{"id":21456,"date":"2023-01-19T07:39:06","date_gmt":"2023-01-19T06:39:06","guid":{"rendered":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=21456"},"modified":"2024-01-10T15:48:35","modified_gmt":"2024-01-10T14:48:35","slug":"akademiacmm-pole-magnetyczne-ziemi-i-zjawiska-zorzowe","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=21456","title":{"rendered":"#AkademiaCMM &#8211; Pole magnetyczne Ziemi i zjawiska zorzowe"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-page\" data-elementor-id=\"21456\" class=\"elementor elementor-21456\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-a70714a elementor-section-boxed elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"a70714a\" data-element_type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-3728202\" data-id=\"3728202\" data-element_type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-fa7a42a elementor-section-boxed elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"fa7a42a\" data-element_type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-23cc3ea\" data-id=\"23cc3ea\" data-element_type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-78cd40f elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"78cd40f\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t<style>\/*! elementor - v3.12.1 - 02-04-2023 *\/\n.elementor-widget-text-editor.elementor-drop-cap-view-stacked .elementor-drop-cap{background-color:#69727d;color:#fff}.elementor-widget-text-editor.elementor-drop-cap-view-framed .elementor-drop-cap{color:#69727d;border:3px solid;background-color:transparent}.elementor-widget-text-editor:not(.elementor-drop-cap-view-default) .elementor-drop-cap{margin-top:8px}.elementor-widget-text-editor:not(.elementor-drop-cap-view-default) .elementor-drop-cap-letter{width:1em;height:1em}.elementor-widget-text-editor .elementor-drop-cap{float:left;text-align:center;line-height:1;font-size:50px}.elementor-widget-text-editor .elementor-drop-cap-letter{display:inline-block}<\/style>\t\t\t\t<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: 18pt; font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\"><strong>Pole magnetyczne Ziemi i zjawiska zorzowe <\/strong><\/span><\/p><p><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">19.01.2023<\/span><\/p><p><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif; font-size: 12pt;\">Opracowa\u0142: dr Grzegorz Duniec, dr Marcin Kolonko, mgr Robert Przy\u0142uski, CMM IMGW-PIB<\/span><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif; font-size: 12pt;\"> <br \/><\/span><\/p><ol><li><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\"><strong>Pole magnetyczne Ziemi<\/strong><\/span><\/li><\/ol><p><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Pole magnetyczne ziemskie ma charakter pola dipolowego. Kszta\u0142t linii pola magnetycznego ziemskiego jest podobny do rozk\u0142adu pola magnetycznego znanej wszystkim sztabki \u017celaza [1].<\/span><\/p><p><img loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-full wp-image-21460\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz1.png\" alt=\"\" width=\"405\" height=\"517\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz1.png 405w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz1-235x300.png 235w\" sizes=\"(max-width: 405px) 100vw, 405px\" \/><\/p><p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">\u0179r\u00f3d\u0142o: Jerzy M. Kreiner, <em>Ziemi i Wszech\u015bwiat \u2013 astronomia nie tylko dla geograf\u00f3w<\/em>, Wydawnictwo naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego \u2013 Krak\u00f3w, 2009.<\/span><\/p><p><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Nat\u0119\u017cenie i rozk\u0142ad pola magnetycznego przy powierzchni ziemi zale\u017cy od wiatru s\u0142onecznego, niejednorodno\u015bci wewn\u0105trz ziemi oraz budowy geologicznej planety.<\/span><\/p><p><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Wiatr s\u0142oneczny to strumie\u0144 cz\u0105stek z\u0142o\u017conych z elektron\u00f3w, proton\u00f3w, cz\u0105stek alfa oraz wysokoenergetycznych j\u0105der ci\u0119\u017ckich pierwiastk\u00f3w. W wyniku ruchu obrotowego S\u0142o\u0144ca wok\u00f3\u0142 w\u0142asnej osi strumie\u0144 cz\u0105stek wiatru s\u0142onecznego porusza si\u0119 po krzywej spiralnej, a dok\u0142adnie po spirali Archimedesa [5]. Podobn\u0105 struktur\u0119 przyjmuje tak\u017ce pole magnetyczne, kt\u00f3re jest transportowane przez strumie\u0144 wiatru s\u0142onecznego. Strumie\u0144 cz\u0105stek wiatru s\u0142onecznego dociera do Ziemi od strony wieczornej, co jest spowodowane ruchem obrotowym Ziemi.<\/span><\/p><p><img loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-full wp-image-21461\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz2.png\" alt=\"\" width=\"549\" height=\"516\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz2.png 549w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz2-300x282.png 300w\" sizes=\"(max-width: 549px) 100vw, 549px\" \/><\/p><p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">\u0179r\u00f3d\u0142o: Anna Madany, <em>Fizyka atmosfery \u2013 wybrane zagadnienia<\/em>, Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, Warszawa 1996.<\/span><\/p><p><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Kiedy cz\u0105stki wiatru s\u0142onecznego dotr\u0105 do Ziemi zaczynaj\u0105 oddzia\u0142ywa\u0107 z polem magnetycznym planety. Cz\u0105stki s\u0105 hamowane, a najsilniejsze wyhamowanie nast\u0119puje w p\u0142aszczy\u017anie r\u00f3wnikowej. W zale\u017cno\u015bci od tego pod jakim k\u0105tem cz\u0105stka wpada w pole magnetyczne cz\u0105stki b\u0119d\u0105 porusza\u0142y si\u0119 po torach kolistych (kiedy cz\u0105stki wpadaj\u0105 prostopadle do linii pola magnetycznego) lub po torach \u015brubowych, kiedy cz\u0105stka wpada pod k\u0105tem do linii pola magnetycznego. Kiedy wektor pr\u0119dko\u015bci cz\u0105stki jest r\u00f3wnoleg\u0142y do linii pola magnetycznego, w\u00f3wczas pole magnetycznego nie oddzia\u0142uje na cz\u0105stk\u0119. W p\u0142aszczy\u017anie r\u00f3wnikowej na\u0142adowane cz\u0105stki wpadaj\u0105 prostopadle do linii pola magnetyczne. Elektrony poruszaj\u0105 si\u0119 w p\u0142aszczy\u017anie r\u00f3wnikowej z zachodu na wsch\u00f3d, natomiast protony i cz\u0105stki na\u0142adowane dodatnio ze wschodu na zach\u00f3d. Poruszaj\u0105ce si\u0119 cz\u0105stki w p\u0142aszczy\u017anie r\u00f3wnikowej tworz\u0105 pr\u0105d oko\u0142or\u00f3wnikowy. Z fizyki wiadomo, \u017ce pr\u0105d p\u0142yn\u0105cy w ko\u0142owej p\u0119tli wytwarza pole magnetyczne. Podobnie jest w wypadku pr\u0105du oko\u0142or\u00f3wnikowego, kt\u00f3ry wytwarza pole magnetyczne, ale o odwrotnej biegunowo\u015bci do ziemskiego pola magnetycznego. Wytworzone pole magnetyczne zaburza pole magnetyczne planety [8]. Cz\u0105stki poruszaj\u0105ce si\u0119 po torze \u015brubowym pod\u0105\u017caj\u0105 w kierunku biegun\u00f3w magnetycznych, kt\u00f3re wnikaj\u0105 w g\u0142\u0105b atmosfery. Wp\u0142yw wiatru s\u0142onecznego na ziemskie pole magnetyczne jest istotne przede wszystkich podczas wysokiej aktywno\u015bci s\u0142o\u0144ca.<\/span><\/p><p><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Opr\u00f3cz wiatru na pole magnetyczne Ziemi wp\u0142ywa struktura geologiczna planety oraz z\u0142o\u017ca rud \u017celaza, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 powodowa\u0107 anomalie pola magnetycznego. W Polsce taka anomalia magnetyczna wyst\u0119puje w Pieninach [1].<\/span><\/p><p><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Linie pola magnetycznego, w naszych szeroko\u015bciach geograficznych, tworz\u0105 pewien k\u0105t z powierzchni\u0105 Ziemi. W celu okre\u015blenia kierunku linii pola magnetycznego stosuje si\u0119 dwa k\u0105ty:<\/span><\/p><p><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Inklinacja magnetyczna (I) \u2013 k\u0105t zawarty pomi\u0119dzy liniami pola magnetycznego, a p\u0142aszczyzn\u0105 poziom\u0105. Linie \u0142\u0105cz\u0105ce punktu o takiej samej warto\u015bci inklinacji magnetycznej nazywamy izoklinami [1]. Inklinacja magnetyczna ro\u015bnie w kierunku biegun\u00f3w magnetycznych osi\u0105gaj\u0105c warto\u015b\u0107 90\u00b0, natomiast w kierunku r\u00f3wnika maleje osi\u0105gaj\u0105c zero w pobli\u017cu r\u00f3wnika [2]<\/span><\/p><p><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Deklinacja magnetyczna (D) \u2013 k\u0105t zawarty pomi\u0119dzy rzutem kierunku linii pola magnetycznego na p\u0142aszczyzn\u0119 poziom\u0105 i po\u0142udnikiem geograficznym.\u00a0 Linie \u0142\u0105cz\u0105ce punkty o takiej samej warto\u015bci deklinacji magnetycznej nazywamy izogonami [1].<\/span><\/p><p><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Dla \u015brodkowej Polski inklinacja magnetyczna wynosi 67,5\u00b0, za\u015b deklinacja magnetyczna wynosi +4\u00b0. \u201e+\u201d dlatego poniewa\u017c kierunek wskazywany przez kompas jest odchylony wzgl\u0119dem po\u0142udnika geograficznego na wsch\u00f3d [1].