i perygeum jest taka sama lub wynosi 180\u00b0. Minimum mimo\u015brodu orbity jest osi\u0105gany wtedy, kiedy o\u015b w\u0119z\u0142\u00f3w jest prostopad\u0142a do kierunku S\u0142o\u0144ca (r\u00f3\u017cnica w d\u0142ugo\u015bci ekliptycznej S\u0142o\u0144ca i perygeum wynosi 90\u00b0 lub 270\u00b0).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt;\"><img loading=\"lazy\" width=\"1410\" height=\"844\" class=\"wp-image-40405 aligncenter\" src=\"\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-diagram-rysowanie-linia-szkic.png\" alt=\"Obraz zawieraj\u0105cy diagram, rysowanie, linia, szkic\n\nOpis wygenerowany automatycznie\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-diagram-rysowanie-linia-szkic.png 1410w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-diagram-rysowanie-linia-szkic-300x180.png 300w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-diagram-rysowanie-linia-szkic-1024x613.png 1024w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-diagram-rysowanie-linia-szkic-768x460.png 768w\" sizes=\"(max-width: 1410px) 100vw, 1410px\" \/><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Ryc. 3. Maksimum mimo\u015brodu orbity wyst\u0119puje wtedy, kiedy o\u015b w\u0119z\u0142\u00f3w pokrywa si\u0119 z kierunkiem do S\u0142o\u0144ca (A) oraz (C). Minimum mimo\u015brodu orbity ksi\u0119\u017cycowej wyst\u0119puje wtedy, kiedy o\u015b w\u0119z\u0142\u00f3w jest prostopad\u0142a do kierunku S\u0142o\u0144ca (B). \u0179r\u00f3d\u0142o: Jean Meeus, Mathematical Astronomy Morsels, Willman-Bell, Inc, 1997.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Czas jaki up\u0142ywa mi\u0119dzy maksimum i minimum mimo\u015brodu wynosi 103 dni, natomiast mi\u0119dzy dwoma maksimami mimo\u015brodu wynosi 205,9 dni [9]. Wraz ze wzrostem mimo\u015brodu pr\u0119dko\u015b\u0107 liniowa jak i k\u0105towa zwi\u0119ksza osi\u0105gaj\u0105c maksimum w perygeum zatem ze wzrostem wielko\u015bci mimo\u015brodu wzrasta szeroko\u015b\u0107 libracyjnego pasa wschodniego i zachodniego. Przy zmniejszaniu mimo\u015brodu zmniejsza si\u0119 szeroko\u015b\u0107 pasa libracyjnego zar\u00f3wno zachodniego i wschodniego.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt;\"><img loading=\"lazy\" width=\"818\" height=\"578\" class=\"wp-image-40406 aligncenter\" src=\"\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-tekst-diagram-linia-wykres-o.png\" alt=\"Obraz zawieraj\u0105cy tekst, diagram, linia, Wykres\n\nOpis wygenerowany automatycznie\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-tekst-diagram-linia-wykres-o.png 818w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-tekst-diagram-linia-wykres-o-300x212.png 300w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-tekst-diagram-linia-wykres-o-768x543.png 768w\" sizes=\"(max-width: 818px) 100vw, 818px\" \/><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Ryc. 4. Odleg\u0142o\u015b\u0107 Ksi\u0119\u017cyca w perygeum i apogeum orbity w funkcji r\u00f3\u017cnicy w d\u0142ugo\u015bci ekliptycznej S\u0142o\u0144ca i perygeum. \u0179r\u00f3d\u0142o: Fred Espenak and Jean Meeus, <em>Five Millennium Catalog of Solar Eclipses: -1999 to +3000 (2000 BCE to 3000 CE)-Revised,<\/em> NASA\/TP &#8211; 2009-214174.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt; color: #ff6600; text-decoration: underline;\">Libracje w szeroko\u015bci<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">&nbsp;&nbsp; Drugie prawo Cassiniego t\u0142umaczy libracje w szeroko\u015bci. Z prawa tego dowiadujemy si\u0119, \u017ce o\u015b obrotu Ksi\u0119\u017cyca jest nachylona do p\u0142aszczyzny jego orbity pod k\u0105tem 83\u00b018\u2019 [8] i zachowuje sta\u0142e po\u0142o\u017cenie w przestrzeni. Podczas ruchu orbitalnego Ksi\u0119\u017cyca raz biegun p\u00f3\u0142nocny Ksi\u0119\u017cyca nachylony jest w kierunku Ziemi co umo\u017cliwia obserwowa\u0107 obszary znajduj\u0105ce si\u0119 poza biegun p\u00f3\u0142nocnym. Innym razem biegun po\u0142udniowy Ksi\u0119\u017cyca nachylony jest w kierunku Ziemi i mo\u017cna podziwia\u0107 obszary znajduj\u0105ce si\u0119 za biegunem po\u0142udniowym. Maksymalnie mo\u017cemy obserwowa\u0107 obszary za biegunem do szeroko\u015bci selenograficznej 83\u00b018\u2019. To czy biegun po\u0142udniowy czy p\u00f3\u0142nocny skierowany jest w kierunku Ziemi zale\u017cy od po\u0142o\u017cenia Ksi\u0119\u017cyca na orbicie. Kiedy Ksi\u0119\u017cyc porusza si\u0119 po fragmencie orbity zawartej mi\u0119dzy w\u0119z\u0142em wst\u0119puj\u0105cym i zst\u0119puj\u0105cym (co trwa po\u0142ow\u0119 miesi\u0105ca smoczego), czyli kiedy orbita ksi\u0119\u017cycowa przecina p\u00f3\u0142nocne rejony sfery niebieskiej w\u00f3wczas w kierunku Ziemi skierowany jest biegun po\u0142udniowy Ksi\u0119\u017cyca. Natomiast kiedy Ksi\u0119\u017cyc porusza si\u0119 po fragmencie orbity mi\u0119dzy w\u0119z\u0142em zst\u0119puj\u0105cym i wst\u0119puj\u0105cym, czyli wtedy, kiedy orbita ksi\u0119\u017cyca przecina po\u0142udniowy obszar sfery niebieskiej (druga po\u0142owa miesi\u0105ca smoczego) w\u00f3wczas w kierunku Ziemi skierowany jest biegun p\u00f3\u0142nocny Ksi\u0119\u017cyca. Analizuj\u0105c ruch wybranego punktu na powierzchni Ksi\u0119\u017cyca wzgl\u0119dem ziemskiego obserwatora cz\u0142owiek odnosi wra\u017canie jakby wybrany punkt (ale tak\u017ce ca\u0142a bry\u0142a Srebrnego Globu) wykonywa\u0142 ruch drgaj\u0105cy w kierunku p\u00f3\u0142noc-po\u0142udnie. Okres libracji w d\u0142ugo\u015bci r\u00f3wna si\u0119 miesi\u0105cowi smoczemu, czyli okresowi jako up\u0142ywa mi\u0119dzy dwoma przej\u015bciami Ksi\u0119\u017cyca przez w\u0119ze\u0142 swojej orbity, kt\u00f3ry jest kr\u00f3tszy od miesi\u0105ca gwiazdowego, a to dlatego, \u017ce ruch w\u0119z\u0142\u00f3w odbywa si\u0119 w kierunku przeciwnym (ruchem retrogradacyjnym) do kierunku ruchu Ksi\u0119\u017cyca. Libracj\u0119 w szeroko\u015bci zosta\u0142a odkryta w 1637 roku przez Galileusza. \u015arednia d\u0142ugo\u015b\u0107 miesi\u0105ca smoczego wynosi 27<sup>h<\/sup>05<sup>m<\/sup>05<sup>m<\/sup>36<sup>s<\/sup> [9]. W wyniku perturbacji orbity ksi\u0119\u017cycowej d\u0142ugo\u015b\u0107 miesi\u0105ca smoczego zmienia si\u0119. Najd\u0142u\u017csze miesi\u0105ce smocze wyst\u0119puj\u0105, kiedy \u015brednia d\u0142ugo\u015b\u0107 