{"id":31195,"date":"2023-05-30T15:59:31","date_gmt":"2023-05-30T13:59:31","guid":{"rendered":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=31195"},"modified":"2023-05-30T15:59:31","modified_gmt":"2023-05-30T13:59:31","slug":"o-atmosferze-i-pogodzie-marsjanskiej","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=31195","title":{"rendered":"#AkademiaCMM &#8211; O atmosferze i pogodzie marsja\u0144skiej"},"content":{"rendered":"\n<p><\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading has-medium-font-size\"><strong>O atmosferze i pogodzie marsja\u0144skiej<\/strong><\/h2>\n\n\n<div class=\"wp-block-post-date\"><time datetime=\"2023-05-30T15:59:31+02:00\">30 maja 2023<\/time><\/div>\n\n\n<p>Opracowanie: dr Grzegorz Duniec, dr Marcin Kolonko, IMGW-PIB CMM<\/p>\n\n\n\n\n<h1><strong>\u00a0<\/strong><\/h1>\n<p>Pomimo podobie\u0144stwa Marsa do Ziemi pod k\u0105tem d\u0142ugo\u015bci doby gwiazdowej i doby s\u0142onecznej, podobnego k\u0105ta nachylenia osi planety do p\u0142aszczyzny ekliptyki, kt\u00f3ry warunkuje podobny przebieg p\u00f3r roku, to mimo wszystko atmosfera, pogoda i klimat obu planet s\u0105 odmienne. Czytelnik post\u00f3w zamieszczanych na stronie Centrum Modelowania Meteorologicznego o pogodzie na Marsie w pewnej chwili zada sobie pytania: <em>Dlaczego na Marsie atmosfery praktycznie nie ma, a na Ziemi jest? Dlaczego na planecie panuj\u0105 odmienne warunki klimatyczne oraz inna pogoda? <\/em><\/p>\n<p>Mars jest najlepiej \u2013 opr\u00f3cz Ziemi \u2013 poznan\u0105 planet\u0105 w Uk\u0142adzie S\u0142onecznym. Wys\u0142ano w jego kierunku dziesi\u0105tki sond, w nieodleg\u0142ej przysz\u0142o\u015bci rozwa\u017ca si\u0119 za\u0142ogow\u0105 ekspedycj\u0119 na Marsa. Im lepiej go poznajemy, tym wi\u0119cej tajemnic skrywa, w czym \u2013 mo\u017cna by rzec \u2013 jest g\u0142\u0119boko \u201eludzki\u201d (zw\u0142aszcza jak na boga wojny, Aresa). Nie ma na nim raczej \u2013 upatrywanej kiedy\u015b \u2013 cywilizacji pozaziemskiej ani kana\u0142\u00f3w Schiaparellego ale prymitywne formy \u017cycia \u2013 zw\u0142aszcza w przesz\u0142o\u015bci \u2013 nie s\u0105 wykluczone. Po \u017cycie inteligentne ludzko\u015b\u0107 b\u0119dzie prawdopodobnie musia\u0142a si\u0119gn\u0105\u0107 znacznie dalej.<\/p>\n<p>Mars charakteryzuje si\u0119 rzadk\u0105 atmosfer\u0105 z\u0142o\u017con\u0105 w du\u017cej mierze z dwutlenku w\u0119gla i odrobiny tlenu. Ci\u015bnienie atmosferyczne przy powierzchni planety waha si\u0119 od 6 hPa do 8-10 hPa. Czemu akurat cz\u0105steczka CO<sub>2<\/sub> dominuje? Kiedy\u015b Mars mia\u0142 globalny ocean \u2013 wiemy to z bada\u0144 aerologicznych, obecno\u015bci \u015blad\u00f3w przep\u0142yw\u00f3w marsja\u0144skich rzek sprzed wielu milion\u00f3w lat \u2013 czemu go nie utrzyma\u0142 do dzi\u015b?<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" width=\"600\" height=\"349\" class=\"wp-image-31196 aligncenter\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-1.jpeg\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-1.jpeg 600w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-1-300x175.jpeg 300w\" sizes=\"(max-width: 600px) 100vw, 600px\" \/><\/p>\n<p>Mechanizm sukcesywnego \u201eodzierania\u201d Marsa z cz\u0119\u015bci atmosfery przez wiatr s\u0142oneczny. Plume znaczy pi\u00f3ropusz, windsock \u2013 wiatrowskaz, bow shock \u2013 fala uderzeniowa. \u0179r\u00f3d\u0142o: NASA \/ Greg Shirah, napisy &#8211; S&amp;T.<\/p>\n<p><strong>Ucieczka atmosfery<\/strong><\/p>\n<p>Aby zrozumie\u0107, jak dzia\u0142a mechanizm utrzymania atmosfery, musimy odwo\u0142a\u0107 si\u0119 do mechanizm\u00f3w powoduj\u0105cych odparowanie atmosfery. Na obecny stan atmosfery poszczeg\u00f3lnych planet typu ziemskiego wp\u0142yn\u0119\u0142o wiele czynnik\u00f3w. W d\u0142ugich skalach czasu atmosfera nie jest niezmienna [1]. W d\u0142u\u017cszej perspektywie czasowej nast\u0119powa\u0107 mo\u017ce zjawisko odparowania atmosfery, czyli ucieczki jej sk\u0142adnik\u00f3w w przestrze\u0144 kosmiczn\u0105 [1]. Istnieje kilka czynnik\u00f3w powoduj\u0105cych odparowywanie atmosfery. Pierwszym czynnikiem wywo\u0142uj\u0105cym powolne zmiany atmosfery jest ucieczka Jeansa, czyli tzw. ucieczka termiczna sk\u0142adnik\u00f3w mieszaniny gazowej stanowi\u0105cej pow\u0142ok\u0119 gazow\u0105 planety. Aby cz\u0105stki gazu zalegaj\u0105cego w g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci atmosfery mog\u0142y z niej uciec musz\u0105 osi\u0105gn\u0105\u0107 pr\u0119dko\u015b\u0107 r\u00f3wn\u0105 co najmniej pr\u0119dko\u015bci ucieczki. Pr\u0119dko\u015b\u0107 ucieczki z danego cia\u0142a niebieskiego w przestrze\u0144 kosmiczn\u0105 (przynajmniej t\u0119 mi\u0119dzyplanetarn\u0105), jest to najmniejsza pr\u0119dko\u015b\u0107 jak\u0105 musi posiada\u0107 cia\u0142o, aby mog\u0142o opu\u015bci\u0107 pole grawitacyjne planety. Jako \u017ce Mars jest kilkukrotnie l\u017cejszy od Ziemi \u2013 ta pr\u0119dko\u015b\u0107 ucieczki jest ni\u017csza. Wszystko, co lekkie, porusza si\u0119 szybciej i \u0142atwiej ucieka ni\u017c to, co ci\u0119\u017ckie. Dwutlenek w\u0119gla to cz\u0105stka stosunkowo masywna \u2013 dwa atomy tlenu i jeden w\u0119gla. Ci\u0119\u017csza ni\u017c atom tlenu, ni\u017c woda, nie m\u00f3wi\u0105c o wodorze czy helu \u2013 dominuj\u0105cych sk\u0142adnikach wczesnego Kosmosu. Je\u015bli nawet profil pr\u0119dko\u015bci cz\u0105steczek pierwotnej atmosfery nie preferowa\u0142 wysokich pr\u0119dko\u015bci to wystarczy\u0142o, by te l\u017cejsze uciek\u0142y niemal od razu a te ci\u0119\u017csze (jak cho\u0107by tlen, O) z up\u0142ywem milion\u00f3w lat. Wystarczy\u0142o, aby tzw. ogon rozk\u0142adu Maxwellowskiego pr\u0119dko\u015bci tych cz\u0105steczek dla danego przedzia\u0142u temperatur \u201ewystawa\u0142\u201d ponad warto\u015b\u0107 pr\u0119dko\u015bci ucieczki z Marsa. Wtedy mamy do czynienia z procesem wolnym (cho\u0107by dlatego, \u017ce Mars jest ch\u0142odniejszy ni\u017c Ziemia) ale nieub\u0142aganie skutecznym \u2013 gdy\u017c kszta\u0142t rozk\u0142adu si\u0119 nie zmienia, tylko cz\u0105steczek jest coraz mniej (troch\u0119 jak w dziurawym garnku). Pr\u0119dko\u015b\u0107 ucieczki mo\u017ce by\u0107 osi\u0105gana w wyniku zderzenia cz\u0105stek gazu mi\u0119dzy sob\u0105. Czas po jakim znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 danego gazu ulotni si\u0119 z atmosfery zale\u017cy od temperatury podstawy egzosfery, kt\u00f3ra jest podstawowym parametrem decyduj\u0105cym o tempie utraty znacznej ilo\u015bci gazu z atmosfery [1]. W wypadku atmosfery Marsa, kt\u00f3ry jest mniejszy od Ziemi, traci\u0142 on ze swojej atmosfery termicznie bardzo szybko pierwiastki lekkie, natomiast z powodzeniem mo\u017ce utrzymywa\u0107 CO<sub>2<\/sub>. Dla CO<sub>2<\/sub> czas ucieczki Jeansa wynosi 10<sup>80<\/sup> lat, a wi\u0119c znacz\u0105co przekraczaj\u0105cy wiek Wszech\u015bwiat. Czas ucieczki wodoru cz\u0105steczkowego, jak wynika z oblicze\u0144, wynosi zaledwie 1000 lat. Innym mechanizmem osi\u0105gania przez cz\u0105steczki atmosfery pr\u0119dko\u015bci ucieczki s\u0105 reakcje chemiczne zachodz\u0105ce mi\u0119dzy cz\u0105steczkami. Ten mechanizm by\u0142 odpowiedzialny za ucieczk\u0119 tlenu i azotu z atmosfery Marsa [1]. Kolejnym mechanizmem, w wyniku kt\u00f3rego pewne cz\u0105stki uciek\u0142y z atmosfery jest jonizacja gazu na du\u017cej wysoko\u015bci w atmosferze. Zjonizowane cz\u0105stki gazu mog\u0105 porusza\u0107 si\u0119 w polu magnetycznym magnetosfery planety, kt\u00f3re nast\u0119pnie s\u0105 porywane przez docieraj\u0105cy do planety wiatr s\u0142oneczny. Mars nie posiada wyra\u017anej magnetosfery. To spowodowa\u0142o, \u017ce jego powierzchnia nie jest os\u0142oni\u0119ta \u017cadnymi \u201emarsja\u0144skimi pasami Van Allena\u201d a wiatr s\u0142oneczny odziera go z atmosfery jeszcze intensywniej. Ogl\u0105daj\u0105c rysunki i symulacje, mo\u017cna sobie wyobrazi\u0107, jak silnie wiatr omiata powierzchni\u0119 Marsa.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" width=\"1000\" height=\"481\" class=\"wp-image-31197 aligncenter\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/mars-vs-earth-in-solar-wind.jpeg\" alt=\"Mars vs Earth in solar wind\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/mars-vs-earth-in-solar-wind.jpeg 1000w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/mars-vs-earth-in-solar-wind-300x144.jpeg 300w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/mars-vs-earth-in-solar-wind-768x369.jpeg 768w\" sizes=\"(max-width: 1000px) 100vw, 1000px\" \/> Por\u00f3wnanie magnetosfer Marsa (z lewej) i Ziemi (z prawej). \u0179r\u00f3d\u0142o: NASA\/GSFC.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" width=\"572\" height=\"1443\" class=\"wp-image-31198 aligncenter\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/how-sputtering-works.jpeg\" alt=\"how sputtering works\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/how-sputtering-works.jpeg 572w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/how-sputtering-works-119x300.jpeg 119w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/how-sputtering-works-406x1024.jpeg 406w\" sizes=\"(max-width: 572px) 100vw, 572px\" \/><\/p>\n<p>Mechanizmem utraty atmosfery przez owiewaj\u0105cy Marsa wiatr s\u0142oneczny jest tzw. \u201eskwierczenie\u201d (sputtering): ultrafioletowe \u015bwiat\u0142o ze S\u0142o\u0144ca wybija z cz\u0105stek atmosfery Marsa elektron, powsta\u0142y w ten spos\u00f3b jon wiatr s\u0142oneczny wywiewa na wi\u0119ksze odleg\u0142o\u015bci od planety, w g\u00f3rne warstwy atmosfery. Wiatr s\u0142oneczny jest namagnesowany, zatem uniesione przeze\u0144 jony mog\u0105 wirowa\u0107 i zderza\u0107 si\u0119 z kolejnymi cz\u0105steczkami atmosfery, i wybija\u0107 je ponad ni\u0105 \u2013 podobnie jak kula bilardowa po uderzeniu rozprasza inne bile. \u0179r\u00f3d\u0142o: Sky &amp;Telescope.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" width=\"480\" height=\"274\" class=\"wp-image-31199 aligncenter\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/solar-storm-hits-mars.jpeg\" alt=\"solar storm hits Mars\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/solar-storm-hits-mars.jpeg 480w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/solar-storm-hits-mars-300x171.jpeg 300w\" sizes=\"(max-width: 480px) 100vw, 480px\" \/><\/p>\n<p>Jedno z gro\u017anych (tak dla atmosfery Marsa, jak i Ziemi) zjawisk kosmicznej pogody \u2013 wyrzut koronalny (CME \u2013 Coronal Mass Ejection) w stron\u0119 planety. Na Ziemi powoduje zak\u0142\u00f3cenia w funkcjonowaniu nawigacji GPS, radiowej transmisji danych czy paneli satelit\u00f3w wok\u00f3\u0142ziemskich. Na Marsie na przestrzeni setek milion\u00f3w lat prawdopodobnie przyczyni\u0142 si\u0119 do utraty wi\u0119kszo\u015bci atmosfery. Ziemia jest wi\u0119ksza i os\u0142oni\u0119ta pasami Van Allena, tak\u017ce najbardziej nara\u017cone s\u0105 jedynie s\u0142abo zaludnione rejony biegun\u00f3w magnetycznych. \u0179r\u00f3d\u0142o: NASA.<\/p>\n<p>Wys\u0142ane do Marsa liczne sondy (jak cho\u0107by oko\u0142omarsja\u0144ska MAVEN, kt\u00f3ra osi\u0105gn\u0119\u0142a orbit\u0119 docelow\u0105 w 2014 roku) pozwol\u0105 rozstrzygn\u0105\u0107, jak\u0105 rol\u0119 w ucieczce atmosfery odegra\u0142y ksi\u0119\u017cyce Marsa: Phobos i Deimos, jaki jest dok\u0142adny sk\u0142ad chemiczny (nie znaleziono tam np. metanu, znanego z atmosfery ksi\u0119\u017cyca Saturna, Tytana, do kt\u00f3rego przed kilkunastoma laty polecia\u0142 pr\u00f3bnik Huyghens sondy Cassini), czy istniej\u0105 wyrzuty cz\u0105stek na\u0142adowanych do atmosfery Marsa, jak dok\u0142adnie wiatr s\u0142oneczny \u201eodziera\u201d Marsa z resztek atmosfery i wiele innych pyta\u0144.