<\/span><\/p><p><img loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-full wp-image-21462\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz3.png\" alt=\"\" width=\"561\" height=\"519\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz3.png 561w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz3-300x278.png 300w\" sizes=\"(max-width: 561px) 100vw, 561px\" \/><\/p><p><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">\u0179r\u00f3d\u0142o: Jerzy M. Kreiner, <em>Ziemi i Wszech\u015bwiat \u2013 astronomia nie tylko dla geograf\u00f3w<\/em>, Wydawnictwo naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego \u2013 Krak\u00f3w, 2009.<\/span><\/p><p><img loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-full wp-image-21463\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz4-1.png\" alt=\"\" width=\"618\" height=\"337\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz4-1.png 618w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz4-1-300x164.png 300w\" sizes=\"(max-width: 618px) 100vw, 618px\" \/><\/p><p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">\u0179r\u00f3d\u0142o: Lech Czechowski, Tektonika p\u0142yt i konwekcja w p\u0142aszczu Ziemi, PWN, 1994.<\/span><\/p><p><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Warto\u015b\u0107 indukcji magnetycznej na Ziemi waha si\u0119 od 23\u00b5T do 61\u00b5T. W Polsce warto\u015b\u0107 indukcji magnetycznej wynosi oko\u0142o 46\u00b5T [1].<\/span><\/p><p><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif; font-size: 12pt;\">Linie pola magnetycznego okalaj\u0105ce nasz\u0105 planet\u0119 zbiegaj\u0105 si\u0119 w dw\u00f3ch punktach. Punkty te stanowi\u0105 bieguny geomagnetyczne. Wsp\u00f3\u0142rz\u0119dne geograficzne biegun\u00f3w geomagnetycznych s\u0105 nast\u0119puj\u0105ce:<\/span><\/p><ol><li><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif; font-size: 12pt;\">Biegun geomagnetyczny p\u00f3\u0142nocny 80,08\u00b0N; 72,21\u00b0W- wschodnie wybrze\u017ce Wyspy Ellesmere\u2019a <\/span><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">(https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Biegun_geomagnetyczny)<\/span><\/li><\/ol><p><img loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-full wp-image-21464\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz5.png\" alt=\"\" width=\"229\" height=\"249\" \/><\/p><p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">\u0179r\u00f3d\u0142o: https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Biegun_geomagnetyczny<\/span><\/p><ol><li><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif; font-size: 12pt;\">Biegun geomagnetyczny po\u0142udniowy 80,08\u00b0S; 107,79\u00b0E- P\u0142askowy\u017c Polarny (https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Biegun_geomagnetyczny)<\/span><\/li><\/ol><p><img loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-full wp-image-21465\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz6.png\" alt=\"\" width=\"247\" height=\"272\" \/><\/p><p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">\u0179r\u00f3d\u0142o: https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Biegun_geomagnetyczny<\/span><\/p><p><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif; font-size: 12pt;\">Bieguny geomagnetyczne nie pokrywaj\u0105 si\u0119 z biegunami geograficznymi. Natomiast bieguny magnetyczne nie le\u017c\u0105 dok\u0142adnie naprzeciw siebie. O\u015b \u0142\u0105cz\u0105ca bieguny geomagnetyczne tworzy k\u0105t oko\u0142o 10\u00b0 z osi\u0105 obrotu Ziemi [1, 2, 3].<\/span><\/p><p><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Na p\u00f3\u0142kuli p\u00f3\u0142nocnej linie pola magnetycznego wnikaj\u0105 do wn\u0119trza planety, co oznacza, \u017ce na p\u00f3\u0142kuli p\u00f3\u0142nocnej znajduje si\u0119 po\u0142udniowy biegun magnetyczny. Na p\u00f3\u0142kuli po\u0142udniowej, zwrot linii pola magnetycznego jest na zewn\u0105trz, czyli linie pola magnetycznego \u201ewychodz\u0105\u201d z wn\u0119trza Ziemi. Zatem na p\u00f3\u0142kuli po\u0142udniowej mamy p\u00f3\u0142nocny biegun magnetyczny.<\/span><\/p><p><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Jak wskazuj\u0105 badania naukowe bieguny magnetyczne nie zachowuj\u0105 sta\u0142ego po\u0142o\u017cenia. Przede wszystkim jest to spowodowane oddzia\u0142ywaniem na ziemskie pola magnetyczne wiatru s\u0142onecznego, kt\u00f3ry zaburza nasze pola magnetyczne. Jak sugeruj\u0105 badacze prawdopodobnie bieguny magnetyczne zataczaj\u0105 po powierzchni Ziemi, w kierunku przeciwnym do ruchu wskaz\u00f3wek zegara [3] pe\u0142ny okr\u0105g i to w ci\u0105gu 8000 lat [1].\u00a0<\/span><\/p><p><img loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-full wp-image-21466\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz7.png\" alt=\"\" width=\"622\" height=\"568\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz7.png 622w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz7-300x274.png 300w\" sizes=\"(max-width: 622px) 100vw, 622px\" \/><\/p><p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">\u0179r\u00f3d\u0142o: Lech Czechowski, Tektonika p\u0142yt i konwekcja w p\u0142aszczu Ziemi, PWN, 1994.<\/span><\/p><p><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Pole magnetyczne Ziemi wykazuje pewn\u0105 zmienno\u015b\u0107. Ja sugeruj\u0105 badania magnetyzmu resztkowego ska\u0142 ferromagnetycznych, co 1-2 miliony lat nast\u0119puje zjawisko przebiegunowania Ziemi. W oparciu o badania paleomagnetyzmu wyodr\u0119bniono kilka epok [1]:<\/span><\/p><ol><li><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Epoka Gilberta (3,3-4,5 mln lat) \u2013 biegunowo\u015b\u0107 odwrotna do obecnej;<\/span><\/li><li><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Epoka Gaussa (2,3-3,3 mln lat) \u2013 biegunowo\u015b\u0107 zgodna z obecn\u0105;<\/span><\/li><li><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Epoka Matuyamy (0,73-2,5 mln lat) \u2013 biegunowo\u015b\u0107 odwrotna do obecnej;<\/span><\/li><li><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Epoka Brunhesa (obecnie \u2013 0,73 mln lat) \u2013 obecna biegunowo\u015b\u0107 magnetyczna planety.<\/span><\/li><\/ol><p><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Z powy\u017cszej analizy wynika, \u017ce pole magnetyczne planety w do\u015b\u0107 d\u0142ugim okresie czasu zachowuje swoj\u0105 biegunowo\u015b\u0107. Nale\u017cy jednak zaznaczy\u0107, \u017ce nie wykluczony by\u0142y drobne epizody, podczas kt\u00f3rych dochodzi\u0142o do chwilowego przebiegunowania planety. Okresy te niekoniecznie musia\u0142y trwa\u0107 do\u015b\u0107 d\u0142ugo. Chwilowe przebiegunowanie planety mog\u0142o trwa\u0107 od kilku to kilkudziesi\u0119ciu tysi\u0119cy lat. Przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 epizod sprzed 30000 lat. W ci\u0105gu 2000 lat bieguny magnetyczne przemie\u015bci\u0142y si\u0119 w rejon r\u00f3wnika, a nast\u0119pnie powr\u00f3ci\u0142y do stanu pocz\u0105tkowego [1].<\/span><\/p><ol start=\"2\"><li><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\"><strong>Jak powstaje pole magnetyczne Ziemi<\/strong><\/span><\/li><\/ol><p><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Co jest \u017ar\u00f3d\u0142em pola magnetycznego? Hipotez dotycz\u0105cych powstania pola magnetycznego w przesz\u0142o\u015bci by\u0142o sporo [4]. Jedna z nich zak\u0142ada\u0142a, \u017ce \u017ar\u00f3d\u0142em pola magnetycznego jest ruch obrotowy planety. Z fizyki elementarnej wiadomo przecie\u017c, \u017ce moment magnetyczny jest wprost proporcjonalny do momentu p\u0119du. Wed\u0142ug innej hipotezy \u017ar\u00f3d\u0142a pola magnetycznego nale\u017cy upatrywa\u0107 w istnieniu materia\u0142u ferromagnetycznego w skorupie planety. Z fizyki cia\u0142a sta\u0142ego wiadomo, \u017ce cia\u0142o ferromagnetyczne traci swoje w\u0142asno\u015bci ferromagnetyczne w temperaturze Curie, kt\u00f3ra dla magnetytu stanowi\u0105cego g\u0142\u00f3wny czynnik namagnesowania ska\u0142 wynosi 580\u00b0C [2]. Jest to do\u015b\u0107 niska temperatura z uwagi na warunki termiczne panuj\u0105ce we wn\u0119trzu planety. Przy tak niskiej temperaturze przej\u015bcia fazowego drugiego rodzaju, ju\u017c na niewielkiej g\u0142\u0119boko\u015bci materia\u0142 powinien utraci\u0107 w\u0142a\u015bciwo\u015bci magnetyczne. W oparciu o fizyk\u0119 wysokich ci\u015bnie\u0144 wskazywano, \u017ce w\u0142a\u015bciwo\u015bci magnetyczne materia\u0142u s\u0105 zachowane przy o wiele wy\u017cszych temperaturach, \u017ce wzgl\u0119du na fakt, \u017ce by\u0107 temperatura Curie zostaje znacz\u0105co podwy\u017cszona wraz ze wzrostem ci\u015bnienia. Kolejna hipoteza by\u0142a oparta na pr\u00f3bie wyja\u015bnienia istnienia pola magnetycznego Ziemi przy pomocy istnienia si\u0142y termoelektrycznej, kt\u00f3ra mia\u0142a si\u0119 pojawia\u0107 na granicy j\u0105dra i p\u0142aszcza planety. \u017badna z wy\u017cej ww. hipotez nie przetrwa\u0142a zderzenia z danymi eksperymentalnymi. Ot\u00f3\u017c z pomiar\u00f3w paleomagnetycznych wynika\u0142o, \u017ce pole magnetyczne wielokrotnie doznawa\u0142o inwersji, czyli nast\u0119powa\u0142o przebiegunowanie. Proponowane hipotezy nie potrafi\u0142y