ekliptyczna S\u0142o\u0144ca i w\u0119z\u0142a wst\u0119puj\u0105cego wynosi 0\u00b0 lub 180\u00b0. Najkr\u00f3tszy, kiedy r\u00f3\u017cnica w \u015bredniej d\u0142ugo\u015bci ekliptycznej S\u0142o\u0144ca i w\u0119z\u0142a wst\u0119puj\u0105cego wynosi 90\u00b0 i 270\u00b0. Okres zmian w d\u0142ugo\u015bci miesi\u0105ca smoczego wywo\u0142anych powy\u017cszymi czynnikami wynosi 173,3 dnia. Na d\u0142ugo\u015b\u0107 miesi\u0105ca smoczego wp\u0142ywa tak\u017ce po\u0142o\u017cenie perygeum orbity ksi\u0119\u017cycowej wzgl\u0119dem w\u0119z\u0142a wst\u0119puj\u0105cego. Najwi\u0119ksze ekstrema w d\u0142ugo\u015bci miesi\u0105ca smoczego wyst\u0119puj\u0105 wtedy, kiedy k\u0105t mi\u0119dzy perygeum i w\u0119z\u0142em wynosi zero, czyli wtedy, kiedy linia apsyd pokrywa si\u0119 z osi\u0105 w\u0119z\u0142\u00f3w. Najmniejsze ekstrema w miesi\u0105cu smoczym wyst\u0119puj\u0105 wtedy, kiedy o\u015b w\u0119z\u0142\u00f3w i linia apsyd s\u0105 wzajemnie prostopad\u0142e [9]. Okres zmian w d\u0142ugo\u015bci miesi\u0105ca smoczego wywo\u0142any powy\u017cszym efektem wynosi 2190,35 dnia. Na d\u0142ugo\u015b\u0107 miesi\u0105ca smoczego wp\u0142ynie tak\u017ce na\u0142o\u017cenie si\u0119 obu efekt\u00f3w, czyli wtedy kiedy d\u0142ugo\u015b\u0107 ekliptyczna S\u0142o\u0144ca, w\u0119z\u0142a wst\u0119puj\u0105cego oraz perygeum jest taka sama.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt;\"><img loading=\"lazy\" width=\"512\" height=\"637\" class=\"wp-image-40407 aligncenter\" src=\"\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-krag-tekst-opis-wygenerowany-a.png\" alt=\"Obraz zawieraj\u0105cy kr\u0105g, tekst\n\nOpis wygenerowany automatycznie\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-krag-tekst-opis-wygenerowany-a.png 512w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-krag-tekst-opis-wygenerowany-a-241x300.png 241w\" sizes=\"(max-width: 512px) 100vw, 512px\" \/> <img loading=\"lazy\" width=\"516\" height=\"636\" class=\"wp-image-40408 aligncenter\" src=\"\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-krag-kolo-opis-wygenerowany-au.png\" alt=\"Obraz zawieraj\u0105cy kr\u0105g, ko\u0142o\n\nOpis wygenerowany automatycznie\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-krag-kolo-opis-wygenerowany-au.png 516w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-krag-kolo-opis-wygenerowany-au-243x300.png 243w\" sizes=\"(max-width: 516px) 100vw, 516px\" \/><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Ryc. 5. P\u00f3\u0142nocny i po\u0142udniowy pas libracyjny. \u0179r\u00f3d\u0142o: Tomasz \u015aci\u0119\u017cor, <em>Almanach Astronomiczny na rok 2024<\/em>, PTA, Warszawa, 2023.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt;\"><img loading=\"lazy\" width=\"882\" height=\"600\" class=\"wp-image-40409 aligncenter\" src=\"\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-tekst-diagram-linia-wykres-o-1.png\" alt=\"Obraz zawieraj\u0105cy tekst, diagram, linia, Wykres\n\nOpis wygenerowany automatycznie\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-tekst-diagram-linia-wykres-o-1.png 882w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-tekst-diagram-linia-wykres-o-1-300x204.png 300w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-tekst-diagram-linia-wykres-o-1-768x522.png 768w\" sizes=\"(max-width: 882px) 100vw, 882px\" \/><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Ryc. 6. D\u0142ugo\u015b\u0107 miesi\u0105ca smoczego w zale\u017cno\u015bci od r\u00f3\u017cnicy \u015bredniej d\u0142ugo\u015bci ekliptycznej S\u0142o\u0144ca i w\u0119z\u0142a wst\u0119puj\u0105cego. \u0179r\u00f3d\u0142o: \u0179r\u00f3d\u0142o: Fred Espenak and Jean Meeus, <em>Five Millennium Catalog of Solar Eclipses: -1999 to +3000 (2000 BCE to 3000 CE)-Revised,<\/em> NASA\/TP &#8211; 2009-214174.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt;\"><img loading=\"lazy\" width=\"1043\" height=\"703\" class=\"wp-image-40410 aligncenter\" src=\"\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-tekst-diagram-linia-rownolegl.png\" alt=\"Obraz zawieraj\u0105cy tekst, diagram, linia, R\u00f3wnolegle\n\nOpis wygenerowany automatycznie\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-tekst-diagram-linia-rownolegl.png 1043w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-tekst-diagram-linia-rownolegl-300x202.png 300w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-tekst-diagram-linia-rownolegl-1024x690.png 1024w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-tekst-diagram-linia-rownolegl-768x518.png 768w\" sizes=\"(max-width: 1043px) 100vw, 1043px\" \/><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Ryc. 7. D\u0142ugo\u015b\u0107 miesi\u0105ca smoczego w zale\u017cno\u015bci od r\u00f3\u017cnicy \u015bredniej d\u0142ugo\u015bci ekliptycznej perygeum i w\u0119z\u0142a wst\u0119puj\u0105cego. \u0179r\u00f3d\u0142o: \u0179r\u00f3d\u0142o: Fred Espenak and Jean Meeus, <em>Five Millennium Catalog of Solar Eclipses: -1999 to +3000 (2000 BCE to 3000 CE)-Revised,<\/em> NASA\/TP &#8211; 2009-214174.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Z analizy okresu obejmuj\u0105cego 5000 lat wynika, \u017ce najkr\u00f3tszy miesi\u0105c smoczy wynosi 27 dni 5 minut i 45,6 sekund, natomiast najd\u0142u\u017cszy miesi\u0105c smoczy wynosi 27 dni 11 godzin 41 minut 16,8 sekund [9]. Poniewa\u017c linia apsyd porusza si\u0119 w przestrzeni ruchem dyrekcyjnym, a o\u015b w\u0119z\u0142\u00f3w ruchem retrogradacyjnym to \u015bredni czas jaki up\u0142ywa mi\u0119dzy dwoma po\u0142o\u017ceniami, kiedy perygeum pokrywa si\u0119 z w\u0119z\u0142em wst\u0119puj\u0105cym wynosi 2190,35 dnia [9]. Szeroko\u015b\u0107 p\u00f3\u0142nocnego i po\u0142udniowego pasa libracyjnego zale\u017cy tak\u017ce r\u00f3\u017cnicy w d\u0142ugo\u015bci ekliptycznej w\u0119z\u0142a wst\u0119puj\u0105cego i punktu r\u00f3wnonocy wiosennej (punkt Barana). Kiedy w\u0119ze\u0142 wst\u0119puj\u0105cy znajduje si\u0119 w punkcie Barana w\u00f3wczas szeroko\u015b\u0107 p\u00f3\u0142nocnego i po\u0142udniowego pasa libracyjnego b\u0119dzie najwi\u0119ksza. Kiedy r\u00f3\u017cnica w d\u0142ugo\u015bci ekliptycznej w\u0119z\u0142a wst\u0119puj\u0105cego i punktu Barana wyniesie 180\u00b0 w\u00f3wczas szeroko\u015b\u0107 p\u00f3\u0142nocnego i po\u0142udniowego pasa libracyjnego osi\u0105ga najmniejsze rozmiary.