<\/p>\n<p><strong>Atmosfera Marsa<\/strong><\/p>\n<p>Atmosfera Marsa zbudowana jest przede wszystkich z CO<sub>2<\/sub>, kt\u00f3ry stanowi a\u017c 95,32%. Opr\u00f3cz dwutlenku w\u0119gla w atmosferze marsja\u0144skiej wyst\u0119puj\u0105 azot, argon, tlen, tlenek w\u0119gla, woda, neon, krypton, xenon, ozon, tlenek azotu, formaldehyd, metan [2].<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" width=\"580\" height=\"559\" class=\"wp-image-31200 aligncenter\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-5.png\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-5.png 580w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-5-300x289.png 300w\" sizes=\"(max-width: 580px) 100vw, 580px\" \/><\/p>\n<p>Sk\u0142ad chemiczny atmosfery Marsa. \u0179r\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_1?ie=UTF8&amp;field-author=Robert+M.+Haberle&amp;text=Robert+M.+Haberle&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Robert M. Haberle<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_2?ie=UTF8&amp;field-author=R.+Todd+Clancy&amp;text=R.+Todd+Clancy&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">R. Todd Clancy<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_3?ie=UTF8&amp;field-author=Fran%C3%A7ois+Forget&amp;text=Fran%C3%A7ois+Forget&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Fran\u00e7ois Forget<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_4?ie=UTF8&amp;field-author=Michael+D.+Smith&amp;text=Michael+D.+Smith&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Michael D. Smith<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_5?ie=UTF8&amp;field-author=Richard+W.+Zurek&amp;text=Richard+W.+Zurek&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Richard W. Zurek<\/a>, <em>The Atmosphere and Climate of Mars<\/em> (Cambridge Planetary Science Book 18) 1st Edition, Cambridge University Press, 2017.<\/p>\n<p>Pionowa struktura Marsa zosta\u0142a okre\u015blona w oparciu o kryteria aerologiczne, podobnie jak w wypadku atmosfery ziemskiej [3]. W atmosferze Marsa mo\u017cemy wyodr\u0119bni\u0107 trzy warstwy. Doln\u0105 atmosfer\u0119, rozci\u0105gaj\u0105c\u0105 si\u0119 od powierzchni planety do poziomu izobarycznego 2 hPa, czyli wysoko\u015bci 50 km. W tej warstwie atmosfery obserwuje si\u0119 spadek temperatury. Powy\u017cej, a\u017c do wysoko\u015bci 100 km, rozci\u0105ga si\u0119 tzw. \u015brodkowa warstwa atmosfery. Obserwowane zmiany temperatury w tej warstwie atmosfery spowodowane s\u0105 p\u0142ywami i falami atmosferycznymi. Powy\u017cej 100 km rozci\u0105ga si\u0119 g\u00f3rna warstwa atmosfery, zwana tak\u017ce termosfer\u0105. Temperatura w tej warstwie atmosfery ro\u015bnie, a to za spraw\u0105 poch\u0142aniania promieniowania UV. W atmosferze marsja\u0144skiej nie wyst\u0119puje warstwa ozonowa lub warstwa innego rodzaju absorbentu. Marsja\u0144ska homopouza znajduje si\u0119 na wysoko\u015bci 125 km. W atmosferze marsja\u0144skiej nie wyst\u0119puj\u0105 stratosfera [2].<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" width=\"882\" height=\"550\" class=\"wp-image-31201 aligncenter\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-6.png\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-6.png 882w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-6-300x187.png 300w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-6-768x479.png 768w\" sizes=\"(max-width: 882px) 100vw, 882px\" \/><\/p>\n<p>Struktura atmosfery marsja\u0144skiej. \u0179r\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_1?ie=UTF8&amp;field-author=Robert+M.+Haberle&amp;text=Robert+M.+Haberle&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Robert M. Haberle<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_2?ie=UTF8&amp;field-author=R.+Todd+Clancy&amp;text=R.+Todd+Clancy&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">R. Todd Clancy<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_3?ie=UTF8&amp;field-author=Fran%C3%A7ois+Forget&amp;text=Fran%C3%A7ois+Forget&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Fran\u00e7ois Forget<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_4?ie=UTF8&amp;field-author=Michael+D.+Smith&amp;text=Michael+D.+Smith&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Michael D. Smith<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_5?ie=UTF8&amp;field-author=Richard+W.+Zurek&amp;text=Richard+W.+Zurek&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Richard W. Zurek<\/a>, <em>The Atmosphere and Climate of Mars<\/em> (Cambridge Planetary Science Book 18) 1st Edition, Cambridge University Press, 2017.<\/p>\n<p>Pionowy profil ci\u015bnienia, temperatury oraz g\u0119sto\u015bci powietrza zale\u017cy od tego czy atmosfera jest czysta, czy te\u017c wyst\u0119puj\u0105 w niej py\u0142y oraz tego czy wyst\u0119puje dzie\u0144 lub noc polarna.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" width=\"725\" height=\"809\" class=\"wp-image-31202 aligncenter\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-7.png\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-7.png 725w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-7-269x300.png 269w\" sizes=\"(max-width: 725px) 100vw, 725px\" \/><\/p>\n<p>Pionowy profil p\u00f3l meteorologiczny dla \u201eczystej\u201d atmosfery. \u0179r\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_1?ie=UTF8&amp;field-author=Robert+M.+Haberle&amp;text=Robert+M.+Haberle&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Robert M. Haberle<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_2?ie=UTF8&amp;field-author=R.+Todd+Clancy&amp;text=R.+Todd+Clancy&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">R. Todd Clancy<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_3?ie=UTF8&amp;field-author=Fran%C3%A7ois+Forget&amp;text=Fran%C3%A7ois+Forget&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Fran\u00e7ois Forget<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_4?ie=UTF8&amp;field-author=Michael+D.+Smith&amp;text=Michael+D.+Smith&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Michael D. Smith<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_5?ie=UTF8&amp;field-author=Richard+W.+Zurek&amp;text=Richard+W.+Zurek&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Richard W. Zurek<\/a>, <em>The Atmosphere and Climate of Mars<\/em> (Cambridge Planetary Science Book 18) 1st Edition, Cambridge University Press, 2017.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" width=\"735\" height=\"829\" class=\"wp-image-31203 aligncenter\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-8.png\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-8.png 735w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-8-266x300.png 266w\" sizes=\"(max-width: 735px) 100vw, 735px\" \/><\/p>\n<p>Pionowy profil p\u00f3l meteorologiczny dla \u201ezapylonej\u201d atmosfery. \u0179r\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_1?ie=UTF8&amp;field-author=Robert+M.+Haberle&amp;text=Robert+M.+Haberle&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Robert M. Haberle<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_2?ie=UTF8&amp;field-author=R.+Todd+Clancy&amp;text=R.+Todd+Clancy&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">R. Todd Clancy<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_3?ie=UTF8&amp;field-author=Fran%C3%A7ois+Forget&amp;text=Fran%C3%A7ois+Forget&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Fran\u00e7ois Forget<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_4?ie=UTF8&amp;field-author=Michael+D.+Smith&amp;text=Michael+D.+Smith&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Michael D. Smith<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_5?ie=UTF8&amp;field-author=Richard+W.+Zurek&amp;text=Richard+W.+Zurek&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Richard W. Zurek<\/a>, <em>The Atmosphere and Climate of Mars<\/em> (Cambridge Planetary Science Book 18) 1st Edition, Cambridge University Press, 2017.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" width=\"729\" height=\"817\" class=\"wp-image-31204 aligncenter\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-9.png\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-9.png 729w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-9-268x300.png 268w\" sizes=\"(max-width: 729px) 100vw, 729px\" \/><\/p>\n<p>Pionowy profil p\u00f3l meteorologiczny podczas nocy polarnej. \u0179r\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_1?ie=UTF8&amp;field-author=Robert+M.+Haberle&amp;text=Robert+M.+Haberle&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Robert M. Haberle<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_2?ie=UTF8&amp;field-author=R.+Todd+Clancy&amp;text=R.+Todd+Clancy&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">R. Todd Clancy<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_3?ie=UTF8&amp;field-author=Fran%C3%A7ois+Forget&amp;text=Fran%C3%A7ois+Forget&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Fran\u00e7ois Forget<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_4?ie=UTF8&amp;field-author=Michael+D.+Smith&amp;text=Michael+D.+Smith&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Michael D. Smith<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_5?ie=UTF8&amp;field-author=Richard+W.+Zurek&amp;text=Richard+W.+Zurek&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Richard W. Zurek<\/a>, <em>The Atmosphere and Climate of Mars<\/em> (Cambridge Planetary Science Book 18) 1st Edition, Cambridge University Press, 2017.<\/p>\n<p>W dolnej warstwie atmosfery, w jej najni\u017cszej cz\u0119\u015bci przylegaj\u0105cej do pod\u0142o\u017ca, rozpo\u015bciera si\u0119 warstwa graniczna atmosfery. Jej grubo\u015b\u0107 waha si\u0119 od 1 do 10 km. W ci\u0105gu dnia w warstwie tej zachodzi intensywna konwekcja z unosz\u0105cymi si\u0119 pr\u0105dami konwekcyjnymi i wirami do wysoko\u015bci 5-10 km lub wi\u0119cej. W nocy konwekcja jest hamowana. Wych\u0142odzenie radiacyjne powierzchni powoduje powstanie stabilnej warstwy. Grubo\u015b\u0107 warstwy granicznej zredukowana zostaje do cienkiej warstwy wymuszonej przez turbulencj\u0119 wywo\u0142an\u0105 mechanicznie w dolnej cz\u0119\u015bci warstwy granicznej. Warstwa graniczna jest do\u015b\u0107 istotna, poniewa\u017c jest stref\u0105 przej\u015bciow\u0105 mi\u0119dzy pod\u0142o\u017cem a swobodn\u0105 atmosfer\u0105 i po\u015bredniczy w kr\u00f3tko- oraz d\u0142ugoterminowej wymianie p\u0119du, ciep\u0142a, wody, py\u0142u oraz zwi\u0105zk\u00f3w chemicznych tj. argonu oraz metanu. Zmiany dobowe struktury warstwy granicznej atmosfery s\u0105 bardziej dynamiczne, ekstremalne. W ci\u0105gu dnia jest to warstwa konwekcyjna, w kt\u00f3rej utrzymywane s\u0105 superadiabatyczne gradienty temperatury. W nocy jest to warstwa stabilna [2].<\/p>\n<p><strong>Kr\u00f3tkie spojrzenie na pogod\u0119 na Marsie<\/strong><\/p>\n<p>Przebieg dobowy p\u00f3l meteorologicznych takich jak temperatury, ci\u015bnienia oraz wiatru wykazuje cykliczne podobie\u0144stwo. Temperatura powietrza marsja\u0144skiego osi\u0105ga minimum oko\u0142o godziny 06 czasu lokalnego. Nast\u0119pnie po wschodzie S\u0142o\u0144ca temperatura ro\u015bnie i osi\u0105ga maksimum mi\u0119dzy godzin\u0105 14 a 16 czasu lokalnego [4].