zadowalaj\u0105co poradzi\u0107 si\u0119 z tym zagadnieniem [4]. Zatem co jest \u017ar\u00f3d\u0142em pola magnetycznego? Ot\u00f3\u017c wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie zak\u0142ada si\u0119, \u017ce \u017ar\u00f3d\u0142em pola magnetycznego planety jest samowzbudne dynamo hydrodynamiczne. Do uruchomienia procesu wymagane jest pole magnetyczne pocz\u0105tkowe. Mo\u017ce to by\u0107 pole magnetyczne pochodzenia mi\u0119dzyplanetarnego, kt\u00f3re w p\u00f3\u017aniejszym etapie, ze wzgl\u0119du na jego s\u0142abo\u015b\u0107, mo\u017ce by\u0107 pomini\u0119te. Kluczowym elementem dynama jest ruch cieczy przewodz\u0105cej w polu magnetycznym. T\u0105 ciecz\u0105 przewodz\u0105c\u0105 jest p\u0142ynne j\u0105dro planety, a pole magnetyczne to pole pierwotne zewn\u0119trzne. Ruch cieczy elektroprzewodz\u0105cej w polu magnetycznym skutkuje wygenerowaniem pr\u0105du elektrycznego. Powsta\u0142y pr\u0105d elektryczny natomiast wytwarza pole magnetyczne, o czym wiadomo w z elementarnego kursu fizyki. Oczywi\u015bcie powsta\u0142e pole magnetyczne, b\u0119dzie wp\u0142ywa\u0142o na otoczenie, a dok\u0142adniej na ruch p\u0142ynnego metalu w otoczeniu, co znowu generuje pr\u0105d elektryczny w s\u0105siedztwie pierwotnych pr\u0105d\u00f3w i powstania dodatkowego pola magnetycznego. Te powstaj\u0105ce pola oczywi\u015bcie b\u0119d\u0105 dawa\u0142y sw\u00f3j wk\u0142ad do pola magnetycznego pierwotnego, zwi\u0119kszaj\u0105c warto\u015b\u0107 indukcji pola magnetycznego. W rezultacie ko\u0144cowym ustali si\u0119 stan r\u00f3wnowagi i pole magnetyczne Ziemi osi\u0105gnie finalny obraz. Dynamo magnetohydrodynamiczne funkcjonuje kosztem energii kinetycznej cieczy. O\u015brodek elektroprzewodz\u0105cy charakteryzuje si\u0119 oporem elektrycznym, co skutkuje rozproszeniem energii. Rozproszona energia z kolei jest odzyskiwana przez dzia\u0142anie przep\u0142ywu przeciwko sile Lorentza [4]. Mo\u017ce wyprowadzi\u0107 r\u00f3wnanie okre\u015blaj\u0105ce zmian\u0119 energii pola magnetycznego. Pr\u0119dko\u015b\u0107 wzrostu energii pola magnetycznego jest r\u00f3wna sumie dw\u00f3ch czynnik\u00f3w. Pierwszy zwi\u0105zany jest z pr\u0119dko\u015bci\u0105 zmiany energii pola magnetycznego w ciep\u0142o Joule\u2019a, a drugi zwi\u0105zany jest z prac\u0105 wykonywan\u0105 w jednostce czasu przez o\u015brodek przeciwko si\u0142om pola magnetycznego. Cowling i Elsasser wykazali, \u017ce przy pewnym typie przep\u0142ywu drugi czynnik mo\u017ce doprowadzi\u0107 do wzrostu energii pola magnetycznego i podtrzymania pocz\u0105tkowego pola magnetycznego. Pe\u0142na matematyczna teoria samowzbudnego dynama hydrodynamicznego jest do\u015b\u0107 skomplikowana i z\u0142o\u017cona. W\u015br\u00f3d badaczy wyst\u0119puje tak\u017ce pogl\u0105d, \u017ce pole magnetyczne Ziemi jest konsekwencj\u0105 asymetrycznych ruch\u00f3w zachodz\u0105cych w j\u0105drze Ziemi. Rozk\u0142ad pola magnetycznego nie jest symetryczny, o\u015b dipola nie przechodzi przez \u015brodek planety. Jak wiadomo o\u015b \u0142\u0105cz\u0105ca bieguny magnetyczne tworzy z osi\u0105 obrotu Ziemi k\u0105t 11\u00b0 co te\u017c mo\u017ce by\u0107 konsekwencj\u0105 asymetrycznych ruch\u00f3w zachodz\u0105cych w j\u0105drze Ziemi. Niekt\u00f3rzy badacze sugeruj\u0105, \u017ce zmniejszenie asymetrii ruch\u00f3w w j\u0105drze jest odpowiedzialne za inwersj\u0119 pola magnetycznego. Zatem zmniejszenie k\u0105ta zawartego pomi\u0119dzy osi\u0105 dipola, a osi\u0105 obrotu planety, czyli kiedy biegun magnetyczny zbli\u017ca si\u0119 do bieguna geograficznego pole magnetyczne dipola staje si\u0119 s\u0142absze. Wariacje wiekowe wykaza\u0142y, \u017ce przy zmniejszaniu odleg\u0142o\u015bci mi\u0119dzy biegunami 0,02\u00b0 szeroko\u015bci geograficznej na rok, warto\u015b\u0107 nat\u0119\u017cenia pola magnetycznego zmniejszy\u0142a si\u0119 oko\u0142o 0,05 % na rok [4]. Obecnie indukcja magnetyczna Ziemi, na r\u00f3wniku, maleje w tempie 30 nT na rok [3]. Jedna z teorii zak\u0142ada\u0142a, \u017ce asymetria ruch\u00f3w jest konsekwencj\u0105 asymetrycznego kszta\u0142tu samego j\u0105dra. Jeszcze inna teoria wskazywa\u0142a na oscylacje j\u0105dra wok\u00f3\u0142 \u015brodka ci\u0119\u017cko\u015bci Ziemi [4].\u00a0<\/span><\/p><p><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Prawdopodobnie przyczyn\u0105 asymetrycznych ruch\u00f3w w j\u0105drze Ziemi jest si\u0142a Coriolisa. W j\u0105drze Ziemi wyst\u0119puj\u0105 ruchy konwekcyjne wst\u0119puj\u0105ce i zst\u0119puj\u0105ce. Opr\u00f3cz si\u0142 grawitacji na poruszaj\u0105c\u0105 si\u0119 materi\u0119 dzia\u0142a si\u0142a Coriolisa, kt\u00f3ra powoduje odchylenie pr\u0105d\u00f3w wst\u0119puj\u0105cych na zach\u00f3d wzgl\u0119dem obracaj\u0105cego si\u0119 j\u0105dra, a pr\u0105d\u00f3w zst\u0119puj\u0105cych cieczy przewodz\u0105cej j\u0105dra na wsch\u00f3d. Skutkuje to tym, \u017ce wewn\u0119trze i zewn\u0119trzne cz\u0119\u015bci j\u0105dra poruszaj\u0105 z r\u00f3\u017cn\u0105 pr\u0119dko\u015bci\u0105, a dok\u0142adniej obszar wewn\u0119trzny porusza si\u0119 szybciej ni\u017c zewn\u0119trzny. W kinetycznym modelu dynama stosuje wiele uproszcze\u0144. Mi\u0119dzy innymi pomija si\u0119 r\u00f3wnania ruchu, pr\u00f3buj\u0105c odgadn\u0105\u0107 najbardziej rozs\u0105dny przep\u0142yw cieczy przewodz\u0105cej w j\u0105drze. Wyb\u00f3r przep\u0142ywu nie jest dowolny, dobiera si\u0119 go tak aby by\u0142 zgodny z wynikami laboratoryjnymi. W\u015br\u00f3d modeli kinematycznych dynama na uwag\u0119 zas\u0142uguj\u0105 dwa typy. Pierwszy typ zak\u0142ada, \u017ce powstanie pola magnetycznego jest efektem u\u015brednienia przypadkowych p\u00f3l magnetycznych wyst\u0119puj\u0105cych w drobnoskalowych turbulencyjnych pulsacjach. W drugim typie zak\u0142ada pole magnetyczne powstaje w wyniku istnienia niewielkiej ilo\u015bci du\u017cych wir\u00f3w, kt\u00f3rych rozmiary osi\u0105gaj\u0105 wielko\u015b\u0107 j\u0105dra, a przep\u0142ywy s\u0105 rozpatrywane jako laminarne [4].<\/span><\/p><ol start=\"3\"><li><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\"><strong>Magnetosfera Ziemi<\/strong><\/span><\/li><\/ol><p><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Magnetosfera to obszar wok\u00f3\u0142 cia\u0142a niebieskiego, kt\u00f3ry wp\u0142ywa na ruch cz\u0105stek na\u0142adowanych elektrycznie. Si\u0142y oddzia\u0142ywania grawitacyjnego s\u0105 na tyle ma\u0142e, \u017ce ich wp\u0142yw na ruch cz\u0105stek jest na tyle znikomy, \u017ce mo\u017cna je pomin\u0105\u0107 [1]. Magnetosfera nie jest jednakowa wok\u00f3\u0142 planety. W bliskiej odleg\u0142o\u015bci od planety linie magnetycznego oraz warto\u015b\u0107 wektora indukcji magnetycznej jest w przybli\u017ceniu regularne. W miar\u0119 oddalania si\u0119 od Ziemi pole magnetyczne ulega deformacji za spraw\u0105 oddzia\u0142ywania wiatru s\u0142onecznego stanowi\u0105cego strumie\u0144 elektron\u00f3w, proton\u00f3w, cz\u0105stek alfa, kt\u00f3re poruszaj\u0105 si\u0119 z bardzo du\u017cymi pr\u0119dko\u015bciami rz\u0119du 300-800 km\/s. W strefie dziennej planety pole magnetyczne doznaje \u015bci\u015bni\u0119cia. Ustala si\u0119 r\u00f3wnowaga pomi\u0119dzy ci\u015bnieniem wywieranym poprzez pole magnetyczne, a ci\u015bnieniem wytwarzanym przez wiatr s\u0142oneczny. To powoduje, \u017ce pole magnetyczne w strefie ods\u0142onecznej przyjmuje kszta\u0142t w przybli\u017ceniu p\u00f3\u0142sfery [5]. W dziennej strefie magnetosfery wyst\u0119puj\u0105 w\u0105skie obszary gor\u0105cej plazmy. Rozmiary tej cz\u0119\u015bci magnetosfery osi\u0105gaj\u0105 warto\u015b\u0107 64000 km [1]. W strefie nocnej wiatr s\u0142oneczny powoduje, \u017ce pole magnetyczne zostaje rozci\u0105gni\u0119te w postaci d\u0142ugiego ogona [1, 5]. Rozmiary ogona osi\u0105gaj\u0105 warto\u015b\u0107 kilku milion\u00f3w kilometr\u00f3w [1]. Ogon magnetosfery z\u0142o\u017cony jest z dw\u00f3ch p\u0142at\u00f3w rozdzielonych p\u0142aszczyzn\u0105 r\u00f3wnikow\u0105 [5]. W p\u0142acie p\u00f3\u0142nocnym zwrot linii pola magnetycznego jest do Ziemi. W p\u0142acie po\u0142udniowym odwrotnie, zwrot linii pola magnetycznego jest od Ziemi. W obszarze przej\u015bciowym mi\u0119dzy p\u0142atami pole magnetyczne jest os\u0142abione. W obszarze tym gromadzi si\u0119 plazma tworz\u0105c grub\u0105 warstw\u0119 plazmow\u0105 [5].<\/span><\/p><p><img loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-full wp-image-21467\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz8.png\" alt=\"\" width=\"351\" height=\"217\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz8.png 351w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz8-300x185.png 300w\" sizes=\"(max-width: 351px) 100vw, 351px\" \/><\/p><p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">\u0179r\u00f3d\u0142o: Tadanori Ondoh, Katsuhide Mareubashi, <em>Wiedza o \u015arodowisku Kosmicznym<\/em>, Wydawnictwo Centrum Bada\u0144 Kosmicznych PAN, Warszawa, 2007.