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt; color: #ff6600; text-decoration: underline;\">Libracje dzienne (paralaktyczne)<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">&nbsp;&nbsp; Trzecim rodzajem libracji jest libracja dzienna lub inaczej paralaktyczna. Ten rodzaj libracji jest zale\u017cy od po\u0142o\u017cenia Ksi\u0119\u017cyca nad horyzontem, a to jest zwi\u0105zane z ruchem obrotowym Ziemi wok\u00f3\u0142 w\u0142asnej osi oraz od po\u0142o\u017cenia obserwatora na powierzchni Ziemi. Obserwuj\u0105c wybrany punkt na powierzchni Ksi\u0119\u017cyca z dw\u00f3ch r\u00f3\u017cnych po\u0142o\u017ce\u0144 na Ziemi lub przy dw\u00f3ch r\u00f3\u017cnych po\u0142o\u017ceniach Ksi\u0119\u017cyca na sferze niebieskim w danym punkcie na powierzchni Ziemi zauwa\u017cy\u0107 mo\u017cna, \u017ce po\u0142o\u017cenie np. wybranego punktu na powierzchni Ksi\u0119\u017cyca wzgl\u0119dem obserwatora ziemskiego zmieni si\u0119. Wielko\u015b\u0107 libracji dziennych r\u00f3wne s\u0105 paralaksie geocentrycznej, kt\u00f3ra maksymalnie mo\u017ce osi\u0105ga\u0107 warto\u015b\u0107 1\u00b001,5\u2019 [11]. Kiedy Ksi\u0119\u017cyc wschodzi obserwator znajduj\u0105cy si\u0119 na powierzchni Ziemi b\u0119dzie widzia\u0142 obszar znajduj\u0105cy si\u0119 za zachodnim brzegu tarczy Ksi\u0119\u017cyca w por\u00f3wnaniu z obserwatorem, kt\u00f3ry by zosta\u0142 umieszczony w centrum Ziemi. Kiedy Ksi\u0119\u017cyc zachodzi w\u00f3wczas obserwator z powierzchni Ziemi b\u0119dzie mia\u0142 mo\u017cliwo\u015b\u0107 zajrze\u0107 za wschodni brzeg tarczy Ksi\u0119\u017cycowej [7]. Okres libracji paralaktycznych r\u00f3wna si\u0119 obrotowi Ziemi wok\u00f3\u0142 w\u0142asnej osi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt; color: #ff6600; text-decoration: underline;\">Libracje fizyczne<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">&nbsp;&nbsp; Powy\u017csze trzy rodzaje libracje znajduj\u0105 wyt\u0142umaczenie na gruncie trzech empirycznych praw Cassiniego. Jednak, kiedy si\u0119 im dok\u0142adnie przyjrzymy to okazuje si\u0119, \u017ce nie s\u0105 one \u015bci\u015ble spe\u0142nione. Libracje fizyczne s\u0105 skutkiem odst\u0119pstw od ww. praw. W pierwszym prawie Cassiniego stwierdza si\u0119, \u017ce ruch obrotowy Ksi\u0119\u017cyca wok\u00f3\u0142 w\u0142asnej osi jest sta\u0142y co nie jest do ko\u0144ca prawd\u0105. Odst\u0119pstwo od I prawa Cassiniego skutkuje libracjami fizycznymi wymuszonymi w d\u0142ugo\u015bci [5]. Obecnie wiadomo, \u017ce nachylenie p\u0142aszczyzny r\u00f3wnika Ksi\u0119\u017cyca wzgl\u0119dem p\u0142aszczyzny ekliptyki r\u00f3wnie\u017c nie sta\u0142e i waha si\u0119 w granicach \u00b124\u201d [11], co skutkuje fizycznymi libracjami wymuszonymi w nachyleniu i jest to efekt odst\u0119pstwa od II prawa Cassiniego [5]. Po\u0142o\u017cenie w\u0119z\u0142\u00f3w orbity i p\u0142aszczyzny r\u00f3wnika ksi\u0119\u017cycowego r\u00f3wnie\u017c nie zachowuj\u0105 sta\u0142ego po\u0142o\u017cenia wzgl\u0119dem siebie co prowadzi do fizycznych libracji wymuszonych w w\u0119\u017ale i jest to efekt odst\u0119pstwa od III praca Cassiniego [5]. Dodatkowo nale\u017cy uwzgl\u0119dni\u0107 niesta\u0142o\u015b\u0107 po\u0142o\u017cenia osi obrotu Ksi\u0119\u017cyca w jego wn\u0119trzu co prowadzi do fizycznych libracji dowolnych (swobodna nutacja osi ksi\u0119\u017cycowej), kt\u00f3re odpowiadaj\u0105 perturbacji Eulera. Maksymalne libracje fizyczne wynosz\u0105 do 2\u2019 d\u0142ugo\u015bci selenograficznej i do 3\u2019 szeroko\u015bci selenograficznej [6].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">W wyniku tych czterech rodzaj\u00f3w libracji obserwator ziemski mo\u017ce obserwowa\u0107 59% powierzchni.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Ca\u0142o\u015b\u0107 komponuje si\u0119 w do\u015b\u0107 skomplikowany obraz ruchu Ksi\u0119\u017cyca i widoczno\u015b\u0107 jego powierzchni z Ziemi, opisany jako chybotanie, chwianie si\u0119 (ang. <em>wobbling<\/em>). Mo\u017cna go podejrze\u0107 na stronie APOD (Astronomical Picture Of the Day) z 1999 r.: <a href=\"https:\/\/apod.nasa.gov\/apod\/ap991108.html\">https:\/\/apod.nasa.gov\/apod\/ap991108.html<\/a><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Z ca\u0142ej tej opowie\u015bci warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce libracja powy\u017cej 10 stopni (z\u0142o\u017cenie libracji w d\u0142ugo\u015bci i w szeroko\u015bci) oznacza, \u017ce brzeg zazwyczaj niewidocznej dla nas cz\u0119\u015bci tarczy ksi\u0119\u017cycowej jednak ku nam si\u0119 zwraca. Katalogi zazwyczaj podaj\u0105 w\u0142a\u015bnie libracj\u0119 w d\u0142ugo\u015bci i libracj\u0119 w szeroko\u015bci jako miary odchylenia pocz\u0105tku wsp\u00f3\u0142rz\u0119dnych ksi\u0119\u017cycowych (takiego ksi\u0119\u017cycowego Greenwich) od kierunku wprost na Ziemi\u0119.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">I takie w\u0142a\u015bnie wydarzenie ma zaj\u015b\u0107 4 marca 2024 roku. Czwartego marca 2024 roku o godzinie 22 libracje osi\u0105gn\u0105 warto\u015b\u0107 10\u00b012\u2019. W\u00f3wczas maksymalnie o\u015bwietlony b\u0119dzie sektor Sinus Iridium [12].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt;\"><img loading=\"lazy\" width=\"1125\" height=\"749\" class=\"wp-image-40411 aligncenter\" src=\"\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-ksiezyc-obiekt-astronomiczny-p.png\" alt=\"Obraz zawieraj\u0105cy ksi\u0119\u017cyc, Obiekt astronomiczny, planeta, kula\n\nOpis wygenerowany automatycznie\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-ksiezyc-obiekt-astronomiczny-p.png 1125w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-ksiezyc-obiekt-astronomiczny-p-300x200.png 300w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-ksiezyc-obiekt-astronomiczny-p-1024x682.png 1024w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-ksiezyc-obiekt-astronomiczny-p-768x511.png 768w\" sizes=\"(max-width: 1125px) 100vw, 1125px\" \/><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Ryc. 8. Obszar libracyjny, kt\u00f3ry w danym momencie \u201ewy\u0142oni si\u0119\u201d na brzegu tarczy Ksi\u0119\u017cyca. \u0179r\u00f3d\u0142o: Tomasz \u015aci\u0119\u017cor, <em>Almanach Astronomiczny na rok 2024<\/em>, PTA, Warszawa, 2023.