<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" width=\"949\" height=\"843\" class=\"wp-image-31205 aligncenter\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-10.png\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-10.png 949w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-10-300x266.png 300w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-10-768x682.png 768w\" sizes=\"(max-width: 949px) 100vw, 949px\" \/><\/p>\n<p>Dobowy przebieg pola temperatury oraz pionowego gradientu temperatury na Marsie. Pomiary wykonano na trzech r\u00f3\u017cnych wysoko\u015bciach. \u0179r\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/Peter-L-Read\/e\/B001K6M628\/ref=dp_byline_cont_book_1\">Peter L. Read<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_book_2?ie=UTF8&amp;field-author=Stephen+R.+Lewis&amp;text=Stephen+R.+Lewis&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=books\">Stephen R. Lewis<\/a>, <em>The Martian Climate Revisited: Atmosphere and Environment of a Desert Planet<\/em>, Springer Praxis Books, 2004.<\/p>\n<p>Od tej chwili a\u017c do godzin porannych wyst\u0119puje spadek temperatury powietrza. Amplituda zmian temperatury mo\u017ce osi\u0105ga\u0107 warto\u015b\u0107 oko\u0142o 70 K [4]. W ci\u0105gu dnia pionowy gradient temperatury, w warstwie przypowierzchniowej, w okolicach g\u00f3rowania S\u0142o\u0144ca, osi\u0105ga warto\u015b\u0107 maksymaln\u0105 wynosz\u0105c\u0105 oko\u0142o 5-10 K\/m. Powierzchnia gruntu jest ogrzewana przez promieniowanie s\u0142oneczne. Oko\u0142o godziny 06 i 18 czasu lokalnego gradient temperatury osi\u0105ga warto\u015b\u0107 zerow\u0105 [4].<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" width=\"831\" height=\"559\" class=\"wp-image-31206 aligncenter\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-11.png\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-11.png 831w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-11-300x202.png 300w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-11-768x517.png 768w\" sizes=\"(max-width: 831px) 100vw, 831px\" \/><\/p>\n<p>Dobowe zmiany w pionowym profilu temperatury powietrza w warstwie 2km. \u0179r\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_1?ie=UTF8&amp;field-author=Robert+M.+Haberle&amp;text=Robert+M.+Haberle&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Robert M. Haberle<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_2?ie=UTF8&amp;field-author=R.+Todd+Clancy&amp;text=R.+Todd+Clancy&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">R. Todd Clancy<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_3?ie=UTF8&amp;field-author=Fran%C3%A7ois+Forget&amp;text=Fran%C3%A7ois+Forget&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Fran\u00e7ois Forget<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_4?ie=UTF8&amp;field-author=Michael+D.+Smith&amp;text=Michael+D.+Smith&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Michael D. Smith<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_5?ie=UTF8&amp;field-author=Richard+W.+Zurek&amp;text=Richard+W.+Zurek&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Richard W. Zurek<\/a>, <em>The Atmosphere and Climate of Mars<\/em> (Cambridge Planetary Science Book 18) 1st Edition, Cambridge University Press, 2017.<\/p>\n<p>W godzinach popo\u0142udniowych zaczyna tworzy\u0107 si\u0119 warstwa inwersyjna. Przy pewnej wysoko\u015bci S\u0142o\u0144ca nad horyzontem marsja\u0144skim bilans radiacyjny pod\u0142o\u017ca osi\u0105ga warto\u015b\u0107 zerow\u0105. W wypadku Ziemi bilans radiacyjny powierzchni zeruje si\u0119, gdy S\u0142o\u0144ce jest na wysoko\u015bci 10\u00b0-15\u00b0 nad horyzontem przy bezchmurnej atmosferze [5]. Gdy na pod\u0142o\u017cu wyst\u0119puje pokrywa \u015bnie\u017cna w\u00f3wczas bilans radiacyjny pod\u0142o\u017ca zeruje si\u0119, gdy wysoko\u015b\u0107 S\u0142o\u0144ca wynosi 20\u00b0-25\u00b0 nad horyzontem [5]. Wysoko\u015b\u0107 S\u0142o\u0144ca nad horyzontem przy kt\u00f3rej zeruje si\u0119 bilans radiacyjny pod\u0142o\u017ca zale\u017cy od albedo powierzchni. Przy ujemnym bilansie radiacyjnym nast\u0119puje radiacyjne wych\u0142odzenie pod\u0142o\u017ca i och\u0142adzanie warstw powietrza przylegaj\u0105cego do pod\u0142o\u017ca. Obserwuje si\u0119 wywczas inwersj\u0119 temperatury. Na Marsie w wyniku wypromieniowania podczerwonego, przy powierzchni gruntu tworz\u0105 si\u0119 silne inwersje. Wraz z up\u0142ywem czasu proces post\u0119puje i ju\u017c w godzinach nocnych i porannych grubo\u015b\u0107 warstwy inwersyjnej wzrasta powy\u017cej 2 km. Po wschodzie S\u0142o\u0144ca, ujemny bilans pod\u0142o\u017ca maleje i przy pewnej wysoko\u015bci S\u0142o\u0144ca bilans radiacyjny pod\u0142o\u017ca ponownie zeruje si\u0119. Od tej chwili pod\u0142o\u017ce zaczyna si\u0119 ogrzewa\u0107 i inwersja jest niszczona. W godzinach po\u0142udniowych obserwuje si\u0119 spadek temperatury powietrza wraz z wysoko\u015bci\u0105.<\/p>\n<p>Ci\u015bnienie atmosferyczne na Marsie r\u00f3wnie\u017c wykazuje dobowe zmiany. Przebieg dobowy pola ci\u015bnienia jest nast\u0119puj\u0105cy. Oko\u0142o godziny 8 czasu lokalnego ci\u015bnienia osi\u0105ga maksimum. Od tej chwili, a\u017c do godziny 18 czasu lokalnego, obserwuje si\u0119 spadek ci\u015bnienia i osi\u0105gni\u0119te zostaje minimum. Po czym ponownie nast\u0119puje wzrost ci\u015bnienia. Amplituda zmian ci\u015bnienia osi\u0105ga warto\u015b\u0107 rz\u0119du 40 Pa [4].<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" width=\"453\" height=\"234\" class=\"wp-image-31207 aligncenter\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-12.png\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-12.png 453w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-12-300x155.png 300w\" sizes=\"(max-width: 453px) 100vw, 453px\" \/><\/p>\n<p>Dobowy przebieg pola ci\u015bnienia na Marsie. \u0179r\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/Peter-L-Read\/e\/B001K6M628\/ref=dp_byline_cont_book_1\">Peter L. Read<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_book_2?ie=UTF8&amp;field-author=Stephen+R.+Lewis&amp;text=Stephen+R.+Lewis&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=books\">Stephen R. Lewis<\/a>, <em>The Martian Climate Revisited: Atmosphere and Environment of a Desert Planet<\/em>, Springer Praxis Books, 2004.<\/p>\n<p>Opr\u00f3cz zmian dobowych ci\u015bnienia atmosferycznego obserwuje si\u0119 tak\u017ce zmiany roczne. Przyczyn\u0105 s\u0105 czapy polarne, kt\u00f3re w przebiegu rocznym podlegaj\u0105 zmianom. W cyklu rocznym czapy polarne sublimuj\u0105 (naprzemiennie), a nast\u0119puje ponownie si\u0119 odtwarzaj\u0105. Podczas sublimacji CO<sub>2<\/sub> z czapy polarnej nast\u0119puje wzrost ci\u015bnienia atmosferycznego. Podczas skraplania CO<sub>2<\/sub> i ponownego tworzenia si\u0119 czapy polarnej ci\u015bnienie maleje, o oko\u0142o 30% [2]. Na przebieg ci\u015bnienia tak\u017ce wp\u0142ywaj\u0105 burze py\u0142owe, kt\u00f3ra jak wskazuj\u0105 obserwacje, maj\u0105 zasi\u0119g globalny [6]. Z obserwacji wynika, \u017ce burze piaskowe w spos\u00f3b znacz\u0105cy wp\u0142ywaj\u0105 na amplitud\u0119 zmian ci\u015bnienia. Pojawienie si\u0119 burz py\u0142owych powoduje skok ci\u015bnienia atmosferycznego, co jest zobrazowane skokiem warto\u015bci ci\u015bnienia oko\u0142o L<sub>s<\/sub>=279\u00b0. W przebiegu rocznym obserwuje si\u0119 dwa maksima ci\u015bnienia oraz dwa minima. Maksima przypadaj\u0105 na L<sub>s<\/sub>=50\u00b0 oraz 260\u00b0. Minimum natomiast przypada na okres, kiedy L<sub>s<\/sub> =150\u00b0 i 350\u00b0 [2].<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" width=\"1154\" height=\"617\" class=\"wp-image-31208 aligncenter\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-13.png\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-13.png 1154w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-13-300x160.png 300w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-13-1024x547.png 1024w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-13-768x411.png 768w\" sizes=\"(max-width: 1154px) 100vw, 1154px\" \/><\/p>\n<p>\u0179r\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_1?ie=UTF8&amp;field-author=Robert+M.+Haberle&amp;text=Robert+M.+Haberle&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Robert M. Haberle<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_2?ie=UTF8&amp;field-author=R.+Todd+Clancy&amp;text=R.+Todd+Clancy&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">R. Todd Clancy<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_3?ie=UTF8&amp;field-author=Fran%C3%A7ois+Forget&amp;text=Fran%C3%A7ois+Forget&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Fran\u00e7ois Forget<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_4?ie=UTF8&amp;field-author=Michael+D.+Smith&amp;text=Michael+D.+Smith&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Michael D. Smith<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_5?ie=UTF8&amp;field-author=Richard+W.+Zurek&amp;text=Richard+W.+Zurek&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Richard W. Zurek<\/a>, <em>The Atmosphere and Climate of Mars<\/em> (Cambridge Planetary Science Book 18) 1st Edition, Cambridge University Press, 2017.<\/p>\n<p>R\u00f3wnie\u017c obserwuje si\u0119 pewien wzorzec zmian kierunku wiatru w przebiegu dobowym, przy czym idealny wzorzec zmian mo\u017ce by\u0107 nieco rozmyty ze wzgl\u0119du wyst\u0119puj\u0105ce kr\u00f3tkotrwa\u0142e wzrosty pr\u0119dko\u015bci wiatru, czyli tzw. porywy wiatru oraz zmienno\u015b\u0107 kierunku. Z analizy pola wiatru wynika, \u017ce \u015bredni wektor pr\u0119dko\u015bci wiatru zatacza \u201eko\u0142o\u201d w ci\u0105gu marsja\u0144skiej doby [4].<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" width=\"475\" height=\"229\" class=\"wp-image-31209 aligncenter\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-14.png\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-14.png 475w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-14-300x145.png 300w\" sizes=\"(max-width: 475px) 100vw, 475px\" \/><\/p>\n<p>Dobowy przebieg pola wiatru na Marsie. \u0179r\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/Peter-L-Read\/e\/B001K6M628\/ref=dp_byline_cont_book_1\">Peter L. Read<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_book_2?ie=UTF8&amp;field-author=Stephen+R.+Lewis&amp;text=Stephen+R.+Lewis&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=books\">Stephen R. Lewis<\/a>, <em>The Martian Climate Revisited: Atmosphere and Environment of a Desert Planet<\/em>, Springer Praxis Books, 2004.<\/p>\n<p><strong>Chmury na Marsie<\/strong><\/p>\n<p>Wyst\u0119puj\u0105ce na Marsie niskie temperatury oraz niskie ci\u015bnienie powoduj\u0105 powstawanie lodu wodnego. Chmury na Marsie powstaj\u0105 w wyniku lokalnej lub globalnej cyrkulacji, w zale\u017cno\u015bci od stanu nasycenia, pomimo niskiej zawarto\u015bci pary wodnej. Marsja\u0144skie chmury s\u0105 odzwierciedleniem sezonowych zmian zachodz\u0105cych w atmosferze oraz zmian zwi\u0105zanych w sezonowymi zmianami czap polarnych [2]. Na Marsie nie wyst\u0119puje a\u017c takie bogactwo chmur jak na Ziemi. Jednak mo\u017cna wyodr\u0119bni\u0107 chmury pod k\u0105tem budowy [2,4]:<\/p>\n<ol>\n<li>pierzaste typu Cirrus lub Cirrostratus <sup><a id=\"post-31195-footnote-ref-1\" href=\"#post-31195-footnote-1\">[1]<\/a><\/sup>;<\/li>\n<li>konwekcyjne typu Cumulus;<\/li>\n<\/ol>\n<p>Wyr\u00f3\u017cni\u0107 mo\u017cna tak\u017ce r\u00f3\u017cne wzory (odmiany) chmur pod k\u0105tem morfologicznym:<\/p>\n<ol>\n<li>dyskretne formy chmur generowane przez Lee-wave;<\/li>\n<li>falowe \u2013 ziemska odmiana <em>undulatus<\/em>;<\/li>\n<li>pi\u00f3ropusze;<\/li>\n<li>smugi, pasma;<\/li>\n<li>tzw. uliczki chmur;<\/li>\n<li>spiralne.