<\/span><\/p><p><img loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-full wp-image-21468\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz9.png\" alt=\"\" width=\"727\" height=\"443\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz9.png 727w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz9-300x183.png 300w\" sizes=\"(max-width: 727px) 100vw, 727px\" \/><\/p><p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">\u0179r\u00f3d\u0142o: Anna Madany, <em>Fizyka atmosfery \u2013 wybrane zagadnienia<\/em>, Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, Warszawa 1996.<\/span><\/p><p><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Wewn\u0105trz magnetosfery wyst\u0119puj\u0105 dwa obszary promieniowania nazywane pasami Van Allena [1], w kt\u00f3rych uwi\u0119zione s\u0105 na\u0142adowane cz\u0105stki [8].<\/span><\/p><p><img loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-full wp-image-21469\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz10-1.png\" alt=\"\" width=\"488\" height=\"491\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz10-1.png 488w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz10-1-298x300.png 298w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz10-1-150x150.png 150w\" sizes=\"(max-width: 488px) 100vw, 488px\" \/><\/p><p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">\u0179r\u00f3d\u0142o: Jerzy M. Kreiner, <em>Ziemi i Wszech\u015bwiat \u2013 astronomia nie tylko dla geograf\u00f3w<\/em>, Wydawnictwo naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego \u2013 Krak\u00f3w, 2009.<\/span><\/p><p><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Pas wewn\u0119trzny ma kszta\u0142t pier\u015bcienia, kt\u00f3rego szeroko\u015b\u0107 wynosi oko\u0142o 6000 km. Nad r\u00f3wnikiem pas ten rozci\u0105ga si\u0119 od oko\u0142o 3500 do 6000 km nad powierzchni\u0105. Pas ten z\u0142o\u017cony jest g\u0142\u00f3wnie z elektron\u00f3w o energii oko\u0142o 1 MeV oraz proton\u00f3w, kt\u00f3rych energia waha si\u0119 w granicach 10-100 MeV [1]. W drugim pasie, zewn\u0119trznym, wyst\u0119puj\u0105 g\u0142\u00f3wnie elektrony o nieco mniejszej energii rz\u0119du 10 keV &#8211; 1MeV. Zewn\u0119trzny pas znajduje si\u0119 na wysoko\u015bci 12000-25000 km nad powierzchni\u0105 Ziemi [1]. Z analizy koncentracji cz\u0105stek w jednostce obj\u0119to\u015bci wynika, \u017ce g\u0119sto\u015b\u0107 jest wi\u0119ksza w pasie wewn\u0119trznym w por\u00f3wnaniu z koncentracj\u0105 w pasie zewn\u0119trznym. Jak wskazuj\u0105 pomiary g\u0119sto\u015b\u0107 podlega silnym fluktuacjom [1]. Pasy Van Allena stanowi\u0105 pewnego rodzaju pu\u0142apk\u0119 magnetyczn\u0105, w kt\u00f3rej uwi\u0119zione s\u0105 cz\u0105stki ze strumienia wiatru s\u0142onecznego. R\u00f3wnanie toru cz\u0105stek poruszaj\u0105cych si\u0119 w tym obszarze wskazuj\u0105, \u017ce cz\u0105stki poruszaj\u0105 si\u0119 po do\u015b\u0107 skomplikowanych torach spiralnych przebiegaj\u0105cych na przemian mi\u0119dzy obszarami po\u0142udniowymi i p\u00f3\u0142nocnymi pas\u00f3w [6]. Niekt\u00f3re cz\u0105stki znajduj\u0105ce si\u0119 w pasach Van Allena maj\u0105 pochodzenie spoza wiatru s\u0142onecznego [1].\u00a0<\/span><\/p><p><img loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-full wp-image-21470\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz11.png\" alt=\"\" width=\"585\" height=\"373\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz11.png 585w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz11-300x191.png 300w\" sizes=\"(max-width: 585px) 100vw, 585px\" \/><\/p><p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">\u0179r\u00f3d\u0142o: Pawe\u0142 Artymowicz, <em>Astrofizyka uk\u0142ad\u00f3w planetarnych<\/em>, PWN, 1995<\/span><\/p><p><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Obszar magnetosfery zako\u0144czony jest tzw. magnetopauz\u0105. Chc\u0105c okre\u015bli\u0107 kszta\u0142t magnetopauzy nale\u017cy w spos\u00f3b poprawy okre\u015bli\u0107 rozk\u0142adu pola ci\u015bnienia na bocznych obszarach magnetosfery [5]. W magnetopauzie wyst\u0119puj\u0105 dwa punkty osobliwe w kt\u00f3rym zbiegaj\u0105 si\u0119 wszystkie linie pola magnetycznego, kt\u00f3re oplataj\u0105 powierzchni\u0119 graniczn\u0105. W punktach osobliwych pole magnetyczne znika, a obszary otaczaj\u0105ce powy\u017csze obszary nazywane s\u0105 lejami polarnymi [5].<\/span><\/p><p><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Kszta\u0142t magnetosfery nie jest sta\u0142y. Pulsuje ona kurcz\u0105c si\u0119 i rozszerzaj\u0105c w zale\u017cno\u015bci od pr\u0119dko\u015bci z jak\u0105 poruszaj\u0105 si\u0119 cz\u0105stki wiatru s\u0142onecznego. Na kszta\u0142t magnetosfery wp\u0142ywa tak\u017ce koncentracja cz\u0105stek w strumieniu wiatru s\u0142onecznego [1].<\/span><\/p><ol start=\"4\"><li><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\"><strong>Zjawisko z\u00f3rz<\/strong><\/span><\/li><\/ol><p><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Zjawisko zorzy polarnej jest konsekwencj\u0105 oddzia\u0142ywania wysokoenergetycznych cz\u0105stek wiatru s\u0142onecznego z cz\u0105steczkami gazu stanowi\u0105cego ziemsk\u0105 atmosfer\u0119. Cz\u0105stki wiatru s\u0142onecznego to g\u0142ownie elektrony, ale tak\u017ce i protony, kt\u00f3re poruszaj\u0105 si\u0119 z bardzo du\u017c\u0105 pr\u0119dko\u015bci\u0105. \u015arednia pr\u0119dko\u015b\u0107 cz\u0105stek wiatru s\u0142onecznego w okolicach Ziemi to oko\u0142o 400-450 km\/s. Cz\u0105steczki wiatru s\u0142onecznego wchodz\u0105c w atmosfer\u0119 ziemsk\u0105 zderzaj\u0105 si\u0119 z cz\u0105steczkami atmosfery. Cz\u0105steczki wiatru maj\u0105 du\u017c\u0105 energi\u0119 10keV. Zderzaj\u0105c si\u0119 z atomami zgodnie z zasadami zachowania energii i p\u0119du przekazuj\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 swojej energii i p\u0119du elektronom znajduj\u0105cym si\u0119 na zewn\u0119trznych pow\u0142okach elektronowych. Elektron po uzyskaniu energii przeskakuje na wy\u017csz\u0105 pow\u0142ok\u0119. Atom w wyniku oddzia\u0142ywania z elektronem wprowadzi\u0142 atom w stan wzbudzenia. Atom w stanie wzbudzenia nie b\u0119dzie znajdowa\u0142 si\u0119 przez niesko\u0144czony okres czasu. Na og\u00f3\u0142 trwa to od kilku sekund do kilku minut [1]. Po tym czasie elektron przeskakuje z pow\u0142oki wy\u017cszej na ni\u017csz\u0105, przechodz\u0105c w ten spos\u00f3b do stanu podstawowego. Nadmiar energii jak\u0105 posiada elektron zostanie wyemitowana w postaci kwantu promieniowania elektromagnetycznego, kt\u00f3rego d\u0142ugo\u015b\u0107 fali mie\u015bci si\u0119 w zakresie widma \u015bwiat\u0142a widzialnego o okre\u015blonej barwie. Z obserwacji wiadomo, \u017ce barwy zorzy s\u0105 r\u00f3\u017cne, od koloru zielonego, po niebieski, purpurowy czy czerwony, ale tak\u017ce \u017c\u00f3\u0142te a nawet bia\u0142e [7]. Wszystko zale\u017cy od tego z jakim atomem w atmosferze cz\u0105stki wiatru s\u0142onecznego si\u0119 zderz\u0105. Kiedy zderzenie nast\u0119puje z atomami tlenu, na ni\u017cszych wysoko\u015bciach rz\u0119du 110 km, w\u00f3wczas efektem zderzenia elektron\u00f3w z wiatru s\u0142onecznego z atomami tlenu, jest zielona barwa zorzy. Kiedy do zderzenia dochodzi na wy\u017cszych wysoko\u015bciach z atomem tlenu, gdzie g\u0119sto\u015b\u0107 atmosfery jest mniejsza, a elektrony wiatru s\u0142onecznego s\u0105 bardziej energetyczne, efektem tego zderzenia jest emisja promieniowania elektromagnetycznego o d\u0142ugo\u015bci 630nm oraz 636,4 nm, czy jest to zakres widma \u015bwiat\u0142a widzialnego o barwie czerwonej [1]. Obserwujemy w\u00f3wczas zorze w kolorze czerwieni. Kiedy cz\u0105stki wiatru s\u0142onecznego zderzaj\u0105 si\u0119 z atomami azotu w\u00f3wczas wyemitowane promieniowanie elektromagnetyczne ma d\u0142ugo\u015b\u0107 fali o barwie niebieskawej i purpurowej [1]. Badania spektroskopowe ujawni\u0142y charakterystyczne dla z\u00f3rz linie widmowe tlenu: 557,7 nm, 630 nm, 636,4 nm. Natomiast charakterystycznymi liniami widmowymi azotu cz\u0105steczkowego oraz jonu N<sub>2<\/sub><sup>+<\/sup>s\u0105 linie o d\u0142ugo\u015bci: 470,8 nm, 646,6 nm, 427,8 nm, 723,4 nm, 420 nm, 391,4 nm. Dla atomu wodoru H<sub>\u03b1<\/sub> dwie linie widmowe o d\u0142ugo\u015bci fali 656,3 nm oraz 486,1 nm s\u0105 charakterystyczne dla z\u00f3rz [8]. Zorze w kolorze czerwonym s\u0105 rzadko obserwowane, a to dlatego, \u017ce do ich wywo\u0142ania potrzebne s\u0105 bardziej energetyczne elektrony wiatru s\u0142onecznego [1].<\/span><\/p><p><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Barwa zorzy zale\u017cy tak\u017ce od tego, czy dany obszar atmosfery jest o\u015bwietlony przez S\u0142o\u0144ce czy te\u017c nie. W obszarach o\u015bwietlonych S\u0142o\u0144cem zorza charakteryzuje si\u0119 barw\u0105 fioletow\u0105 lub b\u0142\u0119kitnoszar\u0105. W obszarze atmosfery, kt\u00f3ry nie jest o\u015bwietlony S\u0142o\u0144cem, zorze charakteryzuj\u0105 si\u0119 barw\u0105 \u017c\u00f3\u0142tozielon\u0105, sporadycznie czerwon\u0105 [8].