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt; color: #ff6600; text-decoration: underline;\">Krzywe kre\u015blone przez punkty na powierzchni Ksi\u0119\u017cyca w wyniku libracji<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">&nbsp;&nbsp; Powy\u017cej przedstawiono mechanizm libracji optycznych oraz fizycznych. W ruchu orbitalnym Ksi\u0119\u017cyc doznaje libracji zar\u00f3wno w d\u0142ugo\u015bci, szeroko\u015bci, paralaktycznej oraz fizycznych. Zatem punktu na powierzchni Ksi\u0119\u017cyca obserwowane przez cz\u0142owieka z Ziemi b\u0119dzie zakre\u015bla\u0142 ciekawe krzywe, kt\u00f3re powstaj\u0105 w wyniku z\u0142o\u017cenia wszystkich libracji. Libracje fizyczne oraz paralaktyczn\u0105 pomi\u0144my w naszych rozwa\u017caniach a to dlatego, \u017ce ich wp\u0142yw na kszta\u0142t trajektorii punktu wzgl\u0119dem obserwatora b\u0119dzie nieznaczny. Rozwa\u017cmy punkt znajduj\u0105cy si\u0119 na \u015brodku tarczy ksi\u0119\u017cycowej, czyli punkt o wsp\u00f3\u0142rz\u0119dnych 0\u00b0 szeroko\u015bci i d\u0142ugo\u015bci selenograficznej.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Rozwa\u017cmy sytuacj\u0119, kiedy Ksi\u0119\u017cyc znajduje si\u0119 w perygeum orbity oraz przechodzi przez w\u0119ze\u0142 wst\u0119puj\u0105cy orbity, czyli d\u0142ugo\u015b\u0107 ekliptyczna perygeum i w\u0119z\u0142a wst\u0119puj\u0105cego jest taka sama. Kiedy Ksi\u0119\u017cyc oddala si\u0119 od perygeum orbity oraz od w\u0119z\u0142a wst\u0119puj\u0105cego w\u00f3wczas punkt na powierzchni Ksi\u0119\u017cyca b\u0119dzie porusza\u0142 si\u0119 wzgl\u0119dem obserwatora na Ziemi po krzywej b\u0119d\u0105c\u0105 z\u0142o\u017ceniem ruchu punktu w kierunku wschodnim (libracja w d\u0142ugo\u015bci) i w kierunku p\u00f3\u0142nocnym (libracja w szeroko\u015bci). Kiedy Ksi\u0119\u017cyc b\u0119dzie oddala\u0142 si\u0119 od apogeum oraz od w\u0119z\u0142a zst\u0119puj\u0105cego w\u00f3wczas punkt na powierzchni Ksi\u0119\u017cyca b\u0119dzie porusza\u0142 si\u0119 w kierunku zachodnim (libracja w d\u0142ugo\u015bci) i w kierunku po\u0142udniowym (libracja w szeroko\u015bci). Z\u0142o\u017cenie tych dw\u00f3ch libracji spowoduje, \u017ce punkt obserwowany z Ziemi b\u0119dzie pozornie porusza\u0142 si\u0119 po linii prostej (jak w przyk\u0142adzie na ryc. 1. October 1994) [6]. Podobny kszta\u0142t pozornej trajektorii b\u0119dzie mo\u017cna obserwowa\u0107, kiedy d\u0142ugo\u015bci ekliptyczne perygeum i d\u0142ugo\u015b\u0107 w\u0119z\u0142a wst\u0119puj\u0105cego b\u0119d\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0107 o 180\u00b0. Jest to sytuacja, kiedy Ksi\u0119\u017cyc jest w perygeum orbity i w w\u0119\u017ale zst\u0119puj\u0105cym. Kiedy Ksi\u0119\u017cyc oddala si\u0119 od Ziemi (od perygeum) poruszaj\u0105c si\u0119 po po\u0142udniowej sferze niebieskiej, czyli od w\u0119z\u0142a zst\u0119puj\u0105cego do wst\u0119puj\u0105cego, w\u00f3wczas punkt pozornie b\u0119dzie porusza\u0142 si\u0119 w kierunku wschodnim (libracja w d\u0142ugo\u015bci) i na po\u0142udnie (libracja w szeroko\u015bci). Z\u0142o\u017cenie tych dw\u00f3ch pozornych ponownie spowoduje, \u017ce pozorna trajektoria b\u0119dzie lini\u0105 prost\u0105, ale innej orientacji (jak w przyk\u0142adzie na ryc. 1. September 1997) [6]. Kiedy r\u00f3\u017cnica w d\u0142ugo\u015bci ekliptycznej perygeum i w\u0119z\u0142a wst\u0119puj\u0105cego zwi\u0119ksza si\u0119 od zera w\u00f3wczas pozorna trajektoria zaczyna przypomina\u0107 zdeformowan\u0105 niezamkni\u0119t\u0105 lub zamkni\u0119t\u0105 krzyw\u0105, kt\u00f3rej ma\u0142a \u201ep\u00f3\u0142o\u015b\u201d zwi\u0119ksza si\u0119 wraz ze zwi\u0119kszaniem si\u0119 r\u00f3\u017cnicy w d\u0142ugo\u015bci ekliptycznej perygeum oraz w\u0119z\u0142a wst\u0119puj\u0105cego. Zakre\u015blana p\u0119tla osi\u0105ga maksymalne rozmiary wtedy, kiedy o\u015b linii apsyd i linii w\u0119z\u0142\u00f3w jest prostopad\u0142a wzgl\u0119dem siebie (jak w przyk\u0142adzie na ryc. 1. March 1996) [6]. Przy dalszym zwi\u0119kszaniu r\u00f3\u017cnicy w d\u0142ugo\u015bci ekliptycznej perygeum i w\u0119z\u0142a wst\u0119puj\u0105cego ma\u0142a \u201ep\u00f3\u0142o\u015b\u201d zakre\u015blanej krzywej zacznie male\u0107, zdeformowany owal b\u0119dzie coraz w\u0119\u017cszy. Kiedy perygeum orbity pokrywa si\u0119 z w\u0119z\u0142em zst\u0119puj\u0105cym co oznacza, \u017ce kiedy Ksi\u0119\u017cyc znajduje si\u0119 w perygeum orbity jest r\u00f3wnocze\u015bnie w w\u0119\u017ale zst\u0119puj\u0105cym swojej orbity w\u00f3wczas pozorna trajektoria jest lini\u0105 prost\u0105 (jak w przyk\u0142adzie na ryc. 1. September 1997) [6]. Kiedy r\u00f3\u017cnica w d\u0142ugo\u015bci ekliptyczna perygeum i w\u0119z\u0142a zst\u0119puj\u0105cego si\u0119 zwi\u0119ksza, pozorn\u0105 trajektori\u0105 jest lini\u0105 krzyw\u0105 przypominaj\u0105c\u0105 zdeformowan\u0105 niedomkni\u0119ty owal o zwi\u0119kszaj\u0105cych si\u0119 rozmiarach. Krzywa osi\u0105ga maksymalne rozmiary, kiedy ponownie o\u015b linii w\u0119z\u0142\u00f3w i apsyd s\u0105 prostopad\u0142e wzgl\u0119dem siebie. Kiedy r\u00f3\u017cnica w d\u0142ugo\u015bci ekliptycznej perygeum i w\u0119z\u0142a wst\u0119puj\u0105cego ponownie osi\u0105gnie zero stopni, w\u00f3wczas powracany do stanu wyj\u015bciowego, gdzie pozorn\u0105 trajektori\u0105 punktu na Ksi\u0119\u017cycu wzgl\u0119dem obserwatora na Ziemi jest linia prosta. Zdeformowane owale wynikaj\u0105 z faktu do\u015b\u0107 z\u0142o\u017conego ruchu orbitalnego Ksi\u0119\u017cyca.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\"><img loading=\"lazy\" width=\"470\" height=\"704\" class=\"wp-image-40412 aligncenter\" src=\"\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-diagram-rysowanie-szkic-wzor.png\" alt=\"Obraz zawieraj\u0105cy diagram, rysowanie, szkic, wz\u00f3r\n\nOpis wygenerowany automatycznie\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-diagram-rysowanie-szkic-wzor.png 470w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-diagram-rysowanie-szkic-wzor-200x300.png 200w\" sizes=\"(max-width: 470px) 100vw, 470px\" \/> <img loading=\"lazy\" width=\"471\" height=\"699\" class=\"wp-image-40413 aligncenter\" src=\"\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-diagram-linia-rysowanie-wzor.png\" alt=\"Obraz zawieraj\u0105cy diagram, linia, rysowanie, wz\u00f3r\n\nOpis wygenerowany automatycznie\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-diagram-linia-rysowanie-wzor.png 471w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-diagram-linia-rysowanie-wzor-202x300.png 202w\" sizes=\"(max-width: 471px) 100vw, 471px\" \/><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Ryc. 9. Krzywe kre\u015blone przez wybrany punkt na powierzchni Ksi\u0119\u017cyca wzgl\u0119dem obserwatora w wyniku z\u0142o\u017cenia libracji w d\u0142ugo\u015bci i szeroko\u015bci. \u0179r\u00f3d\u0142o: Jean Meeus, Mathematical Astronomy Morsels, Willman-Bell, Inc, 1997.