<\/li>\n<\/ol>\n<p>Dyskretne chmury typu Lee-wave, s\u0105 to chmury, kt\u00f3ry powstaj\u0105 w wyniku powstania fali, kt\u00f3rej \u017ar\u00f3d\u0142em jest specyficzne ukszta\u0142towanie topograficzne tj. wulkany Tharsis, kraw\u0119dzie krater\u00f3w, polarne koryta spiralne [2].<\/p>\n<p>Smugi chmur (perihelion cloud trails) zbudowane s\u0105 z kryszta\u0142k\u00f3w lodu wodnego. Ustawiaj\u0105 si\u0119 w kierunku przewa\u017caj\u0105cej cyrkulacji strefowej, na wysoko\u015bci 40-60 km. Horyzontalny zasi\u0119g chmur si\u0119ga powy\u017cej 400 km [2]. Zwi\u0105zane s\u0105 one z pr\u0105dami wst\u0119puj\u0105cymi podczas maksymalnego grzania powierzchni.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" width=\"905\" height=\"397\" class=\"wp-image-31210 aligncenter\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-15.png\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-15.png 905w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-15-300x132.png 300w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-15-768x337.png 768w\" sizes=\"(max-width: 905px) 100vw, 905px\" \/><\/p>\n<p>\u0179r\u00f3d\u0142o: A. P. Khain, M. Pinsky, <em>Physical Processes in Clouds and Cloud Modeling<\/em>, Cambridge University Press, 2018.<\/p>\n<p>Chmury typu falowego, przypominaj\u0105ce wizualnie ziemsk\u0105 odmian\u0119 <em>undulatus <\/em>[7]. Chmury te powstaj\u0105 g\u0142\u00f3wnie na obrze\u017cu czap polarnych<sup><a id=\"post-31195-footnote-ref-2\" href=\"#post-31195-footnote-2\">[2]<\/a><\/sup>. Powstawa\u0107 mog\u0105 w wyniku wymuszenia topograficznego. Obserwowane s\u0105 tak\u017ce przy braku takich wymusze\u0144. Przyczyny ich wyst\u0119powania upatruje si\u0119 w\u00f3wczas w niestabilno\u015bci dynamicznej lub w falach grawitacyjnych [2].<\/p>\n<p>Uliczki chmur (rz\u0119dy chmur), przypominaj\u0105 z wygl\u0105du ziemskie chmury konwekcyjne typu Cumulus w postaci b\u0105belk\u00f3w [4]. Chmury konwekcyjne mog\u0105 tak\u017ce wyst\u0119powa\u0107 w pobli\u017cu czap polarnych, podczas nocy polarnej i przyczyni\u0107 si\u0119 osadzania CO<sub>2<\/sub> na czapach.<\/p>\n<p>Pi\u00f3ropusze to wyd\u0142u\u017cone chmury z\u0142o\u017cone z cz\u0105stek py\u0142u.<\/p>\n<p>Spiralne wzory chmur to twory, kt\u00f3re s\u0105 obserwowane wczesnym latem, na p\u00f3\u0142kuli p\u00f3\u0142nocnej, podczas parowania CO<sub>2<\/sub> z czap polarnych. Rozmiary spiralnych wzor\u00f3w osi\u0105ga\u0142y warto\u015b\u0107 200-500 km. Ramiona spiral nawijane s\u0105 z kierunku przeciwnym do ruchu wskaz\u00f3wek zegara. Rozw\u00f3j tych chmur jest mo\u017cliwy tylko w szczeg\u00f3lnych warunkach. Musi wyst\u0105pi\u0107 niestabilno\u015b\u0107 nap\u0119dzana promieniowaniem i dodatkowo wiatry wyst\u0119puj\u0105ce w \u015brodkowej atmosferze musz\u0105 by\u0107 s\u0142abe<sup><a id=\"post-31195-footnote-ref-3\" href=\"#post-31195-footnote-3\">[3]<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p>Dodatkowo wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 chmury bezpostaciowe [2]:<\/p>\n<ol>\n<li>chmury zm\u0119tnienia;<\/li>\n<li>mg\u0142a.<\/li>\n<\/ol>\n<p><img loading=\"lazy\" width=\"566\" height=\"608\" class=\"wp-image-31211 aligncenter\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-16.png\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-16.png 566w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-16-279x300.png 279w\" sizes=\"(max-width: 566px) 100vw, 566px\" \/> <img loading=\"lazy\" width=\"592\" height=\"636\" class=\"wp-image-31212 aligncenter\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-17.png\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-17.png 592w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-17-279x300.png 279w\" sizes=\"(max-width: 592px) 100vw, 592px\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" width=\"581\" height=\"476\" class=\"wp-image-31213 aligncenter\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-18.png\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-18.png 581w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-18-300x246.png 300w\" sizes=\"(max-width: 581px) 100vw, 581px\" \/> <img loading=\"lazy\" width=\"576\" height=\"651\" class=\"wp-image-31214 aligncenter\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-19.png\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-19.png 576w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-19-265x300.png 265w\" sizes=\"(max-width: 576px) 100vw, 576px\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" width=\"493\" height=\"717\" class=\"wp-image-31215 aligncenter\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-20.png\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-20.png 493w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-20-206x300.png 206w\" sizes=\"(max-width: 493px) 100vw, 493px\" \/> <img loading=\"lazy\" width=\"485\" height=\"447\" class=\"wp-image-31216 aligncenter\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-21.png\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-21.png 485w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-21-300x276.png 300w\" sizes=\"(max-width: 485px) 100vw, 485px\" \/><\/p>\n<p>Marsja\u0144skie chmury. \u0179r\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_1?ie=UTF8&amp;field-author=Robert+M.+Haberle&amp;text=Robert+M.+Haberle&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Robert M. Haberle<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_2?ie=UTF8&amp;field-author=R.+Todd+Clancy&amp;text=R.+Todd+Clancy&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">R. Todd Clancy<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_3?ie=UTF8&amp;field-author=Fran%C3%A7ois+Forget&amp;text=Fran%C3%A7ois+Forget&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Fran\u00e7ois Forget<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_4?ie=UTF8&amp;field-author=Michael+D.+Smith&amp;text=Michael+D.+Smith&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Michael D. Smith<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_5?ie=UTF8&amp;field-author=Richard+W.+Zurek&amp;text=Richard+W.+Zurek&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Richard W. Zurek<\/a>, <em>The Atmosphere and Climate of Mars<\/em> (Cambridge Planetary Science Book 18) 1st Edition, Cambridge University Press, 2017.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" width=\"927\" height=\"585\" class=\"wp-image-31217 aligncenter\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-22.png\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-22.png 927w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-22-300x189.png 300w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-22-768x485.png 768w\" sizes=\"(max-width: 927px) 100vw, 927px\" \/><\/p>\n<p>Chmury Cumulus nad Arcadia Planitia. \u0179r\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/www.planetary.org\/space-images\/cumulus-clouds-over-arcadia-planitia-mars\">https:\/\/www.planetary.org\/space-images\/cumulus-clouds-over-arcadia-planitia-mars<\/a>.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" width=\"933\" height=\"331\" class=\"wp-image-31218 aligncenter\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-23.png\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-23.png 933w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-23-300x106.png 300w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-23-768x272.png 768w\" sizes=\"(max-width: 933px) 100vw, 933px\" \/><\/p>\n<p>\u0179r\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/Peter-L-Read\/e\/B001K6M628\/ref=dp_byline_cont_book_1\">Peter L. Read<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_book_2?ie=UTF8&amp;field-author=Stephen+R.+Lewis&amp;text=Stephen+R.+Lewis&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=books\">Stephen R. Lewis<\/a>, <em>The Martian Climate Revisited: Atmosphere and Environment of a Desert Planet<\/em>, Springer Praxis Books, 2004.<\/p>\n<p>Jak wskazuj\u0105 pomiary chmury z\u0142o\u017cone s\u0105 wy\u0142\u0105cznie z kryszta\u0142k\u00f3w lodu wodnego lub CO<sub>2<\/sub>. Pe\u0142n\u0105 analiz\u0119 przedstawiono w tabeli. Chmury powstaj\u0105 na znacznie wy\u017cszych wysoko\u015bciach w por\u00f3wnaniu z ziemskimi chmurami. Jak wskazuj\u0105 pomiary, wysoko\u015b\u0107, na kt\u00f3rej tworz\u0105 si\u0119 chmury zale\u017cy od szeroko\u015bci areograficznej. Na ni\u017cszych szeroko\u015bciach areograficznych 10\u00b0S-30\u00b0N chmury powstaj\u0105 na wysoko\u015bci od 10 do 40 km. Chmury zbudowane s\u0105 g\u0142\u00f3wnie z kryszta\u0142k\u00f3w lodu wodnego. Na szeroko\u015bciach areograficznych 40-70\u00b0 (N, S) chmury powstaj\u0105 na wysoko\u015bci 0-50 km. Chmury tak\u017ce zbudowane s\u0105 z kryszta\u0142k\u00f3w lodu wodnego. W regionie polarnym chmury zbudowane s\u0105 g\u0142\u00f3wnie z CO<sub>2<\/sub>. W tabeli 5.1 przedstawiono w wyniku jakich proces\u00f3w powstaj\u0105 chmury [2].<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" width=\"597\" height=\"757\" class=\"wp-image-31219 aligncenter\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-24.png\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-24.png 597w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-24-237x300.png 237w\" sizes=\"(max-width: 597px) 100vw, 597px\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" width=\"589\" height=\"299\" class=\"wp-image-31220 aligncenter\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-25.png\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-25.png 589w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-25-300x152.png 300w\" sizes=\"(max-width: 589px) 100vw, 589px\" \/><\/p>\n<p>\u0179r\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_1?ie=UTF8&amp;field-author=Robert+M.+Haberle&amp;text=Robert+M.+Haberle&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Robert M. Haberle<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_2?ie=UTF8&amp;field-author=R.+Todd+Clancy&amp;text=R.+Todd+Clancy&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">R. Todd Clancy<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_3?ie=UTF8&amp;field-author=Fran%C3%A7ois+Forget&amp;text=Fran%C3%A7ois+Forget&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Fran\u00e7ois Forget<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_4?ie=UTF8&amp;field-author=Michael+D.+Smith&amp;text=Michael+D.+Smith&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Michael D. Smith<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_5?ie=UTF8&amp;field-author=Richard+W.+Zurek&amp;text=Richard+W.+Zurek&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Richard W. Zurek<\/a>, <em>The Atmosphere and Climate of Mars<\/em> (Cambridge Planetary Science Book 18) 1st Edition, Cambridge University Press, 2017.