\u00a0 \u00a0<\/span><\/p><p><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Zorze mog\u0105 wyst\u0119powa\u0107 na r\u00f3\u017cnych wysoko\u015bciach. Dolna granica \u015bwiecenia wynosi 60-140 km nad powierzchni\u0105 Ziemi [1]. Obserwacje wykaza\u0142y r\u00f3wnie\u017c, \u017ce zorze mog\u0105 wyst\u0119powa\u0107 na znacznych wysoko\u015bciach, nawet na wysoko\u015bci 1100 km [8]. Wysoko\u015b\u0107 na jakiej si\u0119 pojawia \u015bwiecenie zale\u017cy od intensywno\u015bci. Wraz ze wzrostem intensywno\u015bci dolna granica \u015bwiecenia obni\u017ca si\u0119. Na ni\u017cszych wysoko\u015bciach na og\u00f3\u0142 wyst\u0119puje zorza zielona. Na wy\u017cszych wysoko\u015bciach bardziej czerwona.<\/span><\/p><p><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Zorze mo\u017cemy podzieli\u0107 pod k\u0105tem morfologicznym oraz w zale\u017cno\u015bci od miejsca ich wyst\u0105pienia i s\u0105 to zorze [5]:<\/span><\/p><ol><li><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">dyfuzyjne:<\/span><\/li><\/ol><ul><li><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">s\u0142abe zorze o strukturze drobnych pasm, jasne \u015bwiecenie pojawiaj\u0105ce si\u0119 mi\u0119dzy p\u00f3\u0142noc\u0105 i \u015bwitem);<\/span><\/li><\/ul><ol><li><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">zwyk\u0142e dyskretne:<\/span><\/li><\/ol><ul><li><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">w sektorze nocnym przed p\u00f3\u0142noc\u0105 maj\u0105 posta\u0107 kurtyn<\/span><\/li><li><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">wyraziste o intensywnych formach, w postaci pofalowanych zas\u0142on\/kurtyn, spadaj\u0105cych z nieba;<\/span><\/li><li><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">w sektorze dziennym zorza promieniuje na zewn\u0105trz z obszaru centralnego,<\/span><\/li><\/ul><ol><li><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">czapy polarnej:<\/span><\/li><\/ol><ul><li><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">pod\u0142u\u017cne struktury rozci\u0105gaj\u0105ce si\u0119 r\u00f3wnolegle do po\u0142udnika p\u00f3\u0142noc-po\u0142udnie,<\/span><\/li><li><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">pojedyncze \u0142uki lub formy zorzowe z\u0142o\u017cone z 2 lub 3 \u0142uk\u00f3w,<\/span><\/li><li><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">zorze typu \u2013 pas \u015bwiecenia rozci\u0105gaj\u0105cy si\u0119 od dziennego leja polarnego poprzez czap\u0119 polarn\u0105, ku obszarowi nocnemu, \u0142\u0105cz\u0105cy si\u0119 z zorz\u0105 w owalu zorzowym.<\/span><\/li><\/ul><p><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Zorze dyfuzyjne wywo\u0142ywane s\u0105 przez cz\u0105stki pochodz\u0105ce z centralnej warstwy plazmowej. \u00a0Populacja tych cz\u0105stek opisana jest rozk\u0142adem Maxwella o \u015bredniej energii kilku keV. Cz\u0105stki te nie s\u0105 znacz\u0105co przyspieszane. W obszarze zorzy dyfuzyjnych stwierdzono tak\u017ce wyst\u0119powanie proton\u00f3w, kt\u00f3rych populacja mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c opisana rozk\u0142adem Maxwella [5]. \u00a0<\/span><\/p><p><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">W wypadku zorzy dyskretnej \u015bwieci ona w obszarze przep\u0142ywu pr\u0105du elektrycznego ku g\u00f3rze wzd\u0142u\u017c pola magnetycznego. Pr\u0105d jest spowodowany ruchem elektron\u00f3w poruszaj\u0105cych si\u0119 wzd\u0142u\u017c linii pola magnetycznego ku Ziemi. Elektrony s\u0105 przyspieszane w polu magnetycznym i finalnie osi\u0105gaj\u0105 one energi\u0119 rz\u0119du 1-10 keV. Poni\u017cej obszaru, gdzie cz\u0105stki zostaj\u0105 przyspieszane, obserwacje wykaza\u0142y, istnienie wysypuj\u0105cych si\u0119 elektron\u00f3w. Powy\u017cej obszaru stwierdzono istnienie jon\u00f3w, kt\u00f3re uzyskuj\u0105 przyspieszenie w kierunku do g\u00f3ry, co stanowi tak\u017ce bezpo\u015brednie potwierdzenie istnienie pola elektrycznego, skierowanego do g\u00f3ry. Obszar przyspieszania cz\u0105stek rozci\u0105ga si\u0119 od 3-12 km wysoko\u015bci. W obszarze tym wyst\u0119puj\u0105 niejednorodno\u015bci, o rozmiarach rz\u0119du 100 km, w kt\u00f3rych przyspieszanie cz\u0105stek jest silne, a cz\u0105stki poruszaj\u0105 si\u0119 do do\u0142u osi\u0105gaj\u0105c pr\u0119dko\u015b\u0107 5-10 km\/s.\u00a0 W obszarze tym wyst\u0119puje silna emisja radiowa. W obszarach silnego przyspieszania potencja\u0142 pole elektrostatycznego jest najwi\u0119kszy od strony Ziemi. Elektrony silnie przyspieszane wpadaj\u0105 do atmosfery i wywo\u0142uj\u0105 dyskretne \u015bwiecenie zorzowe [5].<\/span><\/p><p><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Zorze czapy polarnej pojawiaj\u0105 si\u0119 podczas niskiej aktywno\u015bci geomagnetycznej oraz wtedy, kiedy mi\u0119dzyplanetarne pole magnetyczne skierowane jest na p\u00f3\u0142noc. Zorze theta wywo\u0142uj\u0105 prawdopodobnie protony oraz elektrony o charakterystykach zbli\u017conych do elektron\u00f3w z warstwy plazmowej oraz na jej granicy [5].<\/span><\/p><p><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Pod wzgl\u0119dem morfologicznym wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 siedem postaci zorzy polarnej [7]:<\/span><\/p><ol><li><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">\u0141uk \u2013 jednorodne \u0142uki, z wyra\u017anym dolnym brzegiem. Rozci\u0105gaj\u0105 si\u0119 prostopadle do po\u0142udnika magnetycznego.<\/span><\/li><li><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Wst\u0119ga \u2013 czy te\u017c inaczej draperie, szeroka ruchliwa wst\u0119ga, sprawiaj\u0105ca wra\u017cenie pofa\u0142dowanej kurtyny.<\/span><\/li><li><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Korona \u2013 lub inaczej wachlarz, zbi\u00f3r szerokich promieni wychodz\u0105cych w zenitu magnetycznego.<\/span><\/li><li><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Po\u015bwiata \u2013 s\u0142abe \u015bwiecenie nad horyzontem.<\/span><\/li><li><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Plama \u2013 pojawiaj\u0105cy si\u0119 pod koniec widowiska, obszar \u015bwiec\u0105cy przypominaj\u0105cy chmur\u0119 Cumulus, mocno pulsuj\u0105cy.<\/span><\/li><li><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Promie\u0144 \u2013 prawie pionowa smuga \u015bwiat\u0142a.<\/span><\/li><li><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Zas\u0142ona \u2013 s\u0142aby, r\u00f3wnomierny blask na znacznej cz\u0119\u015bci nieba.<\/span><\/li><\/ol><p><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Nat\u0119\u017cenie barw z\u00f3rz mo\u017ce by\u0107 bardzo zr\u00f3\u017cnicowany. Wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 kilka odmian [7]:<\/span><\/p><ol><li><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Pulsacje \u2013 obserwuje si\u0119 powolne pulsowanie. Nat\u0119\u017cenie \u015bwiat\u0142a zmienia si\u0119 co kilka minut.<\/span><\/li><li><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Migotanie \u2013 obserwuje si\u0119 gwa\u0142towne zmiany nat\u0119\u017cenia \u015bwiat\u0142a, kt\u00f3re mog\u0105 zachodzi\u0107 w cz\u0119\u015bci zorzy lub w ca\u0142ym jej obszarze.<\/span><\/li><li><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">P\u0142omienisto\u015b\u0107 &#8211; obszar gwa\u0142towanej fali jasno\u015bci wznosz\u0105cej si\u0119 nad horyzontem<\/span><\/li><\/ol><p><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Jak wspomniano wy\u017cej zorza jest zjawiskiem dynamicznym i mo\u017ce przybiera\u0107 r\u00f3\u017cnorakie formy.<\/span><\/p><p><img loading=\"lazy\" class=\"aligncenter wp-image-21471 size-medium\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz12-2-300x200.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"200\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz12-2-300x200.jpg 300w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz12-2-768x512.jpg 768w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz12-2.jpg 1012w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p><p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Zorza w formie po\u015bwiaty (poni\u017cej, za g\u00f3rami) i prze\u015bwituj\u0105cej zas\u0142ony (powy\u017cej). \u0179r\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/www.auroraiceland.uk\/\">https:\/\/www.auroraiceland.uk\/<\/a> .<\/span><\/p><p><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">\u015awiecenie (ang. glow) zorzy nast\u0119puje wtedy, gdy sama zorza skrywa si\u0119 p\u0142ytko pod horyzontem, poza lini\u0105 widzenia \u2013 np. za pasmem g\u00f3rskim, kt\u00f3re j\u0105 przes\u0142ania. \u015awiecenie jest na og\u00f3\u0142 jednorodne, zielonkawe lub bia\u0142e. Na zdj\u0119ciach mo\u017ce utrwali\u0107 si\u0119 jako intensywnie zielone.<\/span><\/p><p><img loading=\"lazy\" class=\"aligncenter wp-image-21472 size-medium\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz13-2-300x200.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"200\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz13-2-300x200.jpg 300w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz13-2.jpg 642w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p><p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">\u0141uk jednorodny. \u0179r\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/www.auroraiceland.uk\/\">https:\/\/www.auroraiceland.uk\/<\/a> .