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Linia apsyd porusza si\u0119 ruchem dyrekcyjnych przesuwaj\u0105c si\u0119 o 0,11140\u00b0 na wsch\u00f3d za\u015b w\u0119z\u0142y ruchem retrogradacyjnym z szybko\u015bci\u0105 0,05295\u00b0 na zach\u00f3d [6,9].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt;\"><img loading=\"lazy\" width=\"1369\" height=\"852\" class=\"wp-image-40414 aligncenter\" src=\"\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-tekst-diagram-linia-wykres-o-2.png\" alt=\"Obraz zawieraj\u0105cy tekst, diagram, linia, Wykres\n\nOpis wygenerowany automatycznie\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-tekst-diagram-linia-wykres-o-2.png 1369w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-tekst-diagram-linia-wykres-o-2-300x187.png 300w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-tekst-diagram-linia-wykres-o-2-1024x637.png 1024w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-tekst-diagram-linia-wykres-o-2-768x478.png 768w\" sizes=\"(max-width: 1369px) 100vw, 1369px\" \/><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Ryc. 10. Zmiana w czasie d\u0142ugo\u015bci ekliptycznej w\u0119z\u0142a wst\u0119puj\u0105cego Ksi\u0119\u017cyca w latach 1996-1998. \u0179r\u00f3d\u0142o: Jean Meeus, Mathematical Astronomy Morsels, Willman-Bell, Inc, 1997.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt;\"><img loading=\"lazy\" width=\"1385\" height=\"847\" class=\"wp-image-40415 aligncenter\" src=\"\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-tekst-czcionka-linia-zrzut-ek.png\" alt=\"Obraz zawieraj\u0105cy tekst, Czcionka, linia, zrzut ekranu\n\nOpis wygenerowany automatycznie\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-tekst-czcionka-linia-zrzut-ek.png 1385w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-tekst-czcionka-linia-zrzut-ek-300x183.png 300w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-tekst-czcionka-linia-zrzut-ek-1024x626.png 1024w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-tekst-czcionka-linia-zrzut-ek-768x470.png 768w\" sizes=\"(max-width: 1385px) 100vw, 1385px\" \/><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Ryc. 11. Zmiana w czasie d\u0142ugo\u015bci ekliptycznej perygeum orbity Ksi\u0119\u017cyca w latach 1996-1998. \u0179r\u00f3d\u0142o: Jean Meeus, Mathematical Astronomy Morsels, Willman-Bell, Inc, 1997.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Proste obliczenia wskazuj\u0105, \u017ce czas jaki up\u0142ywa mi\u0119dzy dwoma kolejnymi po\u0142o\u017ceniami perygeum i w\u0119z\u0142a wst\u0119puj\u0105cego, kiedy ich r\u00f3\u017cnica w d\u0142ugo\u015bci wynosi zero stopni, czyli wtedy, kiedy linia apsyd i osi w\u0119z\u0142\u00f3w pokrywa si\u0119 wynosi 2190,35 dni. Zatem pe\u0142en cykl z\u0142o\u017conych libracji w d\u0142ugo\u015bci i szeroko\u015bci wynosi prawie 6 lat [9].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt;\"><img loading=\"lazy\" width=\"557\" height=\"502\" class=\"wp-image-40416 aligncenter\" src=\"\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-tekst-diagram-zrzut-ekranu-cz.png\" alt=\"Obraz zawieraj\u0105cy tekst, diagram, zrzut ekranu, Czcionka\n\nOpis wygenerowany automatycznie\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-tekst-diagram-zrzut-ekranu-cz.png 557w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-tekst-diagram-zrzut-ekranu-cz-300x270.png 300w\" sizes=\"(max-width: 557px) 100vw, 557px\" \/><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Ryc. 12. Elementy orbity przyk\u0142adowego cia\u0142a niebieskiego \u2013 w naszym przypadku, Ksi\u0119\u017cyca wok\u00f3\u0142 Ziemi. \u0179r\u00f3d\u0142o: Wikipedia.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt; color: #ff6600; text-decoration: underline;\">Rozmaito\u015bci<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">&nbsp;&nbsp; Sama ludowa nazwa Ksi\u0119\u017cyca \u2013 \u201emiesi\u0105c\u201d \u2013 odnosi si\u0119 do faktu, \u017ce fazy Ksi\u0119\u017cyca wyznacza\u0142y rytm miesi\u0119czny a obieg Ziemi wok\u00f3\u0142 S\u0142o\u0144ca \u2013 roczny. Takich \u2018miesi\u0119cy\u201d jest kilka: gwiazdowy (syderyczny), smoczy, synodyczny, anomalistyczny czy tropikalny \u2013 w zale\u017cno\u015bci, jakie zjawisko opisujemy (czy np. ruch w\u0119z\u0142\u00f3w orbity ksi\u0119\u017cycowej, ruch na tle gwiazd, kiedy Ksi\u0119\u017cyc przechodzi przez kolejne perygea, czy kiedy Ksi\u0119\u017cyc przechodzi przez ten sam po\u0142udnik niebieski).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt;\"><img loading=\"lazy\" width=\"472\" height=\"707\" class=\"wp-image-40417 aligncenter\" src=\"\/cmm\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-tekst-ksiazka-czcionka-list.jpeg\" alt=\"Obraz zawieraj\u0105cy tekst, ksi\u0105\u017cka, Czcionka, list\n\nOpis wygenerowany automatycznie\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-tekst-ksiazka-czcionka-list.jpeg 472w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-tekst-ksiazka-czcionka-list-200x300.jpeg 200w\" sizes=\"(max-width: 472px) 100vw, 472px\" \/><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Ryc. 13. Karta tytu\u0142owa I wydania powie\u015bci \u201eFaraon\u201d B. Prusa (pseudonim literacki Aleksandra G\u0142owackiego). \u0179r\u00f3d\u0142o: Wikipedia.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Nieco podobnym do r\u00f3\u017cnych rodzaj\u00f3w miesi\u0119cy jest zjawisko cyklu <em>saros<\/em> za\u0107mie\u0144 S\u0142o\u0144ca. By\u0142 on istotny ze wzgl\u0119du na mo\u017cliwo\u015b\u0107 ich przepowiedzenia (co nie by\u0142o wiedz\u0105 powszechn\u0105) i tym samym, sterowania nastrojami du\u017cych grup ludzkich \u2013 wystarczy przywo\u0142a\u0107 scen\u0119 z \u201eFaraona\u201d Boles\u0142awa Prusa.