<\/p>\n<p>Eksperymenty wykaza\u0142y tak\u017ce, \u017ce na wy\u017cszych szeroko\u015bciach areograficznych, w okresie letnim, sporadycznie mog\u0105 wyst\u0119powa\u0107 chmury wewn\u0105trz warstwy granicznej Marsa, czyli poni\u017cej 10 km. Oko\u0142o p\u00f3\u0142nocy, w najni\u017cszej kilometrowej warstwie atmosfery, mog\u0105 si\u0119 tworzy\u0107 lodowe mg\u0142y. Oko\u0142o godziny 1-2 w nocy, czasu lokalnego, w pobli\u017cu wierzcho\u0142ka warstwy granicznej, znajduj\u0105cego si\u0119 na wysoko\u015bci 3-5 km, tworzy\u0107 si\u0119 mo\u017ce warstwa chmur. Wraz z up\u0142ywem czasu g\u0119sto\u015b\u0107 optyczna chmur wzrasta osi\u0105gaj\u0105c warto\u015b\u0107 maksymaln\u0105 oko\u0142o godziny 6 nad ranem czasu lokalnego. Tworz\u0105ce si\u0119 chmury na wysoko\u015bci 3-5 km powstaj\u0105 w temperaturze -65 st. C i przypominaj\u0105 g\u0142\u00f3wnie ziemskie chmury Cirrus. Tutaj du\u017c\u0105 rol\u0119 odgrywa cykl wody pary wodnej. Turbulencyjne mieszanie wyst\u0119puj\u0105ce w ci\u0105gu dnia rozprowadza par\u0119 wodn\u0105 w ca\u0142ej warstwie granicznej. Wymuszenie radiacyjne powoduje powstawanie w nocy na szczycie warstwy granicznej chmur, a w dolnej warstwie atmosfery mg\u0142y. Cz\u0105stki lodowe w powsta\u0142ych chmurach wzrastaj\u0105 do takich rozmiar\u00f3w, \u017ce mo\u017cliwe jest ich wypadanie z chmury i zainicjowanie opadu atmosferycznego w godzinach porannych [2].<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" width=\"588\" height=\"539\" class=\"wp-image-31221 aligncenter\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-26.png\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-26.png 588w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-26-300x275.png 300w\" sizes=\"(max-width: 588px) 100vw, 588px\" \/><\/p>\n<p>\u0179r\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_1?ie=UTF8&amp;field-author=Robert+M.+Haberle&amp;text=Robert+M.+Haberle&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Robert M. Haberle<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_2?ie=UTF8&amp;field-author=R.+Todd+Clancy&amp;text=R.+Todd+Clancy&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">R. Todd Clancy<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_3?ie=UTF8&amp;field-author=Fran%C3%A7ois+Forget&amp;text=Fran%C3%A7ois+Forget&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Fran\u00e7ois Forget<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_4?ie=UTF8&amp;field-author=Michael+D.+Smith&amp;text=Michael+D.+Smith&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Michael D. Smith<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_5?ie=UTF8&amp;field-author=Richard+W.+Zurek&amp;text=Richard+W.+Zurek&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Richard W. Zurek<\/a>, <em>The Atmosphere and Climate of Mars<\/em> (Cambridge Planetary Science Book 18) 1st Edition, Cambridge University Press, 2017.<\/p>\n<p>Sublimacja opadaj\u0105cych kryszta\u0142\u00f3w lodu skutkuje odpowiednim rozk\u0142adem pary wodnej, kt\u00f3ry umo\u017cliwi, po wschodzie S\u0142o\u0144ca rozpocz\u0119cie kolejnego cyklu obiegu pary wodnej. Po wschodzie S\u0142o\u0144ca, wraz z inicjacj\u0105 konwekcji i turbulencyjnego mieszania, nast\u0119puje przywr\u00f3cenie pionowego profilu pary wodnej w warstwie granicznej. Poniewa\u017c w przebiegu rocznym wysoko\u015b\u0107 warstwy granicznej nie jest sta\u0142a, ze wzgl\u0119du na zmieniaj\u0105ce si\u0119 warunki insolacyjne. Kiedy do regionu zaczyna dociera\u0107 coraz mniej promieniowania s\u0142onecznego, grubo\u015b\u0107 warstwy granicznej zmniejsza, a uwi\u0119ziona w niej para wodna zaczyna zajmowa\u0107 coraz to mniejszy obszar, znajduj\u0105c si\u0119 coraz bli\u017cej powierzchni gruntu. W rezultacie ko\u0144cowym zostanie ona wykorzystana do tworzenia sezonowych czap polarnych wraz z CO<sub>2<\/sub> na biegunie planety. Ponadto obieg pary wodnej na wy\u017cszych poziomach inicjuje powstanie warstwy chmur, kt\u00f3re mog\u0105 sta\u0107 si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142em opad\u00f3w cz\u0105stek lodowych w okresie jesienno-zimowym [2].<\/p>\n<p>Zasadnicze procesy mikrofizyczne zachodz\u0105ce w chmurach marsja\u0144skich s\u0105 analogiczne do proces\u00f3w mikrofizycznych zachodz\u0105cych w ziemskich chmurach, a mianowicie [2]:<\/p>\n<ol>\n<li>nukleacja heterogeniczna;<\/li>\n<li>kondensacja\/sublimacja;<\/li>\n<li>grawitacyjne opadanie (sedymentacja);<\/li>\n<li>akrecja (koagulacja).<\/li>\n<\/ol>\n<p>Na Marsie g\u0119sto\u015b\u0107 cz\u0105stek jest niewielka, co skutkuje tym, \u017ce proces zderzania si\u0119 mi\u0119dzy cz\u0105steczkami jest utrudniony i dlatego akrecja nie odgrywa istotnej roli podczas tworzenie si\u0119 chmur marsja\u0144skich. Ponadto akrecja jest ograniczona w wyniku ma\u0142ej dyspersji rozmiar\u00f3w wodnych cz\u0105stek lodowych [2].<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" width=\"1177\" height=\"515\" class=\"wp-image-31222 aligncenter\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-27.png\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-27.png 1177w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-27-300x131.png 300w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-27-1024x448.png 1024w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-27-768x336.png 768w\" sizes=\"(max-width: 1177px) 100vw, 1177px\" \/><\/p>\n<p>\u0179r\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_1?ie=UTF8&amp;field-author=Robert+M.+Haberle&amp;text=Robert+M.+Haberle&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Robert M. Haberle<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_2?ie=UTF8&amp;field-author=R.+Todd+Clancy&amp;text=R.+Todd+Clancy&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">R. Todd Clancy<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_3?ie=UTF8&amp;field-author=Fran%C3%A7ois+Forget&amp;text=Fran%C3%A7ois+Forget&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Fran\u00e7ois Forget<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_4?ie=UTF8&amp;field-author=Michael+D.+Smith&amp;text=Michael+D.+Smith&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Michael D. Smith<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_5?ie=UTF8&amp;field-author=Richard+W.+Zurek&amp;text=Richard+W.+Zurek&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Richard W. Zurek<\/a>, <em>The Atmosphere and Climate of Mars<\/em> (Cambridge Planetary Science Book 18) 1st Edition, Cambridge University Press, 2017.<\/p>\n<p>Jak wskazuj\u0105 modele klimatyczne obecno\u015b\u0107 chmur z\u0142o\u017conych z CO<sub>2<\/sub> mog\u0142o mie\u0107 wp\u0142yw na kszta\u0142towanie wczesnego klimatu marsja\u0144skiego. Poniewa\u017c chmury nie wykazuj\u0105 na Marsie ci\u0105g\u0142ego pokrycia nieba, oraz ze wzgl\u0119du na ograniczone w\u0142a\u015bciwo\u015bci optyczne, wynika, \u017ce ich obecno\u015b\u0107 mog\u0142a si\u0119 przyczyni\u0107 do wzrostu temperatury powierzchni o jedyne 15 K [2].<\/p>\n<p><strong>Mg\u0142a oraz szron na Marsie<\/strong><\/p>\n<p>W wyniku radiacyjnego wych\u0142odzenia pod\u0142o\u017ca i obni\u017cenia si\u0119 temperatury marsja\u0144skiego powietrza przylegaj\u0105cego do gruntu, nast\u0119puje tworzenie si\u0119 mg\u0142y, kt\u00f3ra prawdopodobnie zbudowana jest kryszta\u0142k\u00f3w wodnego lodu [4].<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" width=\"551\" height=\"663\" class=\"wp-image-31223 aligncenter\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-28.png\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-28.png 551w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-28-249x300.png 249w\" sizes=\"(max-width: 551px) 100vw, 551px\" \/><\/p>\n<p>\u0179r\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_1?ie=UTF8&amp;field-author=Robert+M.+Haberle&amp;text=Robert+M.+Haberle&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Robert M. Haberle<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_2?ie=UTF8&amp;field-author=R.+Todd+Clancy&amp;text=R.+Todd+Clancy&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">R. Todd Clancy<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_3?ie=UTF8&amp;field-author=Fran%C3%A7ois+Forget&amp;text=Fran%C3%A7ois+Forget&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Fran\u00e7ois Forget<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_4?ie=UTF8&amp;field-author=Michael+D.+Smith&amp;text=Michael+D.+Smith&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Michael D. Smith<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_5?ie=UTF8&amp;field-author=Richard+W.+Zurek&amp;text=Richard+W.+Zurek&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Richard W. Zurek<\/a>, <em>The Atmosphere and Climate of Mars<\/em> (Cambridge Planetary Science Book 18) 1st Edition, Cambridge University Press, 2017.<\/p>\n<p>Kamera sondy kosmicznej Viking 1 uchwyci\u0142a na powierzchni gruntu marsja\u0144skiego zalegaj\u0105c\u0105 cienk\u0105, bia\u0142\u0105 o strukturze granulatu substancj\u0119. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce by\u0142 to szron. Temperatura przy powierzchni gruntu jednak nie by\u0142a wystarczaj\u0105co niska, kt\u00f3ra umo\u017cliwi\u0142aby osadzanie czystego lodu CO<sub>2<\/sub>. Przypuszcza si\u0119, \u017ce szron marsja\u0144ski jest zbudowany g\u0142\u00f3wnie z kryszta\u0142k\u00f3w lodu wodnego. W pobli\u017cu czap polarnych wyst\u0119powa\u0107 mo\u017ce mieszanina kryszta\u0142k\u00f3w wodnych oraz CO<sub>2<\/sub>. Podczas zachodz\u0105cych zmian sezonowych, kt\u00f3rym towarzyszy wzrost temperatury, nast\u0119puje sublimacja lodu CO<sub>2<\/sub> i zostaje jedynie czysty szron lodowy. Taki szron by\u0142 obserwowany na Marsie w ci\u0105gu kilku marsja\u0144skich miesi\u0119cy wiosennych [4].