<\/span><\/p><p><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Jednorodne \u0142uki i pasma (homogenous arc or band) stanowi\u0105 \u0142uki zorzowe nieposiadaj\u0105ce wewn\u0119trznej struktury, zwykle z dobrze okre\u015blonymi granicami g\u00f3rn\u0105 i doln\u0105. Mog\u0105 mie\u0107 kszta\u0142t t\u0119czy, \u0142uku zorzy rozci\u0105gaj\u0105cego si\u0119 na kierunku wsch\u00f3d-zach\u00f3d, lub \u201ewst\u0105\u017cki\u201d (ribbons) o nieregularnych kszta\u0142tach. \u0141uki maj\u0105 sk\u0142onno\u015b\u0107 do powolnego przesuwania si\u0119 w kierunku p\u00f3\u0142nocy lub po\u0142udnia. Pasma poruszaj\u0105 si\u0119 nieco szybciej, zmieniaj\u0105 po\u0142o\u017cenie r\u00f3wnie\u017c zagi\u0119cia \u0142uk\u00f3w. Zwykle zorze ze strukturami \u0142ukowatymi s\u0105 umiejscowione z dala od obserwatora, a ich forma jest wynikiem skr\u00f3tu perspektywicznego (np. przej\u015bcie od \u0142uk\u00f3w promienistych do pr\u0105\u017ckowanych w miar\u0119 zbli\u017cania si\u0119 do obserwatora). Zgodnie z tym, \u0142uki i jednorodne pasma s\u0105 postrzegane albo jako bia\u0142e (gdy s\u0105 s\u0142abe), albo w odcieniach zieleni (od bladej do bardzo intensywnej) i zwykle nie maj\u0105 innych barw.<\/span><\/p><p><img loading=\"lazy\" class=\"aligncenter wp-image-21473 size-medium\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz14-2-300x200.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"200\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz14-2-300x200.jpg 300w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz14-2.jpg 642w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p><p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Taniec promienistych pasm na ca\u0142ym niebie. \u0179r\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/www.auroraiceland.uk\/\">https:\/\/www.auroraiceland.uk\/<\/a> .<\/span><\/p><p><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Promieniste \u0142uki i pasma (rayed arc or band) s\u0105 podobne do jednorodnych, z tym zastrze\u017ceniem, \u017ce s\u0105 z\u0142o\u017cone z wielu promienistych, pionowych struktur, kt\u00f3re si\u0119 poruszaj\u0105 w czasie. Promienie w \u0142ukach mog\u0105 migota\u0107 ze wschodu na zach\u00f3d poziomo wzd\u0142u\u017c \u0142uku, podczas gdy promienie w pasmach s\u0105 cz\u0119sto wielokrotnymi, nieregularnymi, promienistymi zas\u0142onami, kt\u00f3re zaginaj\u0105 si\u0119 i \u201eta\u0144cz\u0105\u201d. Podczas silnych z\u00f3rz zas\u0142ony to potrafi\u0105 si\u0119 bardzo szybko porusza\u0107, formuj\u0105c rozleg\u0142e \u201ezawijasy\u201d na niebie. Widziane go\u0142ym okiem wydaj\u0105 si\u0119 intensywnie zielone, ale mog\u0105 przyjmowa\u0107 inne barwy. W intensywnych, promienistych zas\u0142onach lub \u0142ukach ni\u017csze fr\u0119dzle promieni maj\u0105 cz\u0119sto r\u00f3\u017cowy kolor, podczas gdy g\u00f3rne s\u0105 g\u0142\u0119boko czerwone lub purpurowe.<\/span><\/p><p><img loading=\"lazy\" class=\"aligncenter wp-image-21474 size-medium\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz15-2-200x300.jpg\" alt=\"\" width=\"200\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz15-2-200x300.jpg 200w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz15-2.jpg 445w\" sizes=\"(max-width: 200px) 100vw, 200px\" \/><\/p><p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">S\u0142abe pasma pr\u0105\u017ckowane o niskiej intensywno\u015bci. \u0179r\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/www.auroraiceland.uk\/\">https:\/\/www.auroraiceland.uk\/<\/a> .<\/span><\/p><p><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Pasma pr\u0105\u017ckowane (striated band) \u2013 cz\u0119sto widoczne w zorzach na Islandii. Zazwyczaj sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z g\u0119stej po\u0142aci zorzy i wielu oddzielnych, pionowych pas\u00f3w najcz\u0119\u015bciej pionowo nad obserwatorem oraz prze\u015bwiecaj\u0105cego spoza nich czystego nieba. Rozci\u0105gaj\u0105 si\u0119 pionowo do g\u00f3ry od wschodniego lub zachodniego horyzontu, i zwykle zanikaj\u0105 do w\u0105skiego, rozmytego pasma dok\u0142adnie nad g\u0142ow\u0105 obserwatora. Zwykle zorze pr\u0105\u017ckowane koncentruj\u0105 si\u0119 w jednym kierunku a w przeciwnym prawie ich nie wida\u0107. Pozostaj\u0105 widoczne w jednej cz\u0119\u015bci nieba przez d\u0142u\u017cszy czas, lub przesuwaj\u0105 si\u0119 bardzo powoli. Dla oka nieuzbrojonego zorze pr\u0105\u017ckowane pozostaj\u0105 bia\u0142e lub zielonkawe. Na zdj\u0119ciu mog\u0105 te\u017c wykazywa\u0107 fragmenty pr\u0105\u017ck\u00f3w r\u00f3\u017cowych.<\/span><\/p><p><img loading=\"lazy\" class=\"aligncenter wp-image-21475 size-medium\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz16-2-300x200.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"200\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz16-2-300x200.jpg 300w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz16-2-1024x683.jpg 1024w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz16-2-768x512.jpg 768w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz16-2.jpg 1268w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p><p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Promienie zorzowe na tle innych rodzaj\u00f3w aktywno\u015bci zorzowej. \u0179r\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/www.auroraiceland.uk\/\">https:\/\/www.auroraiceland.uk\/<\/a> .<\/span><\/p><p><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Promienie zorzowe (aurora rays) mog\u0105 wyst\u0105pi\u0107 w \u0142ukach pr\u0105\u017ckowanych (jak opisano powy\u017cej). Jakkolwiek, pionowe promienie mog\u0105 wyst\u0119powa\u0107 w pojedynk\u0119 lub w oddzielnych gromadach. Zwykle promienie te s\u0105 niezale\u017cne od g\u0142\u00f3wnej zorzy i mog\u0105 pr\u0119dko pojawia\u0107 si\u0119 i znika\u0107. Mog\u0105 by\u0107 wsz\u0119dzie, od horyzontu po zenit. Dla go\u0142ego oka mog\u0105 wydawa\u0107 si\u0119 bia\u0142e, \u017c\u00f3\u0142tozielone b\u0105d\u017a zielone a na zdj\u0119ciu okazuj\u0105 si\u0119 czasem czerwone lub purpurowe na wierzcho\u0142kach.<\/span><\/p><p><img loading=\"lazy\" class=\"aligncenter wp-image-21476 size-medium\" src=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz17-2-200x300.jpg\" alt=\"\" width=\"200\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz17-2-200x300.jpg 200w, https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz17-2.jpg 609w\" sizes=\"(max-width: 200px) 100vw, 200px\" \/><\/p><p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Pi\u0119kna korona widziana nieco z boku. \u0179r\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/www.auroraiceland.uk\/\">https:\/\/www.auroraiceland.uk\/<\/a> .<\/span><\/p><p><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Korony s\u0105 bardziej wynikiem postrzegania ni\u017c oddzielnym typem zorzy. Podczas, gdy niekt\u00f3re rodzaje z\u00f3rz poruszaj\u0105 si\u0119 ponad obserwatorem, perspektywa patrzenia w g\u00f3r\u0119 sprawia, \u017ce zbiegaj\u0105 si\u0119 w punkt, aby uformowa\u0107 koron\u0119. Korona jest form\u0105 zorzy wywieraj\u0105c\u0105 najwi\u0119ksze wra\u017cenie, jako \u017ce pokazuje si\u0119 w zenicie, i ewoluuje (cz\u0119sto bardzo szybko) nad g\u0142ow\u0105 obserwatora. Zwykle trwa kr\u00f3tko, czasami nieco d\u0142u\u017cej. Dla oka zbiegaj\u0105ce si\u0119 w punkt, d\u0142ugie promienie zazwyczaj si\u0119 jasnozielone i cz\u0119sto zawieraj\u0105 r\u00f3\u017cowe lub purpurowe akcenty (w zale\u017cno\u015bci od nat\u0119\u017cenia).<\/span><\/p><ol start=\"5\"><li><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\"><strong>Obszar wyst\u0119powania z\u00f3rz na Ziemi<\/strong><\/span><\/li><\/ol><p><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Zorze polarne pojawiaj\u0105 si\u0119 mi\u0119dzy 68\u00b0 a 78\u00b0 szeroko\u015bci geograficznej [1]. Dok\u0142adnie to obszar maksymalnej cz\u0119stotliwo\u015bci wyst\u0119powania z\u00f3rz wyst\u0119puje w owalnym pasie, nazywanym stref\u0105 zorzow\u0105, kt\u00f3rego szeroko\u015b\u0107 to kilkaset kilometr\u00f3w. Centralna cz\u0119\u015b\u0107 tego obszaru w ci\u0105gu doby nie zachowuje sta\u0142ego po\u0142o\u017cenia, tylko przemieszcza si\u0119 od 68\u00b0 do 78\u00b0 szeroko\u015bci geograficznej [1]. Obszar ten z punki widzenia S\u0142o\u0144ca zachowuje sta\u0142e po\u0142o\u017cenie i dlatego podczas ruchu obrotowego Ziemi obszar ten zmienia swoje po\u0142o\u017cenie [1]. W okolicach p\u00f3\u0142nocy \u015brodek owalu zajmuje obszar znajduj\u0105cy si\u0119 na 68\u00b0 szeroko\u015bci geograficznej. Obszar maksymalnej cz\u0119stotliwo\u015bci ich wyst\u0119powania obejmuje obszar przechodz\u0105cy przez p\u00f3\u0142nocn\u0105 Norwegi\u0119, Islandi\u0119, po\u0142udniowe rejony Grenlandii oraz p\u00f3\u0142nocne obszary Ameryki i Azji. Jak wskazuj\u0105 obserwacje w tych rejonach \u015brednio przez 109 dni obserwowane s\u0105 zorze [8]. Kieruj\u0105c si\u0119 na po\u0142udnie, ku ni\u017cszym szeroko\u015bci\u0105 geograficznym. Okazuje si\u0119, \u017ce cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 wyst\u0119powania zorzy spada. W Europie \u015brodkowej to s\u0105 zaledwie 2 dni w ci\u0105gu roku. Im bli\u017cej r\u00f3wnika, tym cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 wyst\u0119powania z\u00f3rz jeszcze bardziej maleje. W po\u0142udniowych rejonach Europy, Ameryki \u015brodkowej czy Azji mo\u017ce zosta\u0107 zarejestrowane zaledwie jedno zdarzenie na 10 lat [8]. Odsuwaj\u0105c si\u0119 na p\u00f3\u0142noc od obszar\u00f3w maksymalnej cz\u0119stotliwo\u015bci wyst\u0119powania z\u00f3rz, ich liczba maleje, ale i tak ilo\u015b\u0107 zdarze\u0144 zorzowych jest wi\u0119ksza w por\u00f3wnaniu z cz\u0119stotliwo\u015bci\u0105 ich wyst\u0119powania na po\u0142udniu od tego obszaru. <\/span><\/p><p><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\"><strong><u>Literatura<\/u><\/strong><\/span><\/p><ol><li><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Jerzy M. Kreiner, <em>Ziemi i Wszech\u015bwiat \u2013 astronomia nie tylko dla geograf\u00f3w<\/em>, Wydawnictwo naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego \u2013 Krak\u00f3w, 2009.