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt;\"><strong>Literatura:<\/strong><\/span><\/p>\n<ol>\n<li style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">P. Artymowicz, <em>Astrofizyka uk\u0142ad\u00f3w planetarnych<\/em>, PWN, 1995.<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">W. W. Bielecki, Szkicde o ruchach cia\u0142 niebieskich, PWN, 1976.<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">J. Chambers, J. Mittion, <em>Od py\u0142u do \u017cycia \u2013 Pochodzenie i ewolucja Uk\u0142adu S\u0142onecznego<\/em>, PWN, 2018.<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Sz. Szczeniowski, <em>Fizyka do\u015bwiadczalna<\/em> \u2013 cz\u0119\u015b\u0107 I, PWN, 1980.<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">J. Mietelski, <em>Astronomia w geografii<\/em>, PWN, 2001.<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">J. Meeus, <em>Mathematical Astronomy Morsels<\/em>, Willman-Bell, Inc, 1997.<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">E. Rybka, <em>Astronomia og\u00f3lna<\/em>, PWN, wyd. VII, 1983.<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">J. Kreiner, <em>Ziemi i Wszech\u015bwiat \u2013 astronomia nie tylko dla geograf\u00f3w<\/em>, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, Krak\u00f3w, 2009.<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">F. Espenak and J. Meeus, <em>Five Millennium Catalog of Solar Eclipses: -1999 to +3000 (2000 BCE to 3000 CE)-Revised,<\/em> NASA\/TP &#8211; 2009-214174.<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">J. Meeus, <em>Astronomical Algorithms<\/em>, 2<sup>nd<\/sup> Willman-Bell, Inc, 1998.<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Z. Dworak, <em>Z astronomi\u0105 za pan brat<\/em>, Wydawnictwo Iskry, Warszawa, 1989.<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">T. \u015aci\u0119\u017cor, <em>Almanach Astronomiczny na rok 2024<\/em>, PTA, Warszawa, 2023.<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Astronomical Picture of the Day, 8.11.1999.<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Wikimedia Commons.<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">astropical.space.<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">strona: <a href=\"https:\/\/svs.gsfc.nasa.gov\/5187\/\">https:\/\/svs.gsfc.nasa.gov\/5187\/<\/a> z animacj\u0105 libracji Ksi\u0119\u017cyca.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">&#8212; UDOST\u0118PNIJ &#8212;<\/span><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ksi\u0119\u017cyc w wyniku dzia\u0142ania si\u0142 przyp\u0142ywowych ju\u017c dawno osi\u0105gn\u0105\u0142 rotacj\u0119 synchroniczn\u0105 [1,2]. Nasz\u0105 planet\u0119 czeka podobny efekt w przysz\u0142o\u015bci [3,4]. W wyniku rotacji synchronicznej Ksi\u0119\u017cyc zawsze jest zwr\u00f3cony do obserwatora ziemskiego t\u0119 sam\u0105 stron\u0105 (ze wzgl\u0119du na to, \u017ce ruch obrotowy Ksi\u0119\u017cyca wok\u00f3\u0142 w\u0142asnej osi odbywa si\u0119 w tym samym kierunku orbitalnym). Z takim zjawiskiem mamy do czynienia wtedy, kiedy okres obiegu Ksi\u0119\u017cyca wok\u00f3\u0142 Ziemi jest zr\u00f3wnany z okresem obrotu Ksi\u0119\u017cyca wok\u00f3\u0142 w\u0142asnej osi. Jest to tzw. rotacja zwi\u0105zana (lub inaczej synchroniczna). Na pierwszy rzut oka mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce obserwator widzi dok\u0142adnie 50 % jego powierzchni (a dok\u0142adniej nieco mniej, ze wzgl\u0119du na niewielk\u0105 odleg\u0142o\u015b\u0107 od Ziemi) Czy tak jest w rzeczywisto\u015bci? <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":40407,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","template":"templates\/landing.php","meta":{"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"off","ocean_display_header":"off","ocean_header_style":"custom","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"2993","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"off","ocean_display_footer_bottom":"off","ocean_custom_footer_template":"0"},"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v19.5.1 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>#AkademiaCMM - Maksimum libracyjne Ksi\u0119\u017cyca - Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Ksi\u0119\u017cyc w wyniku dzia\u0142ania si\u0142 przyp\u0142ywowych ju\u017c dawno osi\u0105gn\u0105\u0142 rotacj\u0119 synchroniczn\u0105 [1,2]. Nasz\u0105 planet\u0119 czeka podobny efekt w przysz\u0142o\u015bci [3,4]. W wyniku rotacji synchronicznej Ksi\u0119\u017cyc zawsze jest zwr\u00f3cony do obserwatora ziemskiego t\u0119 sam\u0105 stron\u0105 (ze wzgl\u0119du na to, \u017ce ruch obrotowy Ksi\u0119\u017cyca wok\u00f3\u0142 w\u0142asnej osi odbywa si\u0119 w tym samym kierunku orbitalnym). Z takim zjawiskiem mamy do czynienia wtedy, kiedy okres obiegu Ksi\u0119\u017cyca wok\u00f3\u0142 Ziemi jest zr\u00f3wnany z okresem obrotu Ksi\u0119\u017cyca wok\u00f3\u0142 w\u0142asnej osi. Jest to tzw. rotacja zwi\u0105zana (lub inaczej synchroniczna). Na pierwszy rzut oka mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce obserwator widzi dok\u0142adnie 50 % jego powierzchni (a dok\u0142adniej nieco mniej, ze wzgl\u0119du na niewielk\u0105 odleg\u0142o\u015b\u0107 od Ziemi) Czy tak jest w rzeczywisto\u015bci?\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=40400\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"#AkademiaCMM - Maksimum libracyjne Ksi\u0119\u017cyca\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Ksi\u0119\u017cyc w wyniku dzia\u0142ania si\u0142 przyp\u0142ywowych ju\u017c dawno osi\u0105gn\u0105\u0142 rotacj\u0119 synchroniczn\u0105 [1,2]. Nasz\u0105 planet\u0119 czeka podobny efekt w przysz\u0142o\u015bci [3,4]. W wyniku rotacji synchronicznej Ksi\u0119\u017cyc zawsze jest zwr\u00f3cony do obserwatora ziemskiego t\u0119 sam\u0105 stron\u0105 (ze wzgl\u0119du na to, \u017ce ruch obrotowy Ksi\u0119\u017cyca wok\u00f3\u0142 w\u0142asnej osi odbywa si\u0119 w tym samym kierunku orbitalnym). Z takim zjawiskiem mamy do czynienia wtedy, kiedy okres obiegu Ksi\u0119\u017cyca wok\u00f3\u0142 Ziemi jest zr\u00f3wnany z okresem obrotu Ksi\u0119\u017cyca wok\u00f3\u0142 w\u0142asnej osi. Jest to tzw. rotacja zwi\u0105zana (lub inaczej synchroniczna). Na pierwszy rzut oka mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce obserwator widzi dok\u0142adnie 50 % jego powierzchni (a dok\u0142adniej nieco mniej, ze wzgl\u0119du na niewielk\u0105 odleg\u0142o\u015b\u0107 od Ziemi) Czy tak jest w rzeczywisto\u015bci?