<\/p>\n<p><strong>Czapy polarne na Marsie<\/strong><\/p>\n<p>Mars posiada dwie czapy polarne. Czapa polarna p\u00f3\u0142nocna w okresie zimy ma temperatur\u0119 oko\u0142o 123 K. Latem, kiedy w rejon bieguna p\u00f3\u0142nocnego dotrze promieniowanie, temperatura wzrasta do oko\u0142o 205-210K [6]. Jak wskazuj\u0105 badania czapy polarne zbudowane s\u0105 z lodu wodnego, kt\u00f3ry pokryty jest lodem dwutlenku w\u0119gla. Czapa polarna po\u0142udniowa prawdopodobnie jest tr\u00f3jcz\u0119\u015bciowa. J\u0105dro czapy tworzy mieszanina lodu wodnego i CO<sub>2<\/sub> w sk\u0142adzie procentowym 85% CO<sub>2<\/sub> i 15 % H<sub>2<\/sub>O. Grubo\u015b\u0107 j\u0105dra wynosi 3-4km. Zbocza czapy polarne zbudowane s\u0105 z lodu wodnego. Zbocza otoczone s\u0105 wielokilometrow\u0105 zmarzlin\u0105, kt\u00f3ra zbudowana jest z lodu H<sub>2<\/sub>O oraz regolitu [6]. Wed\u0142ug innych analiz wynika\u0142oby, \u017ce cienka warstwa CO<sub>2<\/sub>, kt\u00f3ra pokrywa czap\u0119, ma grubo\u015b\u0107 oko\u0142o 8 metr\u00f3w. Pod warstw\u0105 lodu CO<sub>2<\/sub> zalega warstwa lodu wodnego. W przebiegu sezonowym rozmiary czapy polarnej po\u0142udniowej ulegaj\u0105 zmianie. Czapa polarna nie jest tworem idealnie symetrycznym. W okresie zimowym, rozmiary czapy polarnej s\u0105 najwi\u0119ksze i jest wyd\u0142u\u017cona wzgl\u0119dem bieguna w kierunku 165\u00b0 d\u0142ugo\u015bci aerograficznej. Latem czapa polarna wykazuje asymetri\u0119 3-4\u00b0 wzgl\u0119dem bieguna w kierunku 45\u00b0 d\u0142ugo\u015bci aerograficznej [6]. Przyczyny asymetrii nale\u017cy upatrywa\u0107 w strumieniach atmosferycznych przep\u0142yw\u00f3w, tzw. efekt olbrzymiego basenu Hellas. Te strumienie wp\u0142ywaj\u0105 na proces sublimacji lodu CO<sub>2<\/sub> [6]. Czapa p\u00f3\u0142nocna swym zasi\u0119giem si\u0119ga 70\u00b0 szeroko\u015bci aerograficznej p\u00f3\u0142nocnej. Czapa polarna po\u0142udniowa si\u0119ga swym zasi\u0119giem a\u017c do 60\u00b0 szeroko\u015bci aerograficznej po\u0142udniowej podczas zimy marsja\u0144skiej panuj\u0105cej na tej p\u00f3\u0142kuli. Czapa polarna p\u00f3\u0142nocna zalega praktycznie przez ca\u0142y rok, inaczej ni\u017c na p\u00f3\u0142kuli po\u0142udniowej. Czapa polarna po\u0142udniowa, podczas lata, znika praktycznie w ca\u0142o\u015bci. Przyczyn\u0105 jest to, \u017ce czapa polarna po\u0142udniowa z\u0142o\u017cona jest g\u0142\u00f3wnie z CO<sub>2<\/sub>, kt\u00f3ry pod wp\u0142ywem promieniowania s\u0142onecznego sublimuje. Cz\u0119\u015b\u0107 sta\u0142a czap polarnych to warstwa lodu wodnego, kt\u00f3ry tworzy warstw\u0119 setek metr\u00f3w. Podczas okresu zimowego, kiedy temperatura powietrza osi\u0105ga niskie warto\u015bci i przekroczy temperatur\u0119 szronu dla CO<sub>2<\/sub> rozpoczyna si\u0119 proces resublimacji dwutlenku w\u0119gla. Mo\u017ce odbywa\u0107 si\u0119 dwoma sposobami. Tworzenie lodu CO<sub>2<\/sub> mo\u017ce odbywa\u0107 si\u0119 bezpo\u015brednio na powierzchni gruntu lub mo\u017ce dochodzi\u0107 do powstawania kryszta\u0142k\u00f3w lodu CO<sub>2<\/sub> w chmurach, z kt\u00f3rych wyst\u0119powa\u0107 b\u0119d\u0105 opady lodu CO<sub>2<\/sub>. Jak wiadomo, zwarto\u015b\u0107 CO<sub>2<\/sub> w atmosferze jest du\u017ca zatem ubytek tego gazu wp\u0142ywa na ci\u015bnienia atmosferyczne. Podczas resublimacji CO<sub>2<\/sub> wydziela si\u0119 ciep\u0142o utajone. Tempo wzrostu masy lodu CO<sub>2<\/sub> w wyniku resublimacji mo\u017cna wyznaczy\u0107 z prostego r\u00f3wnania [4]:<\/p>\n<p>gdzie: L=597 kJ\/kg \u2013 ciep\u0142o utajone resublimacji lodu, \u03c3 \u2013 sta\u0142a Stefana-Boltzmanna, \u03b5 \u2013 emisyjno\u015b\u0107 lodu, Tc \u2013 temperatura lodu, M<sub>CO2<\/sub>&#8211; masa lodu. W ci\u0105gu okresu zimowego, na obu p\u00f3\u0142kulach, oko\u0142o 1\/3 masy atmosfery ulega depozycji na powierzchni planety. Kiedy na danej p\u00f3\u0142kuli rozpoczyna si\u0119 wiosna w rejon czap polarnych dociera promieniowanie s\u0142oneczne. Nast\u0119puje powolny wzrost temperatury, co skutkuje tym, \u017ce rozpoczyna si\u0119 proces sublimacji CO<sub>2<\/sub> i uzupe\u0142nienie atmosfery w dwutlenek w\u0119gla. Na planecie wyst\u0119puje swoista cyrkulacja. Je\u015bli nad jedn\u0105 czap\u0105 polarn\u0105 rozpoczyna si\u0119 proces sublimacji CO<sub>2<\/sub> i uzupe\u0142nianie tego gazu w atmosferze, na przeciwnej p\u00f3\u0142kuli, na kt\u00f3rej rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 jesie\u0144 i kiedy do bieguna przestaje dociera\u0107 promieniowanie s\u0142oneczne, nast\u0119puje powolny proces och\u0142adzania i w ko\u0144cu resublimacji CO<sub>2<\/sub> i jego ubytku z atmosfery. Mi\u0119dzy tymi dwiema czapami polarnymi transferowane jest oko\u0142o 1\/3 masy atmosferycznego dwutlenku w\u0119gla. Proces wymiany masy skutkuje wp\u0142ywem na zaburzenia w cyrkulacji atmosfery. Mo\u017cna oszacowa\u0107 pr\u0119dko\u015b\u0107 wiatru zwi\u0105zanego z przep\u0142ywem p\u00f3\u0142noc-po\u0142udnie. Zak\u0142adaj\u0105c, kolisty kszta\u0142t czap polarny mo\u017cna obliczy\u0107 tempo wzrosty masy ca\u0142kowitej czapy polarnej. Skondensowany CO<sub>2<\/sub> i jego ubytek w atmosferze jest uzupe\u0142niany nap\u0142ywem z p\u00f3\u0142kuli przeciwnej, kt\u00f3ry odbywa si\u0119 z pr\u0119dko\u015bci\u0105 [4].<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" width=\"689\" height=\"404\" class=\"wp-image-31224 aligncenter\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-29.png\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-29.png 689w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-29-300x176.png 300w\" sizes=\"(max-width: 689px) 100vw, 689px\" \/><\/p>\n<p>Model kondensacji CO<sub>2<\/sub>. \u0179r\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/Peter-L-Read\/e\/B001K6M628\/ref=dp_byline_cont_book_1\">Peter L. Read<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_book_2?ie=UTF8&amp;field-author=Stephen+R.+Lewis&amp;text=Stephen+R.+Lewis&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=books\">Stephen R. Lewis<\/a>, <em>The Martian Climate Revisited: Atmosphere and Environment of a Desert Planet<\/em>, Springer Praxis Books, 2004.<\/p>\n<p>Zatem [4]:<\/p>\n<p>Je\u017celi za\u0142o\u017cymy, \u017ce g\u0119sto\u015b\u0107 powietrza marsja\u0144skiego zmienia si\u0119 wyk\u0142adniczo , \u017ce spe\u0142niona jest w przybli\u017ceniu r\u00f3wnowaga hydrostatyczna oraz wykorzystuj\u0105c z poprzedniego r\u00f3wnania opisuj\u0105cego tempo resublimacji CO<sub>2<\/sub>, po wykonaniu niezb\u0119dnych oblicze\u0144 otrzymuje si\u0119 nast\u0119puj\u0105ce wyra\u017cenie na pr\u0119dko\u015b\u0107 przep\u0142ywu po\u0142udnikowego [4]:<\/p>\n<p>Powy\u017csz\u0105 warto\u015b\u0107 otrzymano zak\u0142adaj\u0105c emisyjno\u015b\u0107 r\u00f3wn\u0105 1, temperatur\u0119 r\u00f3wn\u0105 140 K, H=10 km, promie\u0144 czapy R=1500-3000 km, g\u0119sto\u015b\u0107 powietrza na poziomie gruntu 0,022 kg\/m<sup>3<\/sup>. Por\u00f3wnuj\u0105c te warto\u015bci z pr\u0119dko\u015bci\u0105 przep\u0142ywu nap\u0119dzanego termicznie, to nie pozostaj\u0105 one bez znaczenia. Pr\u0119dko\u015bci te s\u0105 nieco mniejsze ni\u017c maksymalne warto\u015bci pr\u0119dko\u015bci przep\u0142ywu w kom\u00f3rce cyrkulacyjnej Hadleya. Przep\u0142ywy odbywaj\u0105ce si\u0119 w kierunku r\u00f3wnika lub bieguna r\u00f3wnie\u017c mog\u0105 powodowa\u0107 zak\u0142\u00f3cenia w przep\u0142ywie strefowym [4].<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" width=\"600\" height=\"338\" class=\"wp-image-31225 aligncenter\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-30.jpeg\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-30.jpeg 600w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-30-300x169.jpeg 300w\" sizes=\"(max-width: 600px) 100vw, 600px\" \/><\/p>\n<p>L\u00f3d marsja\u0144ski z bliska. \u0179r\u00f3d\u0142o: SA\/DLR\/FU Berlin; NASA MGS MOLA Science Team.<\/p>\n<p><strong>Bilans radiacyjny na Marsie<\/strong><\/p>\n<p>Na poni\u017cszej rycinie przedstawiono schematycznie procesy radiacyjne zachodz\u0105ce w atmosferze [2].<\/p>\n<p><strong><img loading=\"lazy\" width=\"915\" height=\"627\" class=\"wp-image-31226 aligncenter\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-31.png\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-31.png 915w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-31-300x206.png 300w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-31-768x526.png 768w\" sizes=\"(max-width: 915px) 100vw, 915px\" \/><\/strong><\/p>\n<p>\u0179r\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_1?ie=UTF8&amp;field-author=Robert+M.+Haberle&amp;text=Robert+M.+Haberle&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Robert M. Haberle<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_2?ie=UTF8&amp;field-author=R.+Todd+Clancy&amp;text=R.+Todd+Clancy&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">R. Todd Clancy<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_3?ie=UTF8&amp;field-author=Fran%C3%A7ois+Forget&amp;text=Fran%C3%A7ois+Forget&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Fran\u00e7ois Forget<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_4?ie=UTF8&amp;field-author=Michael+D.+Smith&amp;text=Michael+D.+Smith&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Michael D. Smith<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_5?ie=UTF8&amp;field-author=Richard+W.+Zurek&amp;text=Richard+W.+Zurek&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Richard W. Zurek<\/a>, <em>The Atmosphere and Climate of Mars<\/em> (Cambridge Planetary Science Book 18) 1st Edition, Cambridge University Press, 2017.<\/p>\n<p><strong>Klimat termiczny Marsa<\/strong><\/p>\n<p>Aby wyznaczy\u0107 temperatur\u0119 emisyjn\u0105 planety wystarczy skorzysta\u0107 z warunku r\u00f3wnowagi, a mianowicie ilo\u015b\u0107 energii jak\u0105 planeta otrzymuje musi by\u0107 r\u00f3wna ilo\u015bci energii jak\u0105 traci. \u0179r\u00f3d\u0142em energii jest S\u0142o\u0144ce. U\u015bredniony w cyklu rocznym strumie\u0144 energii docieraj\u0105cy do 1 m<sup>2<\/sup> powierzchni prostopad\u0142ej planety w jednostce czasu ze S\u0142o\u0144ca stanowi sta\u0142a s\u0142oneczna, kt\u00f3ra w wypadku Marsa jest ni\u017csza od sta\u0142ej s\u0142onecznej Ziemi. Energia docieraj\u0105ca do planety nie jest ca\u0142kowicie poch\u0142aniana. Cz\u0119\u015b\u0107 energii zostaje odbita w przestrze\u0144 kosmiczn\u0105. Planeta poch\u0142aniaj\u0105c energi\u0119 ogrzewa si\u0119. Nast\u0119pnie emituje promieniowanie d\u0142ugofalowe. Za\u0142\u00f3\u017cmy, \u017ce planeta jest jednorodna i emituje promieniowanie z ca\u0142ej powierzchni.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" width=\"639\" height=\"488\" class=\"wp-image-31227 aligncenter\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-32.png\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-32.png 639w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-32-300x229.png 300w\" sizes=\"(max-width: 639px) 100vw, 639px\" \/><\/p>\n<p>\u0179r\u00f3d\u0142o: G. W. Petty, <em>A First Course in Atmospheric Radiation<\/em>, Second Edition, Sundog Publishing Madison, Wisconsin, 2006.<\/p>\n<p>Z warunku r\u00f3wnowagi otrzymamy temperatur\u0119, kt\u00f3r\u0105 nazywamy temperatur\u0105 emisyjn\u0105. Temperatura emisyjne nie stanowi rzeczywistej mierzonej temperaturze na powierzchni planety. Temperatura nie jest jednakowa na powierzchni planety. Temperatura emisyjna to u\u015bredniona temperatura r\u00f3wn\u0105 temperaturze cia\u0142a doskonale czarnego, przy kt\u00f3rej cia\u0142o doskonale szare emitowa\u0142oby tyle samo energii co planeta [8,9,10]<\/p>\n<p>Sta\u0142a s\u0142oneczna na Marsie wynosi 593 W\/m2, albedo planety wynosi oko\u0142o 0,22, \u03c3 \u2013 to sta\u0142a Stefana-Boltzmana, zatem temperatura efektywna planety wynosi 212 K [8]. Kiedy por\u00f3wnany warto\u015b\u0107 temperatury efektywnej ze \u015bredni\u0105 temperatura powierzchni Marsa to okazuje si\u0119, \u017ce jest ona jedynie o 6K wy\u017csza i wynosi 218 K. Ta r\u00f3\u017cnica wynika st\u0105d, \u017ce planeta posiada atmosfer\u0119. Niemniej jednak jej wp\u0142yw nie jest a\u017c tak du\u017cy, jak to jest w wypadku Ziemi, gdzie r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy \u015bredni\u0105 temperatur\u0105 rzeczywist\u0105, a efektywn\u0105 wynosi a\u017c 33K. \u015arednia temperatura powierzchni Marsa wynosi -63\u00b0C [13]. W dzie\u0144 temperatura powietrza mo\u017ce osi\u0105ga\u0107 nawet -15\u00b0C [11], a na r\u00f3wniku, gdzie promienie padaj\u0105 niemal prostopadle, temperatura mo\u017ce osi\u0105ga\u0107 warto\u015b\u0107 20\u00b0C [13]. W nocy temperatura powietrza mo\u017ce obni\u017ca\u0107 si\u0119 do -140\u00b0C [13]. Na klimat Marsa wp\u0142ywa tak\u017ce du\u017cy mimo\u015br\u00f3d orbity planety. R\u00f3\u017cnica temperatury w punkcie pods\u0142onecznym mi\u0119dzy po\u0142o\u017ceniem planety w peryhelium i aphelium dochodzi nawet do 30K.