<\/span><\/li><li><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Lech Czechowski, Tektonika p\u0142yt i konwekcja w p\u0142aszczu Ziemi, PWN, 1994.<\/span><\/li><li><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Hannau Karttunen, Pekka Kroger, Heikki OJa, Markku Poutanwen, Karl Johan Donner, <em>Astronomia og\u00f3lna<\/em>, PWN, 2020.<\/span><\/li><li><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\"><em>Fizyka i ewolucja wn\u0119trza ziemi<\/em>, pod redakcj\u0105 Romana Teisseyre\u2019a, PAN-Wydawnictwo PWN, Warszawa 1983.<\/span><\/li><li><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Tadanori Ondoh, Katsuhide Mareubashi, <em>Wiedza o \u015arodowisku Kosmicznym<\/em>, Wydawnictwo Centrum Bada\u0144 Kosmicznych PAN, Warszawa, 2007.<\/span><\/li><li><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Pawe\u0142 Artymowicz, <em>Astrofizyka uk\u0142ad\u00f3w planetarnych<\/em>, PWN, 1995.<\/span><\/li><li><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Storm Dunlop, <em>Pogoda \u2013 przewodnik ilustrowany<\/em>, Wydawnictwo \u015awiat Ksi\u0105\u017cki, Warszawa 2003.<\/span><\/li><li><span style=\"font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;\">Anna Madany, <em>Fizyka atmosfery \u2013 wybrane zagadnienia<\/em>, Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, Warszawa 1996.<\/span><\/li><\/ol>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-d8383f9 elementor-section-boxed elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"d8383f9\" data-element_type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-83a41cc\" data-id=\"83a41cc\" data-element_type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-d7d8b01 elementor-widget-divider--view-line_text elementor-widget-divider--element-align-center elementor-widget elementor-widget-divider\" data-id=\"d7d8b01\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"divider.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t<style>\/*! elementor - v3.12.1 - 02-04-2023 *\/\n.elementor-widget-divider{--divider-border-style:none;--divider-border-width:1px;--divider-color:#0c0d0e;--divider-icon-size:20px;--divider-element-spacing:10px;--divider-pattern-height:24px;--divider-pattern-size:20px;--divider-pattern-url:none;--divider-pattern-repeat:repeat-x}.elementor-widget-divider .elementor-divider{display:flex}.elementor-widget-divider .elementor-divider__text{font-size:15px;line-height:1;max-width:95%}.elementor-widget-divider .elementor-divider__element{margin:0 var(--divider-element-spacing);flex-shrink:0}.elementor-widget-divider .elementor-icon{font-size:var(--divider-icon-size)}.elementor-widget-divider .elementor-divider-separator{display:flex;margin:0;direction:ltr}.elementor-widget-divider--view-line_icon .elementor-divider-separator,.elementor-widget-divider--view-line_text .elementor-divider-separator{align-items:center}.elementor-widget-divider--view-line_icon .elementor-divider-separator:after,.elementor-widget-divider--view-line_icon .elementor-divider-separator:before,.elementor-widget-divider--view-line_text .elementor-divider-separator:after,.elementor-widget-divider--view-line_text .elementor-divider-separator:before{display:block;content:\"\";border-bottom:0;flex-grow:1;border-top:var(--divider-border-width) var(--divider-border-style) var(--divider-color)}.elementor-widget-divider--element-align-left .elementor-divider .elementor-divider-separator>.elementor-divider__svg:first-of-type{flex-grow:0;flex-shrink:100}.elementor-widget-divider--element-align-left .elementor-divider-separator:before{content:none}.elementor-widget-divider--element-align-left .elementor-divider__element{margin-left:0}.elementor-widget-divider--element-align-right .elementor-divider .elementor-divider-separator>.elementor-divider__svg:last-of-type{flex-grow:0;flex-shrink:100}.elementor-widget-divider--element-align-right .elementor-divider-separator:after{content:none}.elementor-widget-divider--element-align-right .elementor-divider__element{margin-right:0}.elementor-widget-divider:not(.elementor-widget-divider--view-line_text):not(.elementor-widget-divider--view-line_icon) .elementor-divider-separator{border-top:var(--divider-border-width) var(--divider-border-style) var(--divider-color)}.elementor-widget-divider--separator-type-pattern{--divider-border-style:none}.elementor-widget-divider--separator-type-pattern.elementor-widget-divider--view-line .elementor-divider-separator,.elementor-widget-divider--separator-type-pattern:not(.elementor-widget-divider--view-line) .elementor-divider-separator:after,.elementor-widget-divider--separator-type-pattern:not(.elementor-widget-divider--view-line) .elementor-divider-separator:before,.elementor-widget-divider--separator-type-pattern:not([class*=elementor-widget-divider--view]) .elementor-divider-separator{width:100%;min-height:var(--divider-pattern-height);-webkit-mask-size:var(--divider-pattern-size) 100%;mask-size:var(--divider-pattern-size) 100%;-webkit-mask-repeat:var(--divider-pattern-repeat);mask-repeat:var(--divider-pattern-repeat);background-color:var(--divider-color);-webkit-mask-image:var(--divider-pattern-url);mask-image:var(--divider-pattern-url)}.elementor-widget-divider--no-spacing{--divider-pattern-size:auto}.elementor-widget-divider--bg-round{--divider-pattern-repeat:round}.rtl .elementor-widget-divider .elementor-divider__text{direction:rtl}.e-con-inner>.elementor-widget-divider,.e-con>.elementor-widget-divider{width:var(--container-widget-width,100%);--flex-grow:var(--container-widget-flex-grow)}<\/style>\t\t<div class=\"elementor-divider\">\n\t\t\t<span class=\"elementor-divider-separator\">\n\t\t\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-divider__text elementor-divider__element\">\n\t\t\t\tUDOST\u0118PNIJ STRON\u0118\t\t\t\t<\/h2>\n\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Pole magnetyczne ziemskie ma charakter pola dipolowego. Kszta\u0142t linii pola magnetycznego ziemskiego jest podobny do rozk\u0142adu pola magnetycznego znanej wszystkim sztabki \u017celaza. Nat\u0119\u017cenie i rozk\u0142ad pola magnetycznego przy powierzchni ziemi zale\u017cy od wiatru s\u0142onecznego, niejednorodno\u015bci wewn\u0105trz ziemi oraz budowy geologicznej planety. <\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":21458,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"elementor_header_footer","meta":{"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"off","ocean_display_header":"off","ocean_header_style":"custom","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"2993","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0"},"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v19.5.1 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>#AkademiaCMM - Pole magnetyczne Ziemi i zjawiska zorzowe - Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Warstwa \u015bniegu o grubo\u015bci powy\u017cej 1 cm i pokrywaj\u0105ca obserwowan\u0105 powierzchni\u0119 powy\u017cej 50 % nazywana jest pokryw\u0105 \u015bnie\u017cn\u0105. Pokrywa \u015bnie\u017cna powstaje w wyniku opadu p\u0142atk\u00f3w \u015bniegu. P\u0142atki \u015bniegu to struktury, kt\u00f3re powsta\u0142e w wyniku zderzania si\u0119 kryszta\u0142k\u00f3w lodu i zlepiania (w wyniku zjawiska aggregacji). P\u0142atek \u015bniegu z\u0142o\u017cony jest kryszta\u0142\u00f3w prostych i zbudowany jest od dw\u00f3ch do kilkuset kryszta\u0142k\u00f3w. Kryszta\u0142ki lodowe przyjmuj\u0105 r\u00f3\u017cne formy.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=21456\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"#AkademiaCMM - Pole magnetyczne Ziemi i zjawiska zorzowe , IMGW-PIB\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Pole magnetyczne ziemskie ma charakter pola dipolowego. Kszta\u0142t linii pola magnetycznego ziemskiego jest podobny do rozk\u0142adu pola magnetycznego znanej wszystkim sztabki \u017celaza. Nat\u0119\u017cenie i rozk\u0142ad pola magnetycznego przy powierzchni ziemi zale\u017cy od wiatru s\u0142onecznego, niejednorodno\u015bci wewn\u0105trz ziemi oraz budowy geologicznej planety.