\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=40400\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/Meteoimgw\/\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2024-03-04T07:53:05+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-krag-kolo-opis-wygenerowany-au.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"516\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"636\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:title\" content=\"#AkademiaCMM - Maksimum libracyjne Ksi\u0119\u017cyca\" \/>\n<meta name=\"twitter:description\" content=\"Ksi\u0119\u017cyc w wyniku dzia\u0142ania si\u0142 przyp\u0142ywowych ju\u017c dawno osi\u0105gn\u0105\u0142 rotacj\u0119 synchroniczn\u0105 [1,2]. Nasz\u0105 planet\u0119 czeka podobny efekt w przysz\u0142o\u015bci [3,4]. W wyniku rotacji synchronicznej Ksi\u0119\u017cyc zawsze jest zwr\u00f3cony do obserwatora ziemskiego t\u0119 sam\u0105 stron\u0105 (ze wzgl\u0119du na to, \u017ce ruch obrotowy Ksi\u0119\u017cyca wok\u00f3\u0142 w\u0142asnej osi odbywa si\u0119 w tym samym kierunku orbitalnym). Z takim zjawiskiem mamy do czynienia wtedy, kiedy okres obiegu Ksi\u0119\u017cyca wok\u00f3\u0142 Ziemi jest zr\u00f3wnany z okresem obrotu Ksi\u0119\u017cyca wok\u00f3\u0142 w\u0142asnej osi. Jest to tzw. rotacja zwi\u0105zana (lub inaczej synchroniczna). Na pierwszy rzut oka mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce obserwator widzi dok\u0142adnie 50 % jego powierzchni (a dok\u0142adniej nieco mniej, ze wzgl\u0119du na niewielk\u0105 odleg\u0142o\u015b\u0107 od Ziemi) Czy tak jest w rzeczywisto\u015bci?\" \/>\n<meta name=\"twitter:image\" content=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-krag-kolo-opis-wygenerowany-au.png\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@IMGW_CMM\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"14 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=40400\",\"url\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=40400\",\"name\":\"#AkademiaCMM - Maksimum libracyjne Ksi\u0119\u017cyca - Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#website\"},\"datePublished\":\"2024-03-04T07:31:59+00:00\",\"dateModified\":\"2024-03-04T07:53:05+00:00\",\"description\":\"Ksi\u0119\u017cyc w wyniku dzia\u0142ania si\u0142 przyp\u0142ywowych ju\u017c dawno osi\u0105gn\u0105\u0142 rotacj\u0119 synchroniczn\u0105 [1,2]. Nasz\u0105 planet\u0119 czeka podobny efekt w przysz\u0142o\u015bci [3,4]. W wyniku rotacji synchronicznej Ksi\u0119\u017cyc zawsze jest zwr\u00f3cony do obserwatora ziemskiego t\u0119 sam\u0105 stron\u0105 (ze wzgl\u0119du na to, \u017ce ruch obrotowy Ksi\u0119\u017cyca wok\u00f3\u0142 w\u0142asnej osi odbywa si\u0119 w tym samym kierunku orbitalnym). Z takim zjawiskiem mamy do czynienia wtedy, kiedy okres obiegu Ksi\u0119\u017cyca wok\u00f3\u0142 Ziemi jest zr\u00f3wnany z okresem obrotu Ksi\u0119\u017cyca wok\u00f3\u0142 w\u0142asnej osi. Jest to tzw. rotacja zwi\u0105zana (lub inaczej synchroniczna). Na pierwszy rzut oka mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce obserwator widzi dok\u0142adnie 50 % jego powierzchni (a dok\u0142adniej nieco mniej, ze wzgl\u0119du na niewielk\u0105 odleg\u0142o\u015b\u0107 od Ziemi) Czy tak jest w rzeczywisto\u015bci?\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=40400#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=40400\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=40400#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"#AkademiaCMM &#8211; Maksimum libracyjne Ksi\u0119\u017cyca\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/\",\"name\":\"Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB\",\"description\":\"CMOK-LMM Laboratorium pe\u0142ni pa\u0144stwow\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 hydrologiczno-meteorologiczn\u0105 w zakresie numerycznych prognoz pogody, kt\u00f3rego zadaniem jest konsolidacja kompetencji w obszarze modelowania zjawisk pogodowych oraz dalszego rozwoju numerycznych modeli pogody (NMP).\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#organization\",\"name\":\"Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB\",\"url\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/\",\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/Meteoimgw\/\",\"https:\/\/twitter.com\/IMGW_CMM\"],\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/MODELE_LOGO_UNIFIKACJA_v2.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/MODELE_LOGO_UNIFIKACJA_v2.png\",\"width\":1356,\"height\":365,\"caption\":\"Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"#AkademiaCMM - Maksimum libracyjne Ksi\u0119\u017cyca - Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB","description":"Ksi\u0119\u017cyc w wyniku dzia\u0142ania si\u0142 przyp\u0142ywowych ju\u017c dawno osi\u0105gn\u0105\u0142 rotacj\u0119 synchroniczn\u0105 [1,2]. Nasz\u0105 planet\u0119 czeka podobny efekt w przysz\u0142o\u015bci [3,4]. W wyniku rotacji synchronicznej Ksi\u0119\u017cyc zawsze jest zwr\u00f3cony do obserwatora ziemskiego t\u0119 sam\u0105 stron\u0105 (ze wzgl\u0119du na to, \u017ce ruch obrotowy Ksi\u0119\u017cyca wok\u00f3\u0142 w\u0142asnej osi odbywa si\u0119 w tym samym kierunku orbitalnym). Z takim zjawiskiem mamy do czynienia wtedy, kiedy okres obiegu Ksi\u0119\u017cyca wok\u00f3\u0142 Ziemi jest zr\u00f3wnany z okresem obrotu Ksi\u0119\u017cyca wok\u00f3\u0142 w\u0142asnej osi. Jest to tzw. rotacja zwi\u0105zana (lub inaczej synchroniczna). Na pierwszy rzut oka mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce obserwator widzi dok\u0142adnie 50 % jego powierzchni (a dok\u0142adniej nieco mniej, ze wzgl\u0119du na niewielk\u0105 odleg\u0142o\u015b\u0107 od Ziemi) Czy tak jest w rzeczywisto\u015bci?","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=40400","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"#AkademiaCMM - Maksimum libracyjne Ksi\u0119\u017cyca","og_description":"Ksi\u0119\u017cyc w wyniku dzia\u0142ania si\u0142 przyp\u0142ywowych ju\u017c dawno osi\u0105gn\u0105\u0142 rotacj\u0119 synchroniczn\u0105 [1,2]. Nasz\u0105 planet\u0119 czeka podobny efekt w przysz\u0142o\u015bci [3,4]. W wyniku rotacji synchronicznej Ksi\u0119\u017cyc zawsze jest zwr\u00f3cony do obserwatora ziemskiego t\u0119 sam\u0105 stron\u0105 (ze wzgl\u0119du na to, \u017ce ruch obrotowy Ksi\u0119\u017cyca wok\u00f3\u0142 w\u0142asnej osi odbywa si\u0119 w tym samym kierunku orbitalnym). Z takim zjawiskiem mamy do czynienia wtedy, kiedy okres obiegu Ksi\u0119\u017cyca wok\u00f3\u0142 Ziemi jest zr\u00f3wnany z okresem obrotu Ksi\u0119\u017cyca wok\u00f3\u0142 w\u0142asnej osi. Jest to tzw. rotacja zwi\u0105zana (lub inaczej synchroniczna). Na pierwszy rzut oka mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce obserwator widzi dok\u0142adnie 50 % jego powierzchni (a dok\u0142adniej nieco mniej, ze wzgl\u0119du na niewielk\u0105 odleg\u0142o\u015b\u0107 od Ziemi) Czy tak jest w rzeczywisto\u015bci?","og_url":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=40400","og_site_name":"Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/Meteoimgw\/","article_modified_time":"2024-03-04T07:53:05+00:00","og_image":[{"width":516,"height":636,"url":"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-krag-kolo-opis-wygenerowany-au.png","type":"image\/png"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_title":"#AkademiaCMM - Maksimum libracyjne Ksi\u0119\u017cyca","twitter_description":"Ksi\u0119\u017cyc w wyniku dzia\u0142ania si\u0142 przyp\u0142ywowych ju\u017c dawno osi\u0105gn\u0105\u0142 rotacj\u0119 synchroniczn\u0105 [1,2]. Nasz\u0105 planet\u0119 czeka podobny efekt w przysz\u0142o\u015bci [3,4]. W wyniku rotacji synchronicznej Ksi\u0119\u017cyc zawsze jest zwr\u00f3cony do obserwatora ziemskiego t\u0119 sam\u0105 stron\u0105 (ze wzgl\u0119du na to, \u017ce ruch obrotowy Ksi\u0119\u017cyca wok\u00f3\u0142 w\u0142asnej osi odbywa si\u0119 w tym samym kierunku orbitalnym). Z takim zjawiskiem mamy do czynienia wtedy, kiedy okres obiegu Ksi\u0119\u017cyca wok\u00f3\u0142 Ziemi jest zr\u00f3wnany z okresem obrotu Ksi\u0119\u017cyca wok\u00f3\u0142 w\u0142asnej osi. Jest to tzw. rotacja zwi\u0105zana (lub inaczej synchroniczna). Na pierwszy rzut oka mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce obserwator widzi dok\u0142adnie 50 % jego powierzchni (a dok\u0142adniej nieco mniej, ze wzgl\u0119du na niewielk\u0105 odleg\u0142o\u015b\u0107 od Ziemi) Czy tak jest w rzeczywisto\u015bci?","twitter_image":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/obraz-zawierajacy-krag-kolo-opis-wygenerowany-au.png","twitter_site":"@IMGW_CMM","twitter_misc":{"Szacowany czas czytania":"14 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=40400","url":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=40400","name":"#AkademiaCMM - Maksimum libracyjne Ksi\u0119\u017cyca - Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB","isPartOf":{"@id":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#website"},"datePublished":"2024-03-04T07:31:59+00:00","dateModified":"2024-03-04T07:53:05+00:00","description":"Ksi\u0119\u017cyc w wyniku dzia\u0142ania si\u0142 przyp\u0142ywowych ju\u017c dawno osi\u0105gn\u0105\u0142 rotacj\u0119 synchroniczn\u0105 [1,2]. Nasz\u0105 planet\u0119 czeka podobny efekt w przysz\u0142o\u015bci [3,4]. W wyniku rotacji synchronicznej Ksi\u0119\u017cyc zawsze jest zwr\u00f3cony do obserwatora ziemskiego t\u0119 sam\u0105 stron\u0105 (ze wzgl\u0119du na to, \u017ce ruch obrotowy Ksi\u0119\u017cyca wok\u00f3\u0142 w\u0142asnej osi odbywa si\u0119 w tym samym kierunku orbitalnym). Z takim zjawiskiem mamy do czynienia wtedy, kiedy okres obiegu Ksi\u0119\u017cyca wok\u00f3\u0142 Ziemi jest zr\u00f3wnany z okresem obrotu Ksi\u0119\u017cyca wok\u00f3\u0142 w\u0142asnej osi. Jest to tzw. rotacja zwi\u0105zana (lub inaczej synchroniczna). Na pierwszy rzut oka mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce obserwator widzi dok\u0142adnie 50 % jego powierzchni (a dok\u0142adniej nieco mniej, ze wzgl\u0119du na niewielk\u0105 odleg\u0142o\u015b\u0107 od Ziemi) Czy tak jest w rzeczywisto\u015bci?","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=40400#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=40400"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=40400#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"#AkademiaCMM &#8211; Maksimum libracyjne Ksi\u0119\u017cyca"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#website","url":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/","name":"Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB","description":"CMOK-LMM Laboratorium pe\u0142ni pa\u0144stwow\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 hydrologiczno-meteorologiczn\u0105 w zakresie numerycznych prognoz pogody, kt\u00f3rego zadaniem jest konsolidacja kompetencji w obszarze modelowania zjawisk pogodowych oraz dalszego rozwoju numerycznych modeli pogody (NMP).","publisher":{"@id":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#organization","name":"Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB","url":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/","sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/Meteoimgw\/","https:\/\/twitter.com\/IMGW_CMM"],"logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/MODELE_LOGO_UNIFIKACJA_v2.png","contentUrl":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/MODELE_LOGO_UNIFIKACJA_v2.png","width":1356,"height":365,"caption":"Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB"},"image":{"@id":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/40400"}],"collection":[{"href":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=40400"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/40400\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":40431,"href":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/40400\/revisions\/40431"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/40407"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=40400"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}