<\/p>\n<p>Rzeczywisty rozk\u0142ad temperatury na powierzchni planety b\u0119dzie zale\u017ca\u0142 od turbulencyjnej wymiany ciep\u0142a oraz od radiacyjnych proces\u00f3w ogrzewaj\u0105cych lub och\u0142adzaj\u0105cych mas\u0119 powietrza na poszczeg\u00f3lnych poziomach a tak\u017ce od bilansu cieplnego danego regionu planety [12]. Pionowy profil temperatury przebiega nast\u0119puj\u0105co:<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" width=\"567\" height=\"508\" class=\"wp-image-31228 aligncenter\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-33.png\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-33.png 567w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-33-300x269.png 300w\" sizes=\"(max-width: 567px) 100vw, 567px\" \/><\/p>\n<p>\u0179r\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_1?ie=UTF8&amp;field-author=Robert+M.+Haberle&amp;text=Robert+M.+Haberle&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Robert M. Haberle<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_2?ie=UTF8&amp;field-author=R.+Todd+Clancy&amp;text=R.+Todd+Clancy&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">R. Todd Clancy<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_3?ie=UTF8&amp;field-author=Fran%C3%A7ois+Forget&amp;text=Fran%C3%A7ois+Forget&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Fran\u00e7ois Forget<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_4?ie=UTF8&amp;field-author=Michael+D.+Smith&amp;text=Michael+D.+Smith&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Michael D. Smith<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_5?ie=UTF8&amp;field-author=Richard+W.+Zurek&amp;text=Richard+W.+Zurek&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Richard W. Zurek<\/a>, <em>The Atmosphere and Climate of Mars<\/em> (Cambridge Planetary Science Book 18) 1st Edition, Cambridge University Press, 2017.<\/p>\n<p>Okres burz piaskowych powoduje, \u017ce \u015brednia temperatura maksymalna jest wy\u017csza. Obecno\u015b\u0107 py\u0142u modyfikuje profil temperatury. Z elementarnych rozwa\u017ca\u0144 mo\u017cna wyznaczy\u0107 temperatur\u0119 powierzchni planety oraz temperatur\u0119 atmosfery [10]:<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" width=\"851\" height=\"604\" class=\"wp-image-31229 aligncenter\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-34.png\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-34.png 851w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-34-300x213.png 300w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-34-768x545.png 768w\" sizes=\"(max-width: 851px) 100vw, 851px\" \/><\/p>\n<p>\u0179r\u00f3d\u0142o: G. W. Petty, <em>A First Course in Atmospheric Radiation<\/em>, Second Edition, Sundog Publishing Madison, Wisconsin, 2006.<\/p>\n<p>Temperatura powierzchni:<\/p>\n<p>Wyra\u017cenie na temperatur\u0119 atmosfery jest bardziej z\u0142o\u017cone:<\/p>\n<p>gdzie: S \u2013 sta\u0142a s\u0142oneczna, \u03c3- sta\u0142a Stefana-Boltzmanna, A-albedo, a<sub>lw\/sw<\/sub>&#8211; wsp\u00f3\u0142czynnik absorbcji promieniowania d\u0142ugofalowego\/kr\u00f3tkofalowego [10]. Z powy\u017cszych r\u00f3wna\u0144 wynika, \u017ce obecno\u015b\u0107 substancji w atmosferze wp\u0142ywa na temperatur\u0119 powierzchni planety oraz na temperatur\u0119 atmosfery, a wi\u0119c nast\u0119puje modyfikacja pionowego profilu temperatury.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" width=\"987\" height=\"789\" class=\"wp-image-31230 aligncenter\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/obraz-zawierajacy-tekst-mapa-zrzut-ekranu-diagr.png\" alt=\"Obraz zawieraj\u0105cy tekst, mapa, zrzut ekranu, diagram\n\nOpis wygenerowany automatycznie\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/obraz-zawierajacy-tekst-mapa-zrzut-ekranu-diagr.png 987w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/obraz-zawierajacy-tekst-mapa-zrzut-ekranu-diagr-300x240.png 300w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/obraz-zawierajacy-tekst-mapa-zrzut-ekranu-diagr-768x614.png 768w\" sizes=\"(max-width: 987px) 100vw, 987px\" \/><\/p>\n<p>\u015arednia temperatura powierzchni oraz temperatura atmosfery. \u0179r\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_1?ie=UTF8&amp;field-author=Robert+M.+Haberle&amp;text=Robert+M.+Haberle&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Robert M. Haberle<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_2?ie=UTF8&amp;field-author=R.+Todd+Clancy&amp;text=R.+Todd+Clancy&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">R. Todd Clancy<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_3?ie=UTF8&amp;field-author=Fran%C3%A7ois+Forget&amp;text=Fran%C3%A7ois+Forget&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Fran\u00e7ois Forget<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_4?ie=UTF8&amp;field-author=Michael+D.+Smith&amp;text=Michael+D.+Smith&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Michael D. Smith<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_5?ie=UTF8&amp;field-author=Richard+W.+Zurek&amp;text=Richard+W.+Zurek&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Richard W. Zurek<\/a>, <em>The Atmosphere and Climate of Mars<\/em> (Cambridge Planetary Science Book 18) 1st Edition, Cambridge University Press, 2017.<\/p>\n<p><strong>Burze na Marsie<\/strong><\/p>\n<p>W okresie letnim na p\u00f3\u0142kuli po\u0142udniowej, wyst\u0119puj\u0105 do\u015b\u0107 wysokie temperatury [6]. Powierzchnia planety nie jest jednorodna co prowadzi do powstanie lokalnych gradient\u00f3w temperatury [11]. Powstaj\u0105ce pr\u0105dy wst\u0119puj\u0105ce, wraz z py\u0142em, tworz\u0105 chmury py\u0142owe osi\u0105gaj\u0105ce \u015brednic\u0119 rz\u0119du 100 km. Zawieszony py\u0142 w atmosferze marsja\u0144skiej poch\u0142aniaj\u0105c promieniowanie ogrzewa si\u0119. Chmura w zaledwie kilka godzin mo\u017ce rozrosn\u0105\u0107 do znacznych rozmiar\u00f3w, rz\u0119du kilku tysi\u0119cy km. W zale\u017cno\u015bci od warunk\u00f3w termicznych burze mog\u0105 posiada\u0107 r\u00f3\u017cny zasi\u0119g. Mog\u0105 to by\u0107 burze lokalnie, regionalne a nawet mie\u0107 zasi\u0119g globalny. Pr\u0119dko\u015b\u0107 wiatru w burzy py\u0142owej mo\u017ce osi\u0105ga\u0107 nawet 100 m\/s [11].<\/p>\n<p><strong>Literatura<\/strong><\/p>\n<ol>\n<li>P. Artymowicz, <em>Astrofizyka uk\u0142ad\u00f3w planetarnych<\/em>, PWN, Warszawa, 1995.<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_1?ie=UTF8&amp;field-author=Robert+M.+Haberle&amp;text=Robert+M.+Haberle&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Robert M. Haberle<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_2?ie=UTF8&amp;field-author=R.+Todd+Clancy&amp;text=R.+Todd+Clancy&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">R. Todd Clancy<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_3?ie=UTF8&amp;field-author=Fran%C3%A7ois+Forget&amp;text=Fran%C3%A7ois+Forget&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Fran\u00e7ois Forget<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_4?ie=UTF8&amp;field-author=Michael+D.+Smith&amp;text=Michael+D.+Smith&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Michael D. Smith<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_ebooks_5?ie=UTF8&amp;field-author=Richard+W.+Zurek&amp;text=Richard+W.+Zurek&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=digital-text\">Richard W. Zurek<\/a>, <em>The Atmosphere and Climate of Mars<\/em> (Cambridge Planetary Science Book 18) 1st Edition, Cambridge University Press, 2017.<\/li>\n<li>Z. Kaczorowska, <em>Pogoda i klimat<\/em>, WSiP, Warszawa 1986.<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/Peter-L-Read\/e\/B001K6M628\/ref=dp_byline_cont_book_1\">Peter L. Read<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_book_2?ie=UTF8&amp;field-author=Stephen+R.+Lewis&amp;text=Stephen+R.+Lewis&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=books\">Stephen R. Lewis<\/a>, <em>The Martian Climate Revisited: Atmosphere and Environment of a Desert Planet<\/em>, Springer Praxis Books, 2004.<\/li>\n<li>A. Madany, <em>Fizyka atmosfery-wybrane zagadnienia<\/em>, Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskie, 1996.<\/li>\n<li>H. Hurnik, <em>Planeta Mars<\/em>, Wydawca: Robert Szaj, Fundacja Nicolaus Copernicus, Truszczyny, 2018.<\/li>\n<li>A. P. Khain, M. Pinsky, <em>Physical Processes in Clouds and Cloud Modeling<\/em>, Cambridge University Press, 2018.<\/li>\n<li>M. Popkiewicz, A. Karda\u015b, Sz. Malinowski, <em>Nauka o klimacie<\/em>, Wydanie II, Wydawnictwo Sonia Draga Sp. z o.o., Warszawa 2019.<\/li>\n<li>R. M. Goody, J. C. G. Walker, <em>O atmosferach<\/em>, PWN, 1978.<\/li>\n<li>G. W. Petty, <em>A First Course in Atmospheric Radiation<\/em>, Second Edition, Sundog Publishing Madison, Wisconsin, 2006.<\/li>\n<li>Hannau Karttunen, Pekka Kroger, Heikki OJa, Markku Poutanwen, Karl Johan Donner, Astronomia og\u00f3lna, PWN, 2020.<\/li>\n<li>A. S. Zwieriew, <em>Meteorologia synoptyczna<\/em>, Wydawnictwo \u0141\u0105czno\u015bci i Komunikacji, 1965.<\/li>\n<li>J. M. Kreiner, Ziemia i Wszech\u015bwiat \u2013 astronomia nie tylko dla geograf\u00f3w, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, Krak\u00f3w, 2009.<\/li>\n<\/ol>\n<ol>\n<li id=\"post-31195-footnote-1\">\n<p>\u0179r\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/Peter-L-Read\/e\/B001K6M628\/ref=dp_byline_cont_book_1\">Peter L. Read<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/s\/ref=dp_byline_sr_book_2?ie=UTF8&amp;field-author=Stephen+R.+Lewis&amp;text=Stephen+R.+Lewis&amp;sort=relevancerank&amp;search-alias=books\">Stephen R. Lewis<\/a>, <em>The Martian Climate Revisited: Atmosphere and Environment of a Desert Planet<\/em>, Springer Praxis Books, 2004, strona 237. <a href=\"#post-31195-footnote-ref-1\">\u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n<li id=\"post-31195-footnote-2\">\n<p>https:\/\/solarviews.com\/eng\/marscld.htm <a href=\"#post-31195-footnote-ref-2\">\u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n<li id=\"post-31195-footnote-3\">\n<p><a href=\"https:\/\/agupubs.onlinelibrary.wiley.com\/authored-by\/ContribAuthorRaw\/Gierasch\/P.\">P. Gierasch<\/a>,\u00a0<a href=\"https:\/\/agupubs.onlinelibrary.wiley.com\/authored-by\/ContribAuthorRaw\/Thomas\/P.\">P. Thomas<\/a>,\u00a0<a href=\"https:\/\/agupubs.onlinelibrary.wiley.com\/authored-by\/ContribAuthorRaw\/French\/R.\">R. French<\/a>,\u00a0<a href=\"https:\/\/agupubs.onlinelibrary.wiley.com\/authored-by\/ContribAuthorRaw\/Veverka\/J.