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=21456\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/Meteoimgw\/\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2024-01-10T14:48:35+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz1.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"405\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"517\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:title\" content=\"#AkademiaCMM - Pole magnetyczne Ziemi i zjawiska zorzowe , IMGW-PIB\" \/>\n<meta name=\"twitter:description\" content=\"Pole magnetyczne ziemskie ma charakter pola dipolowego. Kszta\u0142t linii pola magnetycznego ziemskiego jest podobny do rozk\u0142adu pola magnetycznego znanej wszystkim sztabki \u017celaza. Nat\u0119\u017cenie i rozk\u0142ad pola magnetycznego przy powierzchni ziemi zale\u017cy od wiatru s\u0142onecznego, niejednorodno\u015bci wewn\u0105trz ziemi oraz budowy geologicznej planety.\" \/>\n<meta name=\"twitter:image\" content=\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz1.png\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@IMGW_CMM\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"29 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=21456\",\"url\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=21456\",\"name\":\"#AkademiaCMM - Pole magnetyczne Ziemi i zjawiska zorzowe - Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#website\"},\"datePublished\":\"2023-01-19T06:39:06+00:00\",\"dateModified\":\"2024-01-10T14:48:35+00:00\",\"description\":\"Warstwa \u015bniegu o grubo\u015bci powy\u017cej 1 cm i pokrywaj\u0105ca obserwowan\u0105 powierzchni\u0119 powy\u017cej 50 % nazywana jest pokryw\u0105 \u015bnie\u017cn\u0105. Pokrywa \u015bnie\u017cna powstaje w wyniku opadu p\u0142atk\u00f3w \u015bniegu. P\u0142atki \u015bniegu to struktury, kt\u00f3re powsta\u0142e w wyniku zderzania si\u0119 kryszta\u0142k\u00f3w lodu i zlepiania (w wyniku zjawiska aggregacji). P\u0142atek \u015bniegu z\u0142o\u017cony jest kryszta\u0142\u00f3w prostych i zbudowany jest od dw\u00f3ch do kilkuset kryszta\u0142k\u00f3w. Kryszta\u0142ki lodowe przyjmuj\u0105 r\u00f3\u017cne formy.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=21456#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=21456\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=21456#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"#AkademiaCMM &#8211; Pole magnetyczne Ziemi i zjawiska zorzowe\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/\",\"name\":\"Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB\",\"description\":\"CMOK-LMM Laboratorium pe\u0142ni pa\u0144stwow\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 hydrologiczno-meteorologiczn\u0105 w zakresie numerycznych prognoz pogody, kt\u00f3rego zadaniem jest konsolidacja kompetencji w obszarze modelowania zjawisk pogodowych oraz dalszego rozwoju numerycznych modeli pogody (NMP).\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#organization\",\"name\":\"Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB\",\"url\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/\",\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/Meteoimgw\/\",\"https:\/\/twitter.com\/IMGW_CMM\"],\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/MODELE_LOGO_UNIFIKACJA_v2.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/MODELE_LOGO_UNIFIKACJA_v2.png\",\"width\":1356,\"height\":365,\"caption\":\"Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"#AkademiaCMM - Pole magnetyczne Ziemi i zjawiska zorzowe - Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB","description":"Warstwa \u015bniegu o grubo\u015bci powy\u017cej 1 cm i pokrywaj\u0105ca obserwowan\u0105 powierzchni\u0119 powy\u017cej 50 % nazywana jest pokryw\u0105 \u015bnie\u017cn\u0105. Pokrywa \u015bnie\u017cna powstaje w wyniku opadu p\u0142atk\u00f3w \u015bniegu. P\u0142atki \u015bniegu to struktury, kt\u00f3re powsta\u0142e w wyniku zderzania si\u0119 kryszta\u0142k\u00f3w lodu i zlepiania (w wyniku zjawiska aggregacji). P\u0142atek \u015bniegu z\u0142o\u017cony jest kryszta\u0142\u00f3w prostych i zbudowany jest od dw\u00f3ch do kilkuset kryszta\u0142k\u00f3w. Kryszta\u0142ki lodowe przyjmuj\u0105 r\u00f3\u017cne formy.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=21456","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"#AkademiaCMM - Pole magnetyczne Ziemi i zjawiska zorzowe , IMGW-PIB","og_description":"Pole magnetyczne ziemskie ma charakter pola dipolowego. Kszta\u0142t linii pola magnetycznego ziemskiego jest podobny do rozk\u0142adu pola magnetycznego znanej wszystkim sztabki \u017celaza. Nat\u0119\u017cenie i rozk\u0142ad pola magnetycznego przy powierzchni ziemi zale\u017cy od wiatru s\u0142onecznego, niejednorodno\u015bci wewn\u0105trz ziemi oraz budowy geologicznej planety.","og_url":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=21456","og_site_name":"Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/Meteoimgw\/","article_modified_time":"2024-01-10T14:48:35+00:00","og_image":[{"width":405,"height":517,"url":"http:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz1.png","type":"image\/png"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_title":"#AkademiaCMM - Pole magnetyczne Ziemi i zjawiska zorzowe , IMGW-PIB","twitter_description":"Pole magnetyczne ziemskie ma charakter pola dipolowego. Kszta\u0142t linii pola magnetycznego ziemskiego jest podobny do rozk\u0142adu pola magnetycznego znanej wszystkim sztabki \u017celaza. Nat\u0119\u017cenie i rozk\u0142ad pola magnetycznego przy powierzchni ziemi zale\u017cy od wiatru s\u0142onecznego, niejednorodno\u015bci wewn\u0105trz ziemi oraz budowy geologicznej planety.","twitter_image":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Obraz1.png","twitter_site":"@IMGW_CMM","twitter_misc":{"Szacowany czas czytania":"29 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=21456","url":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=21456","name":"#AkademiaCMM - Pole magnetyczne Ziemi i zjawiska zorzowe - Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB","isPartOf":{"@id":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#website"},"datePublished":"2023-01-19T06:39:06+00:00","dateModified":"2024-01-10T14:48:35+00:00","description":"Warstwa \u015bniegu o grubo\u015bci powy\u017cej 1 cm i pokrywaj\u0105ca obserwowan\u0105 powierzchni\u0119 powy\u017cej 50 % nazywana jest pokryw\u0105 \u015bnie\u017cn\u0105. Pokrywa \u015bnie\u017cna powstaje w wyniku opadu p\u0142atk\u00f3w \u015bniegu. P\u0142atki \u015bniegu to struktury, kt\u00f3re powsta\u0142e w wyniku zderzania si\u0119 kryszta\u0142k\u00f3w lodu i zlepiania (w wyniku zjawiska aggregacji). P\u0142atek \u015bniegu z\u0142o\u017cony jest kryszta\u0142\u00f3w prostych i zbudowany jest od dw\u00f3ch do kilkuset kryszta\u0142k\u00f3w. Kryszta\u0142ki lodowe przyjmuj\u0105 r\u00f3\u017cne formy.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=21456#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=21456"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?page_id=21456#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"#AkademiaCMM &#8211; Pole magnetyczne Ziemi i zjawiska zorzowe"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#website","url":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/","name":"Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB","description":"CMOK-LMM Laboratorium pe\u0142ni pa\u0144stwow\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 hydrologiczno-meteorologiczn\u0105 w zakresie numerycznych prognoz pogody, kt\u00f3rego zadaniem jest konsolidacja kompetencji w obszarze modelowania zjawisk pogodowych oraz dalszego rozwoju numerycznych modeli pogody (NMP).","publisher":{"@id":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#organization","name":"Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB","url":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/","sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/Meteoimgw\/","https:\/\/twitter.com\/IMGW_CMM"],"logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/MODELE_LOGO_UNIFIKACJA_v2.png","contentUrl":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/MODELE_LOGO_UNIFIKACJA_v2.png","width":1356,"height":365,"caption":"Laboratorium Modelowania Meteorologicznego CMOK IMGW-PIB"},"image":{"@id":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/21456"}],"collection":[{"href":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=21456"}],"version-history":[{"count":30,"href":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/21456\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":39776,"href":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/21456\/revisions\/39776"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/21458"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cmm.imgw.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=21456"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}