\">J. Veverka<\/a>, <em>Spiral clouds on Mars:<\/em> <em>A new atmospheric phenomenon<\/em>, Geophysical Research Letters, Vol. 6, Issue 5, pp. 405-408, May 1979, <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1029\/GL006i005p00405\">https:\/\/doi.org\/10.1029\/GL006i005p00405<\/a>. <a href=\"#post-31195-footnote-ref-3\">\u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n<\/ol>\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">Udost\u0119pnij<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Przy okazji za\u0107mienia S\u0142o\u0144ca poznali\u015bmy mechanizm za\u0107mie\u0144, polegaj\u0105cy na tym, \u017ce jedno cia\u0142o niebieskie chowa si\u0119 (ca\u0142kowicie lub cz\u0119\u015bciowo) w cieniu lub p\u00f3\u0142cieniu sto\u017cka drugiego cia\u0142a niebieskiego. Podczas zbli\u017caj\u0105cego si\u0119 za\u0107mienia Ksi\u0119\u017cyc zanurzy si\u0119 cz\u0119\u015bciowo w sto\u017cek p\u00f3\u0142cienia. Podczas maksymalnej fazy 96,36% jego powierzchni b\u0119dzie zanurzone w p\u00f3\u0142cieniu. <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":31225,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"templates\/landing.php","meta":{"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"off","ocean_display_header":"off","ocean_header_style":"custom","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"2993","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0"},"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v19.5.1 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>#AkademiaCMM - O atmosferze i pogodzie marsja\u0144skiej - Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Pomimo podobie\u0144stwa Marsa do Ziemi pod k\u0105tem d\u0142ugo\u015bci doby gwiazdowej i doby s\u0142onecznej, podobnego k\u0105ta nachylenia osi planety do p\u0142aszczyzny ekliptyki, kt\u00f3ry warunkuje podobny przebieg p\u00f3r roku, to mimo wszystko atmosfera, pogoda i klimat obu planet s\u0105 odmienne. Czytelnik post\u00f3w zamieszczanych na stronie Centrum Modelowania Meteorologicznego o pogodzie na Marsie w pewnej chwili zada sobie pytania: Dlaczego na Marsie atmosfery praktycznie nie ma, a na Ziemi jest? Dlaczego na planecie panuj\u0105 odmienne warunki klimatyczne oraz inna pogoda?\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=31195\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"#AkademiaCMM - O atmosferze i pogodzie marsja\u0144skiej\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Pomimo podobie\u0144stwa Marsa do Ziemi pod k\u0105tem d\u0142ugo\u015bci doby gwiazdowej i doby s\u0142onecznej, podobnego k\u0105ta nachylenia osi planety do p\u0142aszczyzny ekliptyki, kt\u00f3ry warunkuje podobny przebieg p\u00f3r roku, to mimo wszystko atmosfera, pogoda i klimat obu planet s\u0105 odmienne. Czytelnik post\u00f3w zamieszczanych na stronie Centrum Modelowania Meteorologicznego o pogodzie na Marsie w pewnej chwili zada sobie pytania: Dlaczego na Marsie atmosfery praktycznie nie ma, a na Ziemi jest? Dlaczego na planecie panuj\u0105 odmienne warunki klimatyczne oraz inna pogoda?\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=31195\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/Meteoimgw\/\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-30.jpeg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"600\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"338\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:title\" content=\"#AkademiaCMM - O atmosferze i pogodzie marsja\u0144skiej\" \/>\n<meta name=\"twitter:description\" content=\"Pomimo podobie\u0144stwa Marsa do Ziemi pod k\u0105tem d\u0142ugo\u015bci doby gwiazdowej i doby s\u0142onecznej, podobnego k\u0105ta nachylenia osi planety do p\u0142aszczyzny ekliptyki, kt\u00f3ry warunkuje podobny przebieg p\u00f3r roku, to mimo wszystko atmosfera, pogoda i klimat obu planet s\u0105 odmienne. Czytelnik post\u00f3w zamieszczanych na stronie Centrum Modelowania Meteorologicznego o pogodzie na Marsie w pewnej chwili zada sobie pytania: Dlaczego na Marsie atmosfery praktycznie nie ma, a na Ziemi jest? Dlaczego na planecie panuj\u0105 odmienne warunki klimatyczne oraz inna pogoda?\" \/>\n<meta name=\"twitter:image\" content=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-30.jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@IMGW_CMM\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"14 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=31195\",\"url\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=31195\",\"name\":\"#AkademiaCMM - O atmosferze i pogodzie marsja\u0144skiej - Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#website\"},\"datePublished\":\"2023-05-30T13:59:31+00:00\",\"dateModified\":\"2023-05-30T13:59:31+00:00\",\"description\":\"Pomimo podobie\u0144stwa Marsa do Ziemi pod k\u0105tem d\u0142ugo\u015bci doby gwiazdowej i doby s\u0142onecznej, podobnego k\u0105ta nachylenia osi planety do p\u0142aszczyzny ekliptyki, kt\u00f3ry warunkuje podobny przebieg p\u00f3r roku, to mimo wszystko atmosfera, pogoda i klimat obu planet s\u0105 odmienne. Czytelnik post\u00f3w zamieszczanych na stronie Centrum Modelowania Meteorologicznego o pogodzie na Marsie w pewnej chwili zada sobie pytania: Dlaczego na Marsie atmosfery praktycznie nie ma, a na Ziemi jest? Dlaczego na planecie panuj\u0105 odmienne warunki klimatyczne oraz inna pogoda?\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=31195#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=31195\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=31195#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"#AkademiaCMM &#8211; O atmosferze i pogodzie marsja\u0144skiej\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/\",\"name\":\"Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB\",\"description\":\"CMOK-LMM Laboratorium pe\u0142ni pa\u0144stwow\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 hydrologiczno-meteorologiczn\u0105 w zakresie numerycznych prognoz pogody, kt\u00f3rego zadaniem jest konsolidacja kompetencji w obszarze modelowania zjawisk pogodowych oraz dalszego rozwoju numerycznych modeli pogody (NMP).\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#organization\",\"name\":\"Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB\",\"url\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/\",\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/Meteoimgw\/\",\"https:\/\/twitter.com\/IMGW_CMM\"],\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/MODELE_LOGO_UNIFIKACJA_v2.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/MODELE_LOGO_UNIFIKACJA_v2.png\",\"width\":1356,\"height\":365,\"caption\":\"Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"#AkademiaCMM - O atmosferze i pogodzie marsja\u0144skiej - Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB","description":"Pomimo podobie\u0144stwa Marsa do Ziemi pod k\u0105tem d\u0142ugo\u015bci doby gwiazdowej i doby s\u0142onecznej, podobnego k\u0105ta nachylenia osi planety do p\u0142aszczyzny ekliptyki, kt\u00f3ry warunkuje podobny przebieg p\u00f3r roku, to mimo wszystko atmosfera, pogoda i klimat obu planet s\u0105 odmienne. Czytelnik post\u00f3w zamieszczanych na stronie Centrum Modelowania Meteorologicznego o pogodzie na Marsie w pewnej chwili zada sobie pytania: Dlaczego na Marsie atmosfery praktycznie nie ma, a na Ziemi jest? Dlaczego na planecie panuj\u0105 odmienne warunki klimatyczne oraz inna pogoda?","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=31195","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"#AkademiaCMM - O atmosferze i pogodzie marsja\u0144skiej","og_description":"Pomimo podobie\u0144stwa Marsa do Ziemi pod k\u0105tem d\u0142ugo\u015bci doby gwiazdowej i doby s\u0142onecznej, podobnego k\u0105ta nachylenia osi planety do p\u0142aszczyzny ekliptyki, kt\u00f3ry warunkuje podobny przebieg p\u00f3r roku, to mimo wszystko atmosfera, pogoda i klimat obu planet s\u0105 odmienne. Czytelnik post\u00f3w zamieszczanych na stronie Centrum Modelowania Meteorologicznego o pogodzie na Marsie w pewnej chwili zada sobie pytania: Dlaczego na Marsie atmosfery praktycznie nie ma, a na Ziemi jest? Dlaczego na planecie panuj\u0105 odmienne warunki klimatyczne oraz inna pogoda?","og_url":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=31195","og_site_name":"Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/Meteoimgw\/","og_image":[{"width":600,"height":338,"url":"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-30.jpeg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_title":"#AkademiaCMM - O atmosferze i pogodzie marsja\u0144skiej","twitter_description":"Pomimo podobie\u0144stwa Marsa do Ziemi pod k\u0105tem d\u0142ugo\u015bci doby gwiazdowej i doby s\u0142onecznej, podobnego k\u0105ta nachylenia osi planety do p\u0142aszczyzny ekliptyki, kt\u00f3ry warunkuje podobny przebieg p\u00f3r roku, to mimo wszystko atmosfera, pogoda i klimat obu planet s\u0105 odmienne. Czytelnik post\u00f3w zamieszczanych na stronie Centrum Modelowania Meteorologicznego o pogodzie na Marsie w pewnej chwili zada sobie pytania: Dlaczego na Marsie atmosfery praktycznie nie ma, a na Ziemi jest? Dlaczego na planecie panuj\u0105 odmienne warunki klimatyczne oraz inna pogoda?","twitter_image":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/word-image-31195-30.jpeg","twitter_site":"@IMGW_CMM","twitter_misc":{"Szacowany czas czytania":"14 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=31195","url":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=31195","name":"#AkademiaCMM - O atmosferze i pogodzie marsja\u0144skiej - Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB","isPartOf":{"@id":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#website"},"datePublished":"2023-05-30T13:59:31+00:00","dateModified":"2023-05-30T13:59:31+00:00","description":"Pomimo podobie\u0144stwa Marsa do Ziemi pod k\u0105tem d\u0142ugo\u015bci doby gwiazdowej i doby s\u0142onecznej, podobnego k\u0105ta nachylenia osi planety do p\u0142aszczyzny ekliptyki, kt\u00f3ry warunkuje podobny przebieg p\u00f3r roku, to mimo wszystko atmosfera, pogoda i klimat obu planet s\u0105 odmienne. Czytelnik post\u00f3w zamieszczanych na stronie Centrum Modelowania Meteorologicznego o pogodzie na Marsie w pewnej chwili zada sobie pytania: Dlaczego na Marsie atmosfery praktycznie nie ma, a na Ziemi jest? Dlaczego na planecie panuj\u0105 odmienne warunki klimatyczne oraz inna pogoda?","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=31195#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=31195"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=31195#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"#AkademiaCMM &#8211; O atmosferze i pogodzie marsja\u0144skiej"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#website","url":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/","name":"Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB","description":"CMOK-LMM Laboratorium pe\u0142ni pa\u0144stwow\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 hydrologiczno-meteorologiczn\u0105 w zakresie numerycznych prognoz pogody, kt\u00f3rego zadaniem jest konsolidacja kompetencji w obszarze modelowania zjawisk pogodowych oraz dalszego rozwoju numerycznych modeli pogody (NMP).","publisher":{"@id":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#organization","name":"Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB","url":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/","sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/Meteoimgw\/","https:\/\/twitter.com\/IMGW_CMM"],"logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/MODELE_LOGO_UNIFIKACJA_v2.png","contentUrl":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/MODELE_LOGO_UNIFIKACJA_v2.png","width":1356,"height":365,"caption":"Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB"},"image":{"@id":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/31195"}],"collection":[{"href":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=31195"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/31195\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":31231,"href":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/31195\/revisions\/31231"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/31225"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=31195"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}